ΜΑΡΙΑ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΥ: «ΕΧΩ ΤΗΝ ΤΥΧΗ ΝΑ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΑΙ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΕΣ ΧΟΡΕΥΤΡΙΕΣ ΣΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΕΙ»

Ανάπηρες και μη χορεύτριες δίνουν σάρκα και οστά σε μια πραγματικά συμπεριληπτική παράσταση χορού, που υπόσχεται να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα. Η δημιουργός της, Μαρία Κολιοπούλου, μίλησε στο OW για τη συμπερίληψη στην τέχνη και τη δύναμη του σώματος.

Αν είστε εξοικειωμένοι με τον χορό, αποκλείεται να μην γνωρίζετε τη χορογράφο Μαρία Κολιοπούλου. Αν όχι, καιρός να τη μάθετε. Αφορμή είναι μια πραγματικά συμπεριληπτική παράσταση χορού, το Latent, που η ίδια εμπνεύστηκε και καθοδήγησε, και θα παρουσιαστεί τις επόμενες ημέρες στο κοινό της Αθήνας.

Η Μαρία Κολιοπούλου, χορογράφος και καλλιτεχνική διευθύντρια της Ομάδας Σύγχρονου Χορού Πρόσχημα, έχει δημιουργήσει χορογραφικά έργα για το Φεστιβάλ Αθηνών, την Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής Πειραιώς και Νήσων, τη Stopgap dance company στην Αγγλία και την Editta Brown Company στην Αυστρία. Έχει βραβευτεί πολλές φορές τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό για το έργο της και είναι μία δημιουργός που έχει κάνει τη συμπερίληψη πυξίδα του έργου της.

Από το 2024 σχεδιάζει και υλοποιεί ένα πρωτοποριακό ερευνητικό και καλλιτεχνικό πρόγραμμα συμπερίληψης στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο με την υποστήριξη από τα «Σημεία Στήριξης» και το Ίδρυμα Λάτση. Παραστάσεις, διαλέξεις και εκπαιδευτικά εργαστήρια για φοιτητές με αναπηρία και χωρίς έχουν υλοποιηθεί στην Ιατρική Σχολή και το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών και στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 2026, το πρόγραμμα συνεχίζεται σε συνεργασία με τα Παιδαγωγικά Τμήματα Προσχολικής Εκπαίδευσης των Πανεπιστημίων Θεσσαλίας και Κρήτης.

Η ίδια ανεβάζει τώρα τη νέα της δουλειά, την οποία ερμηνεύουν μαζί της οι Χριστίνα Καραγιάνη, Ισμήνη Slijper και Ινώ Ρήγα, μια ομάδα από ανάπηρες και μη χορεύτριες. Η παράσταση έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι προσβάσιμη σε άτομα με οπτική αναπηρία, καθώς και σε κωφά ή βαρήκοα άτομα.

Μιλήσαμε μαζί της για το πώς λειτουργεί μια τέτοια παράσταση, ποια μηνύματα θέλει να περάσει και ποιες σκέψεις και συναισθήματα μπορεί να γεννήσει.

– Ο τίτλος της παράστασης είναι Latent που σημαίνει λανθάνων/κρυφός. Ποιο είναι το «κρυμμένο» στοιχείο που επιχειρείτε να φέρετε στο φως; Μιλάμε για μια λανθάνουσα κατάσταση της κοινωνίας, μια λανθάνουσα δύναμη των σωμάτων ή είναι κάτι εντελώς εσωτερικό και προσωπικό για τον καθένα;

Το έργο Latent ερευνά το λανθάνον, αυτό που υπάρχει και δεν φανερώνεται, αυτό που διαφεύγει και δεν αποκαλύπτεται, το μη ορατό. Σε μια εποχή που η εικόνα κυριαρχεί και η επιφάνεια των πραγμάτων προβάλλεται διαρκώς ως η μοναδική αλήθεια, το σώμα καλείται να επιτρέψει τις ρωγμές, να αγκαλιάσει τις σκιές, να ξαναβρεί τον παλμό, τη δύναμη που φέρει και να ορθώσει ανάστημα, να φανερωθεί.

– Η παράσταση περιγράφεται ως διαγενεακό έργο. Ο χαρακτηρισμός αφορά τις χορεύτριες πολύ διαφορετικών ηλικιών ή ο όρος αναφέρεται περισσότερο στο θέμα του έργου;

Στην παράσταση συμμετέχουν χορεύτριες διαφορετικών ηλικιών και εθνικοτήτων, με και χωρίς αναπηρία· αυτή ακριβώς η συνεύρεση είναι που εμπλουτίζει την ερευνητική διαδικασία και το ίδιο το χορογραφικό αποτέλεσμα. Πρόκειται για ένα διαγενεακό έργο, στο οποίο συμπράττουν γυναίκες από 4 διαφορετικές δεκαετίες.

«Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΗΡΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΕΠΑΝΑΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ».

– Κατά τη διάρκεια των προβών, οι διαφορετικές σωματικότητες των χορευτριών ήταν αυτές που υπαγόρευσαν το κινητικό λεξιλόγιο ή είχατε μια δομή στην οποία κλήθηκαν να προσαρμοστούν;

Μια χορογραφία δημιουργείται, σε μεγάλο βαθμό, από τη στιγμή που ξεκινούν οι πρόβες σε ένα στούντιο, ένα θέατρο, έναν χώρο. Εκκινώντας από την επιλογή των ίδιων των χορευτριών με και χωρίς αναπηρία διαφοροποιείται η ίδια η διαδικασία δημιουργίας, καθώς η κιναισθητική εμπειρία αυτών που συμμετέχουν καθορίζει σε σημαντικό βαθμό τη δημιουργία του κινητικού υλικού.

Οι χορεύτριες είναι συνδημιουργοί και οι συντελεστές συνοδοιπόροι που ενισχύουν την παράσταση, ο καθένας με τα δικά του μέσα. Ειδικότερα σε αυτή τη δουλειά, όπου βρίσκομαι ταυτόχρονα «μέσα» και «έξω», η εξωτερική ματιά των συνεργατών είναι καθοριστική: της Άννας Παγκάλου στη φωνητική προετοιμασία και τη δραματουργία και της Μαρίζας Βινιεράτου στην καλλιτεχνική υποστήριξη και καθοδήγηση. Πολύ σημαντική είναι, επίσης, η πρωτότυπη μουσική σύνθεση του Γιάννη Ισιδώρου, η οποία δημιουργείται παράλληλα με τις πρόβες και την εξέλιξη της χορογραφίας.

Η Μαρία Κολιοπούλου. © EGEAC – Teatro São Luiz, Estelle Valente

– Ποια ήταν η μεγαλύτερη καλλιτεχνική πρόκληση αλλά και έκπληξη που συναντήσατε συνδέοντας ανάπηρες και μη ανάπηρες χορεύτριες επί σκηνής;

Έχω την τύχη να συνεργάζομαι με ανάπηρες χορεύτριες, εμπνεόμενη από τους αγώνες και τις διεκδικήσεις τους, σε μια χώρα που τις αποκλείει τόσο από τη σκηνή όσο και από τον δημόσιο χώρο. Η επιλογή αυτή πέρα από μια ακτιβιστική-πολιτική πράξη έχει επηρεάσει τη χορογραφική μου προσέγγιση και σύνθεση. Η διαδικασία ενσωμάτωσης διαφορετικών σωμάτων στη χορογραφική δουλειά αποτελεί κίνητρο για την έρευνα του πώς τα όρια στα σώματά δημιουργούν τις συνθήκες για εύρεση διαφορετικού κινητικού υλικού, πώς η καλλιτεχνική προσέγγιση της προσβασιμότητας διευρύνει τη συμμετοχή, αμφισβητεί τις νόρμες αποκλεισμού, αποσταθεροποιεί την κανονικότητα και το αφήγημα του τι είναι χορός και εν τέλει επαναπροσδιορίζει το ίδιο το θέαμα.

«ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΟΥ Η ΕΙΚΟΝΑ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΚΑΙ Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΟΒΑΛΛΕΤΑΙ ΩΣ Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ, ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΛΕΙΤΑΙ ΝΑ ΟΡΘΩΣΕΙ ΑΝΑΣΤΗΜΑ, ΝΑ ΦΑΝΕΡΩΘΕΙ».

– Υπάρχει ο φόβος το κοινό να σταθεί περισσότερο στην αναπηρία ως κοινωνικό μήνυμα και να επισκιαστεί η καθαρά καλλιτεχνική και χορευτική αξία του έργου;

Η πρόσληψη του ανάπηρου σώματος έχει ξεπεράσει το ιατρικό και το κοινωνικό μοντέλο και θέλουμε να πιστεύουμε ότι αφορά σε μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Εδώ όμως μιλάμε για μια παράσταση χορού με επαγγελματίες χορεύτριες που επιλέγονται η καθεμία γι' αυτό που προσφέρει στην ίδια τη σύνθεση του έργου. Η παρουσία του ανάπηρου σώματος επανανοηματοδοτεί την ίδια την δουλειά σε όλα τα στάδια της δημιουργίας, από την έρευνα και τη διαδικασία, τον τρόπο και τα μέσα μέχρι την παράσταση και το αποτέλεσμα.

– Πόσο «λανθάνουσα» είναι τελικά η συμπερίληψη στην ελληνική καλλιτεχνική σκηνή; Έχουμε κάνει ουσιαστικά βήματα ή βρισκόμαστε ακόμα σε πρώιμο στάδιο όσον αφορά την προσβασιμότητα στην τέχνη, τόσο για τους δημιουργούς όσο και για το κοινό;

Θα έλεγα ότι η συμπερίληψη στις τέχνες και ειδικότερα στο χορό έχει κάνει πολλά και σημαντικά βήματα. Αυτό που οφείλει να γίνει τώρα, με την ίδρυση της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, είναι η θετική ανταπόκριση της Πολιτείας που θα επιτρέψει, σύμφωνα με τον νόμο, την ισότιμη φοίτηση των ανάπηρων χορευτών. Κομβικό σημείο παραμένει, φυσικά, η κατάργηση του Π.Δ. 372/1983, το οποίο εξακολουθεί να απαγορεύει την ένταξή τους στις επαγγελματικές σχολές χορού. Αυτό θα αποτελέσει το πλέον ουσιαστικό βήμα για τη συμπερίληψη στον χορό.

– Τι ανακαλύψατε εσείς η ίδια για τη δική σας τέχνη και τη δική σας σχέση με το σώμα, δουλεύοντας για το Latent;

Αυτό που με ενδιέφερε στο Latent ήταν να συνεχίσω την έρευνά μου όσον αφορά τους τρόπους απεύθυνσης και πρόσληψης μιας παράστασης χορού. Σε ποιους απευθύνεται, με τι μέσα, σε τι χώρο; Πώς είναι να ακούς μια παράσταση χορού; Πώς είναι να ακούς τη σιωπή της; Πώς μεταφράζονται οι λέξεις που αρθρώνονται από τις ίδιες τις χορεύτριες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ); Τι χρειάζεται για να απευθυνθεί αυτή η παράσταση σε άτομα με οπτική αναπηρία, κωφούς ή βαρήκοες θεατές; Αυτά τα ερωτήματα άρχισα να ερευνώ η ίδια σωματικά πριν ξεκινήσω τις πρόβες. Και αυτή ακριβώς η ενσώματη εμπειρία είναι που με επαναπροσδιορίζει κάθε φορά και επανανοηματοδοτεί την ίδια τη χορογραφική δημιουργία.

«ΤΟ ΠΛΕΟΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΒΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΟΝ ΧΟΡΟ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ Π.Δ. 372/1983, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΙ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΧΟΡΕΥΤΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ».

– Αν το κοινό έφευγε από την παράσταση κρατώντας μόνο ένα συναίσθημα ή μια νέα σκέψη, ποια θα θέλατε να είναι αυτή;

Θα ήθελα το κοινό να φύγει με τη σκέψη ότι το λανθάνον είναι μια ανοιχτή πιθανότητα, ένα κατώφλι, ένα πέρασμα.

Η παράσταση Latent θα ανεβεί στον χώρο Mammot Athens (Σίνα 52, Αθήνα), στις 16, 17, 22, 23 και 24 Μαΐου 2026 στις 9 μ.μ. και έχει διάρκεια περίπου 45΄. Ηλεκτρονική προπώληση εισιτηρίων (15€ και 12€ για ΑμεΑ) και τηλ. κρατήσεων: 6974 796404.

Ο χώρος είναι φιλικός σε χρήστες αμαξιδίου. Αν ενδιαφέρεστε για την απτική ξενάγηση που ξεκινάει 1 ώρα πριν από την παράσταση, τηλεφωνήστε στο παραπάνω νούμερο για την καλύτερη οργάνωση.