ΑΥΤΑ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΙΑ

Πες μας ποιο είναι το επάγγελμα που κάνεις κι εμείς θα σου πούμε πώς συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου σου.

Ενώ πολλοί από εμάς ακολουθούμε κατά γράμμα ό,τι λέει ο καρδιολόγος όταν έχουμε υψηλή χοληστερόλη και κάνουμε ευλαβικά το ασκησιολόγιο του φυσικοθεραπευτή για να αντιμετωπίσουμε έναν πόνο στον ώμο, δεν δείχνουμε την ίδια επιμέλεια όταν πρόκειται για την υγεία του εγκεφάλου μας. Δεν ξέρω γιατί συμβαίνει αυτό. Έχω την αίσθηση ότι δεν τον φροντίζουμε με την ίδια συνέπεια, μέχρι τη στιγμή βέβαια που κάτι αρχίζει να μην λειτουργεί όπως πριν.

Καθώς όμως το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, καλό είναι να αρχίσουμε να δίνουμε λίγη παραπάνω σημασία στη λειτουργία του.

Πώς το επάγγελμα συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου

Η εκπαίδευση θεωρείται εδώ και δεκαετίες παράγοντας προστασίας απέναντι στην άνοια. Ωστόσο, όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι εξίσου σημαντικό –αν όχι σημαντικότερο– είναι το είδος της δουλειάς που κάνουμε.

Σύμφωνα με ερευνητές, ένα επάγγελμα που απαιτεί λήψη αποφάσεων, δημιουργικότητα, στρατηγική σκέψη ή συνεχή πνευματική ενεργοποίηση φαίνεται να βοηθά τον εγκέφαλο να παραμένει δραστήριος και ανθεκτικός με το πέρασμα των χρόνων. Αντίθετα, οι επαναλαμβανόμενες ή αυστηρά μηχανικές εργασίες φαίνεται να προσφέρουν μικρότερη γνωστική προστασία.

Το επάγγελμα του γιατρού, του δασκάλου, του δικηγόρου θεωρούνται υψηλής πολυπλοκότητας, ενώ π.χ. ορισμένες γραμματειακές εργασίες, οι μεταφορές ή η εργασία σε γραμμές παραγωγής κατατάσσονται χαμηλότερα.

iStock

Τι είναι το γνωστικό απόθεμα

Η εξήγηση πίσω από αυτή τη συσχέτιση φαίνεται να βρίσκεται σε αυτό που αποκαλούμε «γνωστικό απόθεμα», την ικανότητά μας να διατηρούμε φυσιολογική γνωστική λειτουργία παρά τις αλλαγές που φέρνει η γήρανση ή οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι όσο περισσότερο «γυμνάζεται» ο εγκέφαλος μέσα από απαιτητικές δραστηριότητες, τόσο περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές δημιουργεί για να συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά ακόμη κι όταν εμφανίζονται βλάβες.

Τι έδειξαν οι έρευνες

«Περνάμε περίπου το 1/3 της μέρας μας εργαζόμενοι. Η εργασία αποτελεί σημαντικό μέρος του χρόνου κατά τον οποίο ο εγκέφαλός μας είναι ενεργός, επομένως παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του γνωστικού αποθέματος», λέει η Naaheed Mukadam, καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο UCL.

Σε μελέτη, η Mukadam και οι συνεργάτες της ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 384.000 ανθρώπους, εξετάζοντας παράγοντες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η άσκηση, η υπέρταση, ο διαβήτης, το εισόδημα και η επαγγελματική πολυπλοκότητα. Σϋμφωνα με τα αποτελέσματα, η πολυπλοκότητα της εργασίας φάνηκε να εξηγεί πάνω από το 70% της σχέσης ανάμεσα στην εκπαίδευση και τη μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.

Με άλλα λόγια, εκτός του ότι η εκπαίδευση δρα από μόνη της, συχνά οδηγεί τους ανθρώπους σε πιο απαιτητικές, καλύτερα αμειβόμενες δουλειές, που με τη σειρά τους προσφέρουν περισσότερη πνευματική διέγερση.

Παρόμοια ήταν και τα ευρήματα μελέτης της Jinshil Hyun, επίκουρης καθηγήτριας Νευρολογίας στο Albert Einstein College, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 10.000 άτομα από έξι διαφορετικές χώρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η υψηλή επαγγελματική πολυπλοκότητα συνδέεται με μεγαλύτερο χρόνο ζωής χωρίς άνοια, ανεξάρτητα από το μορφωτικό επίπεδο.

«Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΕΡΓΟΣ, ΕΠΟΜΕΝΩΣ ΠΑΙΖΕΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ».

Όπως εξηγεί η Hyun, όταν οι άνθρωποι συμμετέχουν συστηματικά σε δραστηριότητες που ενεργοποιούν γνωστικά τον εγκέφαλο, δημιουργείται ένα πιο αποτελεσματικό νευρωνικό δίκτυο. Έτσι, ακόμη κι αν εμφανιστούν οι αλλοιώσεις που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ο εγκέφαλος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί αξιοποιώντας εναλλακτικές διαδρομές επικοινωνίας ανάμεσα στις διάφορες περιοχές του.

Κι αν το επάγγελμά σου είναι... πνευματικά μονότονο;

Μην σε παίρνει από κάτω. Ο εγκέφαλος επηρεάζεται από το σύνολο των εμπειριών σου, όχι μόνο από την επαγγελματική σου ζωή. Τι μπορείς, λοιπόν, να κάνεις για να τον φροντίσεις;

Η διά βίου μάθηση

Το διάβασμα, η παρακολούθηση μαθημάτων, η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας ή μιας ξένης γλώσσας μπορούν να κρατήσουν τον εγκέφαλο ενεργό και ευέλικτο. Πανεπιστήμια, λέσχες, σύλλογοι, ιδιωτικοί φορείς προσφέρουν δωρεάν μαθήματα και σεμινάρια. Εγώ και ένας φίλος παρακολουθούσαμε όλο τον χειμώνα δωρεάν μαθήματα μπεντίρ στη Λυρική Σκηνή. Δεν έχεις κι εσύ παρά να κάνεις μια αναζήτηση στο διαδίκτυο και όλο και κάτι κοντά στα γούστα σου θα βρεις.

iStock

Τα δημιουργικά χόμπι

Επιτραπέζια παιχνίδια, μουσική, χειροτεχνίες, πλέξιμο, ζωγραφική ή άλλες δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση και δημιουργικότητα φαίνεται να έχουν προστατευτική δράση για τη γνωστική λειτουργία.

Οι κοινωνικές σχέσεις

Οι άνθρωποι που διατηρούν στενούς κοινωνικούς δεσμούς, συναντούν φίλους, συμμετέχουν σε ομάδες ή παραμένουν κοινωνικά ενεργοί φαίνεται να έχουν μεγαλύτερο γνωστικό απόθεμα και καλύτερη πνευματική ανθεκτικότητα όσο μεγαλώνουν.

Βρες τον σκοπό σου

Ο εθελοντισμός, η συμμετοχή σε δράσεις με νόημα ή η προσφορά προς άλλους ανθρώπους δεν ενισχύουν μόνο την ψυχική ευεξία. Μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά για τον εγκέφαλο, επειδή συνδυάζουν κοινωνική επαφή, νέες εμπειρίες, συναισθηματική σύνδεση και διαρκή ενεργοποίηση.