BURNOUT Ή ΜΗΠΩΣ ΔΕΠΥ; ΑΝ ΕΧΕΙΣ ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ, ΙΣΩΣ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙΣ ΤΙ ΣΟΥ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ

Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, όλο και περισσότερες μητέρες με παιδιά προσχολικής ηλικίας εμφανίζουν ΔΕΠΥ. Γιατί συμβαίνει αυτό και πώς θα το ξεχωρίσεις από το κλασικό γονεϊκό burnout, ώστε να διεκδικήσεις την κατάλληλη υποστήριξη;

Η καθημερινότητα με μικρά παιδιά είναι μια δύσκολη πίστα που μπορεί να σε εξαντλήσει. Στην προσπάθειά σου να ανταποκριθείς στις ανάγκες των παιδιών σε γιατρούς, παιδικές ασθένειες, δουλειές στο σπίτι, δραστηριότητες και τη δική σου εργασία, επιδίδεσαι σε ένα ατέρμονο multitasking που κάποια στιγμή... σε καίει. Έρευνα του 2022 από το Ohio State University που πραγματοποιήθηκε σε σχεδόν 1.300 γονείς διαπίστωσε ότι το 66% των εργαζόμενων γονέων με παιδιά κάτω των 18 ετών ανέφεραν ότι έχουν νιώσει γονεϊκή εξάντληση.

Το «parental burnout» είναι η σωματική, νοητική και συναισθηματική εξάντληση που μπορεί να προκύψει ως αποτέλεσμα του παρατεταμένου στρες που νιώθει ένα άτομο όταν οι απαιτήσεις υπερβαίνουν την ικανότητά του να ανταποκριθεί. Ως συνέπεια, ο γονέας μπορεί να αρχίσει σιγά σιγά να απομακρύνεται σε συναισθηματικό επίπεδο από το παιδί του ή να έχει ξεσπάσματα θυμού. Ορισμένοι γονείς μπορεί επίσης να νιώθουν συναισθήματα ανεπάρκειας ή να αμφισβητούν την ικανότητά τους να είναι γονείς.

Πολλές φορές και ειδικά στην ελληνική κοινωνία, περισσότερο βάρος πέφτει στις μητέρες. «H σύγχρονη μαμά καλείται να φέρει εις πέρας όλους τους ρόλους που έχει στο μυαλό της –μητέρα, σύντροφος, καλή φίλη/κόρη, εργαζόμενη/καριερίστα– και ταυτόχρονα να τα δώσει όλα στο κομμάτι της φροντίδας των παιδιών», εξηγεί η ψυχολόγος Χριστιάνα Γερμανού.

iStock

«Η σωματική και συναισθηματική εξάντληση και το χρόνιο άγχος μεταφράζονται σε νεύρα, φωνές και ασταμάτητη κούραση. Πρόκειται όμως για την ψυχική κούραση που εξαντλεί. Οι μαμάδες με burnout είναι συνήθως θυμωμένες και δεν μπορούν να διαχειριστούν τα θέματα των παιδιών με ψυχραιμία. Αν και αυτός ο θυμός στην πραγματικότητα απευθύνεται στον ίδιο τους τον εαυτό, επειδή δεν οριοθετήθηκαν, μπορεί να στραφεί εναντίον του συζύγου ή των παιδιών. Αυτό το burnout μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές. Όσο πιο έγκαιρα αντιμετωπιστεί, τόσο το καλύτερο», εξηγεί.

Γιατί οι νέες μητέρες εμφανίζουν ΔΕΠΥ;

Νέα επιστημονικά δεδομένα κάνουν λόγο για αύξηση διαγνώσεων ΔΕΠΥ στις νέες μαμάδες. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Attention Disorders, οι πιθανότητες να διαγνωστούν με τη διαταραχή αυξάνονται κατά σχεδόν 25% περίπου τη στιγμή που τα παιδιά τους ξεκινούν το νηπιαγωγείο. Τα δεδομένα αυτά εντάσσονται σε μια γενικότερη τάση διάγνωσης ΔΕΠΥ σε ενήλικες που δεν είχαν διαγνωστεί στην παιδική τους ηλικία.

Τι συμβαίνει όμως με τις μητέρες; Στα κορίτσια η ΔΕΠΥ εκδηλώνεται συνήθως με λανθάνουσες μορφές, ως εσωτερική ανησυχία, αφηρημάδα και ονειροπόληση, όχι ως η κλασική σωματική υπερκινητικότητα που βλέπουμε στα αγόρια. Μεγαλώνοντας αναπτύσσουν μηχανισμούς για να ανταπεξέρχονται στην καθημερινότητα, όμως οι τεράστιες απαιτήσεις της μητρότητας εξαντλούν αυτές τις αντοχές και το σύστημα «καταρρέει».

iStock

Η μητρότητα απαιτεί τρομερές δεξιότητες οργάνωσης. Σε έναν εγκέφαλο με ΔΕΠΥ, η ικανότητα να ξεκινάς, να οργανώνεις και να ολοκληρώνεις εργασίες είναι εξασθενημένη. Το αόρατο νοητικό φορτίο της καθημερινότητας γίνεται γρήγορα μη διαχειρίσιμο, προκαλώντας πνευματική παράλυση.

Επιπλέον, οι μητέρες με ΔΕΠΥ είναι συχνά πιο ευάλωτες σε αισθητηριακά ερεθίσματα. Έτσι, το κλάμα του μωρού, οι φωνές, η έλλειψη ύπνου και η διαρκής απόσπαση της προσοχής προκαλούν υπερδιέγερση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ξαφνικά ξεσπάσματα θυμού ή εκνευρισμού, τα οποία ακολουθούνται από βαθιά συναισθήματα ντροπής και ενοχής.

Η Kathrine Bang Madsen, PhD, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που αναφέραμε και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Κλινικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας, επισημαίνει πως τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μπορεί να επικαλύπτονται από καταστάσεις όπως το άγχος και η επιλόχειος κατάθλιψη, που συμβαίνουν πολύ συχνά μετά τον τοκετό. Έτσι, μπορεί να χρειαστούν χρόνια για να συνειδητοποιήσει μια μητέρα ότι τα προβλήματά της είναι επίμονα και βαθιά εξουθενωτικά, κι όχι απλώς μια φυσιολογική εξάντληση στο πλαίσιο των νέων της ρόλων.

Για να σε βοηθήσουμε να υποψιαστείς και να αναζητήσεις ειδικό για τη διάγνωση, συγκεντρώσαμε μερικά συμπτώματα του γονεϊκού burnout και της ΔΕΠΥ.

iStock

Συμπτώματα της ΔΕΠΥ ενηλίκων

Η ΔΕΠΥ δεν θα «ξεκινήσει» ξαφνικά μετά την εγκυμοσύνη. Είναι συνήθως μια διά βίου κατάσταση. Αυτό που αλλάζει είναι η επιδείνωση των συμπτωμάτων. Το πιο πρακτικό χαρακτηριστικό είναι η επίμονη λειτουργική έκπτωση σε όλα τα περιβάλλοντα, στο σπίτι, την εργασία, τις σχέσεις, και όχι μια περιστασιακή υπερφόρτωση κατά τη διάρκεια μιας πολύ πιεστικής περιόδου.

• Απροσεξία και εκτελεστική δυσλειτουργία: Περιλαμβάνει χρόνια αποδιοργάνωση, δυσκολία στην ιεράρχηση προτεραιοτήτων, δυσκολία στην εκτίμηση του χρόνου που θα πάρει κάτι ή δυσκολία να γνωρίζουμε πόσος χρόνος έχει περάσει, το να χάνεις ραντεβού και αντικείμενα, το να δυσκολεύεσαι να ολοκληρώσεις εργασίες, να τις αναβάλλεις ή να είσαι ασυνεπής.
• Αίσθημα κατάθλιψης και κόπωσης: Αυτό σημαίνει να αισθάνεσαι φορτωμένος/η διανοητικά από το multitasking, να δυσκολεύεσαι να περάσεις από τη μια δουλειά στην άλλη και να ζορίζεσαι να διατηρήσεις κάποιες ρουτίνες.
• Συναισθηματική απορρύθμιση: Περιλαμβάνει αίσθημα ευερεθιστότητας, χαμηλή ανοχή στην απογοήτευση, αίσθημα εύκολης υπερδιέγερσης και γρήγορες συναισθηματικές μεταπτώσεις.
• Ανησυχία και παρορμητικότητα: Μήπως αισθάνεσαι ανυπομονησία, έντονη ανησυχία και έχεις την τάση να διακόπτεις τους άλλους και να παίρνεις παρορμητικές αποφάσεις;

ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΙΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΧΕΙΟ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ, ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΝΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΕΙ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ.

Χρήσιμες στρατηγικές για μητέρες με ΔΕΠΥ

Αν με βάση τα παραπάνω υποψιάζεσαι ότι μπορεί να έχεις ΔΕΠΥ, η επίσκεψη σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να σου προσφέρει ανακούφιση, σωστή καθοδήγηση, θεραπεία και σύνδεση με ομάδες υποστήριξης. Εν τω μεταξύ μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις παρακάτω τεχνικές για να περιορίσεις τα έντονα συμπτώματα:

• Οπτικά βοηθήματα. Χρησιμοποίησε επιτοίχια ημερολόγια, χρωματιστά post-it και ξυπνητήρια, ώστε να μην βασίζεσαι μόνο στη μνήμη σου. Είναι σημαντικό να γράφεις με το χέρι και να έχεις εικόνα των όσων πρέπει να κάνεις, αντί να τα αποθηκεύεις όλα στο κινητό, που θα σε αναγκάζει να σκρολάρεις χωρίς να το θες.
• Μικρά βήματα. Αντί να βάζεις ως στόχο το καθάρισμα του σπιτιού, που φαντάζει βουνό, «σπάσε» τη δουλειά σε πολύ μικρές ενέργειες, για παράδειγμα, μάζεψε μόνο τα παιχνίδια από το πάτωμα για 5 λεπτά. Έχει σημασία να είναι πολύ συγκεκριμένοι οι στόχοι σου και εντός ορισμένου χρονικού πλαισίου.
• Αυτοσυμπόνια. Μην ξεχνάς ότι ο εγκέφαλός σου λειτουργεί διαφορετικά. Η αποδοχή αυτής της πραγματικότητας βοηθά να σταματήσει ο κύκλος της αυτοκριτικής και των ενοχών.