ΓΙΑΤΙ ΧΑΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΜΑΣ ΧΡΟΝΩΝ

Μέχρι το τέλος του αιώνα, με την υπερθέρμανση του πλανήτη, η στάθμη της θάλασσας μπορεί να έχει ανέβει έως και 80 περίπου εκατοστά, «καταπίνοντας» παραλίες και ολόκληρες περιοχές.

Στο πρώτο μπάνιο της χρονιάς στο πατρικό μου, σε παραλία άλλη από εκείνες που συνηθίζαμε να πηγαίνουμε παιδιά, πιάσαμε με την αδελφή μου μια άκυρη –όχι και άκαιρη– κουβέντα για την άνοδο της στάθμης των υδάτων. Αφορμή, η θέα μας από τη θάλασσα προς τα έξω, κάτι πολυκατοικίες-θηρία που υψώνονται κατά μήκος της ακτής, σε απόσταση ενός λεπτού με τα πόδια απ’ το νερό, που τις βλέπεις και αναρωτιέσαι πότε θα τις χαϊδέψει το κύμα.

Χωρίς στοιχεία και αριθμούς στη διάθεσή μας, μιλούσαμε για το παρόν, το χθες και το αύριο με βάση δικές μας παρατηρήσεις. «Δεν έχεις δει ότι ήδη έχουν εξαφανιστεί σημεία όπου πηγαίναμε για μπάνιο με τη γιαγιά, μέχρι πού φτάνει το νερό; Δεν υπάρχει στεριά να καθίσεις», μου είπε και συμφωνήσαμε σιωπηλά ότι, σταδιακά, χάνονται οι παραλίες των παιδικών μας χρόνων.

Δεν είναι μόνο οι πάγοι που λιώνουν

Από το 1880, η μέση θερμοκρασία της Γης έχει αυξηθεί κατά περίπου 1°C και κατά 0,8°C η θερμοκρασία της επιφάνειας των ωκεανών, οι οποίοι απορροφούν πάνω από το 90% της πλεονάζουσας θερμότητας από το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η θερμική διαστολή που προκαλεί στο νερό η υπερθέρμανση, δηλαδή η αύξηση του όγκου του, αποτέλεσε την κυριότερη αιτία ανόδου της στάθμης της θάλασσας κατά τον προηγούμενο αιώνα και, όπως δείχνει πρόσφατη μελέτη, παραμένει οδηγός.

Σύμφωνα με την έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, η θερμική διαστολή των ωκεανών ευθύνεται για το 43% της συνολικής ανόδου της στάθμης της θάλασσας, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο μεμονωμένο παράγοντα, και ακολουθούν:

• το λιώσιμο των ορεινών παγετώνων (27%),
• η απώλεια μάζας του παγοκαλύμματος της Γροιλανδίας (15%),
• η απώλεια μάζας του παγοκαλύμματος της Ανταρκτικής (12%),
• οι μεταβολές στην αποθήκευση νερού στην ξηρά (3%).

Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας επιταχύνεται. Από τα 2,06 χιλιοστά ανά έτος, που ήταν η μέση άνοδος το διάστημα 1960-2023, την περίοδο 2005-2023 έφτασε τα 3,94 χιλιοστά ανά έτος, σχεδόν διπλασιάστηκε. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι πως και να μειωθούν σημαντικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, οι ωκεανοί θα συνεχίσουν να θερμαίνονται και να διαστέλλονται για πολλές δεκαετίες, καθώς λειτουργούν σαν μια τεράστια δεξαμενή που απελευθερώνει τη θερμότητά της πολύ αργά.

Κάθε χρόνο, η Δήλος βουλιάζει κατά ένα εκατοστό. Έως το 2100, η άνοδος της θαλάσσιας στάθμης στο νησί εκτιμάται ότι θα έχει αυξηθεί από 48 εκ. έως 87 εκ. Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Τι επιπτώσεις φέρνει η άνοδος της στάθμης της θάλασσας

Αν η άνοδος της θερμοκρασίας της Μεσογείου έφερε στα μέρη μας τον λαγοκέφαλο, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί σημαντικά τις παράκτιες περιοχές και τα μικρά νησιά. Σημαίνει:

• συχνότερες και εντονότερες παράκτιες πλημμύρες,
• ταχύτερη διάβρωση των ακτών,
• υφαλμύρωση των υπόγειων υδάτων,
• μεγαλύτερη πίεση σε οικισμούς και οικοσυστήματα.

Σε κάποια νησιωτικά περιβάλλοντα, η διείσδυση θαλασσινού νερού μπορεί να περιορίσει τα αποθέματα πόσιμου νερού σε βαθμό απαγορευτικό για τη μόνιμη κατοίκησή τους. Το πρόβλημα περιπλέκεται όταν η άνοδος της στάθμης της θάλασσας συμπίπτει με άλλους φυσικούς κινδύνους, όπως οι καταιγίδες με ισχυρούς ανέμους και τα ακραία παλιρροϊκά φαινόμενα, οπότε οι επιπτώσεις μεγεθύνονται.

Μέρη που θα έχουν χαθεί ως το 2100

Στις αρχές Ιουνίου 2026, παρουσιάστηκε το Κλιματικό Παρατηρητήριο Δήλου, το οποίο θα παρακολουθεί συστηματικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και θα εκτιμά τους μελλοντικούς κινδύνους για τον αρχαιολογικό χώρο και τα μνημεία του νησιού που απειλεί μακροπρόθεσμα η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Εγκαταστάθηκαν μετεωρολογικοί σταθμοί, αισθητήρες ατμοσφαιρικών ρύπων, παλιρροιογράφοι για τη μέτρηση της στάθμης της θάλασσας, σταθμός GNSS (Παγκόσμιο Δορυφορικό Σύστημα Πλοήγησης) για την παρακολούθηση τυχόν κατακόρυφων μετακινήσεων του εδάφους και σεισμολογικός εξοπλισμός.

Σύμφωνα με τον Κώστα Συνολάκη, Καθηγητή Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, για το φαινόμενο ευθύνονται κυρίως η θερμική διαστολή των ωκεανών και η τήξη παγετώνων και παγοκαλυμμάτων. Παρά τις αβεβαιότητες, οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις δείχνουν ότι στο μέλλον ενδέχεται να πλημμυρίσουν ή να βυθιστούν επισκέψιμα τμήματα του ιερού νησιού του Απόλλωνα, που κάθε χρόνο βουλιάζει κατά ένα εκατοστό. Οι ειδικοί δίνουν δύο υποθετικά σενάρια:

• ένα αισιόδοξο που δείχνει άνοδο της θαλάσσιας στάθμης στη Δήλο κατά 48 εκ. έως το 2100,
• ένα απαισιόδοξο που σχεδόν τη διπλασιάζει, στα 87 εκ.

Συνολικά για τον πλανήτη, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) εκτιμά ότι η μέση στάθμη της θάλασσας θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 44 έως 77 εκ. έως το 2100, ανάλογα με τα επίπεδα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο μέλλον, πολύ περισσότερο από την άνοδο 20 εκ. μεταξύ 1901 και 2018. Η στάθμη ανεβαίνει τάχιστα τις τελευταίες δεκαετίες και εκτιμάται ότι θα συνεχίσει με αυξανόμενο ρυθμό.

Μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, εκτιμάται ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη συνδυαστικά με τη φυσική και ανθρωπογενή καθίζηση του εδάφους θα έχουν κοστίσει τη βύθιση πολλών περιοχών, ανάμεσά τους η Τζακάρτα, το Λάγος, το Χιούστον, η Βενετία, η Μπανγκόκ, η Νέα Ορλεάνη, το Ρότερνταμ, η Αλεξάνδρεια και το Μαϊάμι.