ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΝ ΤΑ ΚΑΡΟΤΑ ΤΗ ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΟΡΑΣΗ; 6 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ ΚΑΤΑΡΡΙΠΤΟΝΤΑΙ

Πολλές φορές, οι μύθοι επιβιώνουν απλώς επειδή εξυπηρετούν εμπορικά συμφέροντα, ακούγονται ελκυστικοί ή απλά τους έχουμε ακούσει τόσες πολλές φορές, που καταλήγουμε να τους θεωρούμε γεγονότα. Ένας καθηγητής διατροφολογίας παρουσιάζει 6 διατροφικούς μύθους που, αν και περιέχουν κάποιες αλήθειες, δεν αποδεικνύονται επιστημονικά.

Μερικές φορές αρκεί να υπερβάλεις για ένα γεγονός, να το βγάλεις εκτός πλαισίου, για να μετατρέψεις μια απλή συμβουλή σε σλόγκαν ή μύθο. Όταν μιλάμε για τη διατροφή και την υγεία, αυτό είναι εξαιρετικά συνηθισμένο. Δεν εννοούμε τα fake news ή τις απάτες που κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μιλάμε για φράσεις και έννοιες με ιστορικό υπόβαθρο, οι οποίες έχουν υιοθετηθεί λανθασμένα ως αδιαμφισβήτητες αλήθειες και έχουν γίνει διατροφικοί μύθοι.

Παρόλο που ένας από τους κύριους ρόλους της επιστήμης είναι να διερευνά τους ασυνήθιστους ισχυρισμούς, να διαχωρίζει την πραγματικότητα από τη φαντασία και να αποκαθιστά την αλήθεια, μερικές φορές συμβαίνει το αντίθετο.

Η ίδια η «επιστήμη» μπορεί μερικές φορές να βγάλει τα πράγματα εκτός πλαισίου και να παρουσιάσει μισές αλήθειες οι οποίες, επαναλαμβανόμενες από γενιά σε γενιά, καταλήγουν τελικά να μοιάζουν με απόλυτες βεβαιότητες. Αυτές οι ιδέες δεν ριζώνουν απαραίτητα επειδή είναι αληθινές, αλλά επειδή ακούγονται ωραίες, φαντάζουν ως κοινή λογική και συχνά φέρουν το κύρος της σύνδεσής τους με ένα ηχηρό όνομα.

Μερικούς τέτοιους διατροφικούς μύθους αναλύει ο διακεκριμένος Ισπανός διατροφολόγος Juan Alfonso Revenga Frauca, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο San Jorge στη Σαραγόσα. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι ορισμένες ιδέες γύρω από τη διατροφή έχουν ριζώσει βαθιά στην κοινωνία μας όχι επειδή είναι επιστημονικά αληθινές, αλλά επειδή ακούγονται λογικές, έχουν επικρατήσει από συνήθεια ή συνδέονται εσφαλμένα με διάσημα ονόματα.

Μύθος #1: Το φάρμακό σου είναι η τροφή σου

Ένα από τα πιο γνωστά ρητά που κυκλοφορούν στον χώρο της διατροφής αποδίδεται στον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο και πατέρα της ιατρικής, τον Ιπποκράτη. Παρόλο που αυτή η φράση χρησιμοποιείται κατά κόρον από επαγγελματίες υγείας, δεν υπάρχει καμία ιστορική απόδειξη ότι ο Ιπποκράτης την ξεστόμισε ή την έγραψε ποτέ. Αν και η προέλευσή της έχει αμφισβητηθεί εδώ και χρόνια, η φράση επιβιώνει πεισματικά σε άρθρα και ομιλίες, κυρίως επειδή περιβάλλεται από μια αύρα αρχαίας και αδιαμφισβήτητης σοφίας.

iStock

Καθώς γίνεται όλο και πιο αποδεκτό επιστημονικά ότι μια προσεγμένη διατροφή μπορεί να συμβάλει στην καλή υγεία, η φράση αποκτά νέα αίγλη. Οι τροφές μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση, μπορούν να συμβάλλουν στη θεραπεία ενός συγκεκριμένου νοσήματος, δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν μια φαρμακευτική αγωγή που θεωρείται επιβεβλημένη για μια ασθένεια.

Μύθος #2: Είμαστε ό,τι τρώμε

Αν και είναι απολύτως αληθές ότι η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία και την ευεξία μας, η φράση αυτή λειτουργεί πολύ απλουστευτικά. Αγνοεί ένα πλήθος άλλων, εξίσου κρίσιμων παραγόντων που καθορίζουν την υγεία, όπως είναι η γενετική προδιάθεση, το περιβάλλον, ο ευρύτερος τρόπος ζωής και η ψυχολογική κατάσταση ενός ανθρώπου.

Μύθος #3: Ο σίδηρος και το σπανάκι χαρίζουν δύναμη

Η γενιά μας μεγάλωσε με τον Ποπάι, το διάσημο καρτούν που καταβρόχθιζε μια κονσέρβα σπανάκι για να αποκτήσει άμεσα υπεράνθρωπη δύναμη. Η πεποίθηση ότι το σπανάκι είναι τρομακτικά πλούσιο σε σίδηρο κυριάρχησε για δεκαετίες. Ο σύγχρονος αστικός μύθος λέει ότι η παρανόηση αυτή προήλθε από ένα τυπογραφικό λάθος που έκανε ο επιστήμονας Erich von Wolf στα τέλη του 19ου αιώνα.

Unsplash Louis Hansel

Το σπανάκι δεν είναι κάποια μαγική πηγή σιδήρου. Περιέχει πράγματι σίδηρο, αλλά είναι «μη αιμικός» (φυτικής προέλευσης). Επίσης, το σπανάκι περιέχει οξαλικά οξέα, τα οποία δυσκολεύουν την απορρόφηση του σιδήρου (και του ασβεστίου) από τον οργανισμό μας. Για να αυξήσει κανείς την απορρόφηση, πρέπει να το συνδυάσει με πηγές βιταμίνης C (π.χ. άφθονο λεμόνι).

Μύθος #4: Τα καρότα βελτιώνουν τη νυχτερινή όραση

Υπάρχει η πεποίθηση ότι τα καρότα δίνουν την ικανότητα να βλέπουμε καλύτερα στο σκοτάδι. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια εξαιρετικά πετυχημένη βρετανική προπαγάνδα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η βρετανική Βασιλική Αεροπορία (RAF) είχε μόλις αναπτύξει νέα, μυστικά συστήματα ραντάρ, τα οποία επέτρεπαν στους πιλότους να εντοπίζουν τα γερμανικά αεροπλάνα τη νύχτα. Για να κρύψουν αυτή την τεχνολογία από τους Ναζί, οι Βρετανοί διέδωσαν τη φήμη ότι οι πιλότοι τους είχαν άριστη νυχτερινή όραση επειδή απλώς έτρωγαν τεράστιες ποσότητες από καρότα.

iStock

Μύθος #5: Το πρωινό είναι το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας

Πρόκειται ίσως για τον πιο ανθεκτικό διατροφικό μύθο των τελευταίων δεκαετιών. Η ιδέα ότι πρέπει οπωσδήποτε να τρώμε ένα πλούσιο πρωινό δεν βασίζεται στη βιολογία, αλλά στο μάρκετινγκ. Η πεποίθηση αυτή γιγαντώθηκε μέσα από επιθετικές διαφημιστικές καμπάνιες βιομηχανιών που πουλούσαν δημητριακά.

Αν και το πρωινό είναι πράγματι χρήσιμο για πολλούς ανθρώπους, δεν υπάρχει κανένας επιστημονικός κανόνας που να το καθιστά υποχρεωτικά ως το «πιο σημαντικό γεύμα» για όλους ανεξαιρέτως. Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα υπερεπεξεργασμένα δημητριακά δεν αποτελούν την ιδανική επιλογή.

Μύθος #6: Πέντε γεύματα και 8 ποτήρια νερό

Η άποψη ότι πρέπει να τρώμε αυστηρά 5 γεύματα την ημέρα ή ότι πρέπει να πίνουμε με το ζόρι 8 ποτήρια νερό, ακόμα κι αν δεν διψάμε, δεν είναι επιστημονικά αληθής, παρόλο που καθρεφτίζει ωφέλιμες συνήθειες. Το σώμα μας έχει εξαιρετικούς μηχανισμούς, όπως η δίψα και η πείνα, για να ρυθμίζει τις ανάγκες του. Αν θέλουμε να είμαστε απόλυτα ακριβείς, οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει βάσει επαρκών αποδεικτικών στοιχείων ότι πράγματι χρειαζόμαστε όλοι 5 γεύματα την ημέρα.

iStock

Παρομοίως, η σύσταση να πίνουμε 2 λίτρα –ή 8 ποτήρια– νερό την ημέρα εκφράζει τη μισή αλήθεια. Αυτή η συμβουλή αποδίδεται σε παλιές συστάσεις του 1945 σχετικά με τις ημερήσιες ανάγκες ενυδάτωσης, οι οποίες είχαν οριστεί περίπου στα 2,5 λίτρα νερού. Όμως, μια βασική λεπτομέρεια συχνά παραβλέπεται: οι ίδιες συστάσεις αναφέρουν ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ενυδάτωσης λαμβάνεται μέσω της κατανάλωσης τροφής.