ΠΩΣ ΘΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΙΣ ΚΑΠΟΙΟΝ ΠΟΥ ΤΟ ΠΑΙΖΕΙ ΕΞΥΠΝΟΣ

Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά ενός εξυπνάκια και γιατί ένας τέτοιος άνθρωπος δυσκολεύεται να παραδεχτεί ότι κάνει λάθος;

Είναι εκείνος που πριν προλάβεις να ολοκληρώσεις την ερώτησή σου, έχει έτοιμη την απάντηση. Δεν έχει σημασία ποιο είναι το θέμα, γιατί ο «εξυπνάκιας» γνωρίζει τα πάντα ή σχεδόν τα πάντα, κατά την άποψή του, βεβαίως βεβαίως. Πολιτική, οικονομία, τεχνητή νοημοσύνη, οικολογία, όποιο κι αν είναι το θέμα της συζήτησης, εκείνος θα συνεισφέρει με αυτοπεποίθηση κάτι σημαντικό.

Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στο να είναι κάποιος πραγματικά γνώστης ενός θέματος και στο να «φαίνεται» γνώστης. Στη δεύτερη περίπτωση, συχνά δεν προέχει η αναζήτηση της αλήθειας, αλλά η διατήρηση της εικόνας κατανόησης που προβάλλεται προς τα έξω.

Η διαδικασία του «εξυπνάκια»

Αυτό που συχνά κάνουν τέτοιοι άνθρωποι αυτοί είναι να θέτουν κάθε σύνθετο ζήτημα σε ένα απλουστευτικό πλαίσιο, το οποίο τους επιτρέπει να φαίνονται πιο «ψαγμένοι» από τους γύρω τους. Μπορεί, για παράδειγμα, να σπάνε σε επιμέρους κομμάτια τα αφηγήματα των μέσων ή να μιλούν για κρυφές ατζέντες.

Αρκετές φορές, ο λόγος τους ακούγεται πειστικός. Με τον καιρό όμως, οι ερμηνείες τους παύουν να λειτουργούν ως εργαλείο κατανόησης και μετατρέπονται σε ένα είδος συναισθηματικής επιβεβαίωσης, που συχνά καταλήγει στο ίδιο μοτίβο κοσμοθεωρίας, ότι π.χ. το κοινό είναι εύπιστο, οι θεσμοί είναι διεφθαρμένοι, σχεδόν κανείς δεν χρησιμοποιεί πια το μυαλό του.

Λίγοι από αυτούς εξετάζουν σε ποιο βαθμό η καθημερινότητά τους έχει οργανωθεί γύρω από την ανάγκη να αισθάνονται διανοητικά ανώτεροι από τους υπόλοιπους. Κάθε νέο σκάνδαλο ή κοινωνική διαμάχη μπαίνει στο ήδη υπάρχον πλέγμα πεποιθήσεων, χωρίς αναθεώρηση.

Επίσης, η ζωή τους παραμένει «γεμάτη» από πληροφορία και ερεθίσματα (όπως π.χ. podcasts, άρθρα, διαδικτυακές συζητήσεις) που σπάνια αλλάζουν την άποψή τους, αλλά συντηρούν τον φαύλο κύκλο που έχουν φτιάξει.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Όταν τίθεται το ερώτημα γιατί τα άτομα αυτά δυσκολεύονται να παραδεχτούν ότι κάνουν λάθος, οι απαντήσεις συχνά περιλαμβάνουν έννοιες όπως η περηφάνια, η ανασφάλεια, ο εγωισμός.

Όπως γράφει ο ψυχολόγος Guy Winch, «Μερικοί άνθρωποι έχουν τόσο εύθραυστο εγώ, τόσο εύθραυστη αυτοεκτίμηση, τόσο αδύναμη ψυχολογική συγκρότηση, ώστε το να παραδεχτούν ότι έκαναν λάθος ή ότι έσφαλαν είναι κάτι υπερβολικά απειλητικό για το εγώ τους για να το αντέξουν». Η αποδοχή αυτή θα ήταν τόσο συνταρακτική, που οι αμυντικοί τους μηχανισμοί κυριολεκτικά παραμορφώνουν την αντίληψή τους για την πραγματικότητα, ώστε να γίνει λιγότερο απειλητική, εξηγεί ο ειδικός.

ΟΤΑΝ ΤΙΘΕΤΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΓΙΑΤΙ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΝΤΑΙ ΝΑ ΠΑΡΑΔΕΧΤΟΥΝ ΟΤΙ ΚΑΝΟΥΝ ΛΑΘΟΣ, ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΥΧΝΑ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΠΩΣ Η ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ, Η ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ, Ο ΕΓΩΙΣΜΟΣ.

Έτσι, άνθρωποι που περνούν χρόνια μέσα σε περιβάλλοντα χτισμένα πάνω στη βεβαιότητα και την έντονη αντίδραση μπορεί να αναρωτηθούν γιατί η παραδοχή της αβεβαιότητας τούς φαίνεται τόσο δύσκολη ή και ταπεινωτική.

Αξίζει να συγκρουστείς;

Ίσως αυτό που μπορεί κάπως να βοηθήσει είναι η αλλαγή του πληροφοριακού περιβάλλοντος ενός ανθρώπου αντί για την άμεση αντιπαράθεση. Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι Carol Tavris και Elliot Aronson έχουν περιγράψει με σαφήνεια αυτή τη δυναμική: «Οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν έρχονται αντιμέτωποι άμεσα με στοιχεία που δείχνουν ότι κάνουν λάθος, δεν αλλάζουν την άποψη ή τη συμπεριφορά τους, αλλά τη δικαιολογούν ακόμη πιο πεισματικά. Ακόμη και αδιάσειστα στοιχεία σπάνια αρκούν για να διαπεράσουν την... πανοπλία της αυτο-δικαιολόγησης».

Τι μπορείς να κάνεις αν εσύ είσαι ο... εξυπνάκιας

Αυτό που τελικά φαίνεται να διακόπτει τον κύκλο μέσα στον οποίο ζει ο εξυπνάκιας είναι η απομάκρυνση από τα ερεθίσματα που τον τροφοδοτούν. Πρακτικά αυτό μπορεί να σημαίνει διαγραφή των social media από το κινητό, μείωση του χρόνου ανάγνωσης σχολίων, αποστασιοποίηση από λογαριασμούς debate. Έτσι, όταν δεν υπάρχει ένα διαρκές «κοινό» που αντιδρά, η ανάγκη να ακούγεσαι έξυπνος αρχίζει να υποχωρεί με τρόπο σχεδόν ανεπαίσθητο, αλλά σταθερό.

Παράλληλα, μειώνεται το ενδιαφέρον να αποδεικνύεις ότι οι άλλοι κάνουν λάθος και αυξάνεται η ανάγκη να καταλάβεις αν εσύ κατανοείς πραγματικά τα θέματα για τα οποία μιλάς.