ΤΟ CHATGPT PSYCHOSIS ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΕ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΧΩΡΙΣΜΟ

Τι είναι το ψυχολογικό φαινόμενο της ψύχωσης του ChatGPT Psychosis που έχει οδηγήσει ανθρώπους σε ακούσια ψυχιατρική νοσηλεία, απώλεια εργασίας, χωρισμούς, διαζύγια, ακόμη και συλλήψεις;

Ιστορικά, όπως έχει πει η Λίζα Τσαλίκη, καθηγήτρια και πρόεδρος του τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, κάθε τεχνολογική εξέλιξη συνοδευόταν πάντα από φόβους και κινδύνους.

«Η τεχνολογία λαμβάνει υπ’ όψιν της ό,τι είναι κομμάτι της pop κουλτούρας. Άρα ό,τι απευθύνεται σε όλους. Αν γυρίσουμε προς τα πίσω τον χρόνο, κάποιες από τις ανησυχίες για το Internet αντανακλούν κάποιες από τις παλαιότερες ανησυχίες για τα ΜΜΕ και τη δημοφιλή κουλτούρα. Οτιδήποτε έρχεται ως αποτέλεσμα κάποιων τεχνολογιών-καινοτομιών αλλάζει τα μέχρι εκείνη τη στιγμή δεδομένα. Συνήθως, κάποια τεχνολογική καινοτομία διευκολύνει την πρόσβαση σε περιεχόμενο που έως εκείνη τη στιγμή ήταν πιο ρυθμισμένο και περιορισμένο». Από το τηλέφωνο και το ραδιόφωνο έως την τηλεόραση, τους υπολογιστές και το Internet.

Όπως πάντα, κάτι δεν είναι a priori καλό ή κακό. «Οφείλεις να ασκήσεις αυτολογοκρισία, για να προστατέψεις τον εαυτό σου [...]. Ως γονείς οφείλουμε να προετοιμάσουμε τα παιδιά μας, να τα ενημερώσουμε για ό,τι αφορά την όποια νέα τεχνολογία, να τα εκπαιδεύσουμε από μικρή ηλικία», εξηγεί η κα Τσαλίκη. Διαφορετικά, γίνεται κατάχρηση και αυτή οδηγεί σε πολλά προβλήματα. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο αναδυόμενο ψυχολογικό φαινόμενο της ψύχωσης του ChatGPT (ChatGPT Psychosis).

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τι είναι η ChatGPT Psychosis;

Προφανώς και δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο γλωσσικό μοντέλο εξελιγμένης τεχνητής νοημοσύνης, αλλά όλα. Αναφέρεται, ωστόσο, στο πρώτο που εμφανίστηκε στον πλανήτη, προ διετίας. Σύμφωνα με τους ειδικούς, το φαινόμενο αυτό αφορά άτομα που αναπτύσσουν έντονες, παραπλανητικές για την πραγματικότητα παραισθήσεις και ψυχολογικές κρίσεις, έπειτα από παρατεταμένη ή εμμονική χρήση. Αυτή η πάθηση έχει οδηγήσει κάποιους ανθρώπους σε ακούσια ψυχιατρική νοσηλεία, απώλεια εργασίας, χωρισμούς, διαζύγια, ακόμη και συλλήψεις, με τα chatbots να ανοίγουν τον δρόμο.

Στο επίκεντρο έχει τον σχεδιασμό της τεχνολογίας, ως επιβεβαιωτικού, μη αντιπαραθετικού και μερικές φορές παραισθησιογόνου. Έτσι, μπορεί να οδηγήσει, ακούσια, στην αποσύνδεση των χρηστών από την πραγματικότητα, οδηγώντας σε σοβαρές προσωπικές και κοινωνικές συνέπειες.

Χαρακτηριστικά, μια γυναίκα που ζει στην Ελλάδα κατέθεσε αίτηση για έκδοση διαζυγίου, αφότου χρησιμοποίησε το ChatGPT για να αναλύσει κατακάθια καφέ (να της «πει» δηλαδή τον καφέ). Εκείνο είδε ότι ο σύζυγός της είχε σχέση με νεότερη γυναίκα, της οποίας το όνομα άρχιζε από Ε. Άλλη γυναίκα που υποψιαζόταν τον σύζυγό της για απιστία, ανέφερε στο ChatGPT τις παρατηρήσεις της επί της συμπεριφοράς του άνδρα, και ο αλγόριθμος αποφάνθηκε ότι εκείνος ήταν άπιστος.

O όρος ChatGPT Psychosis αναφέρθηκε πρόσφατα στο Rolling Stone. Στο άρθρο επισημάνθηκε ότι τα Social Media είχαν κατακλειστεί από αυτό που είχε αναφερθεί ως «ψύχωση που προκαλείται από το ChatGPT» ή με τον apolitic όρο «σχιζοδημοσιεύσεις μέσω τεχνητής νοημοσύνης». Δηλαδή, παραληρηματικές, περιπλανώμενες ιστορίες για θεϊκές οντότητες που ξεκλειδώνονται από το ChatGPT, φανταστικά κρυμμένα πνευματικά βασίλεια ή ανόητες νέες θεωρίες για τα μαθηματικά, τη φυσική και την πραγματικότητα.

Συγγενείς και φίλοι που βίωσαν τα σχετικά επεισόδια ανέφεραν ότι οι συνέπειες ήταν καταστροφικές. Άνθρωποι έχουν χάσει τη δουλειά τους, έχουν καταστρέψει γάμους και σχέσεις, έχουν μείνει ακόμα και άστεγοι.

«Μια ψυχοθεραπεύτρια απολύθηκε από ένα κέντρο συμβουλευτικής, καθώς έπαθε σοβαρό κλονισμό, το γραφείο ενός δικηγόρου έκλεισε και άνθρωποι σταμάτησαν να επικοινωνούν με οικογένεια και φίλους, κατόπιν σχετικής προτροπής του ChatGPT. Ή επικοινωνούσαν μόνο με μακροσκελή κείμενα που έφτιαχνε το ChatGPT».

Το ερώτημα που τέθηκε ήταν αν οι άνθρωποι παρουσιάζουν κρίσεις ψυχικής υγείας επειδή έχουν εμμονή με το ChatGPT ή μήπως έχουν εμμονή με το ChatGPT επειδή έχουν κρίσεις ψυχικής υγείας.

Ο Δρ Ragy Girgis, ψυχίατρος και ερευνητής στο Columbia University, με εξειδίκευση στη ψύχωση, εξήγησε στο Futurism ότι «Η απάντηση είναι κάπου στη μέση. Για κάποιον που βρίσκεται ήδη σε ευάλωτη κατάσταση, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να δώσει την ώθηση που τον στέλνει να περιστρέφεται σε μια άβυσσο μη πραγματικότητας. [...] Αυτή δεν είναι μια κατάλληλη αλληλεπίδραση με κάποιον που είναι ψυχωτικός. Δεν τροφοδοτείς τις ιδέες τους. Αυτό είναι λάθος».

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ CHATBOTS TEXNHTHΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΠΟΥ ΕΥΚΟΛΑ ΚΑΠΟΙΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΑΤΟΜΟ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΑΚΡΗ.

Το πώς συμπεριφέρεται το chatbot εξαρτάται από μας

Τα chatbots εξελιγμένης τεχνολογίας εκπαιδεύονται από τους χρήστες τους. Δηλαδή, αν τους συμπεριφερόμαστε σαν να είναι φίλοι μας, μας απαντούν σαν να είναι φίλοι μας. Προβλέπουν και δημιουργούν κείμενο που ευθυγραμμίζεται με εμάς (όπως μας έχει αντιληφθεί από τον τρόπο που τα διαχειριζόμαστε) και επικυρώνει τις πεποιθήσεις μας. Κάτι που ενισχύει την παραληρηματική συμπεριφορά.

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2023 στο περιοδικό Schizophrenia Bulletin, μετά το λανσάρισμα του ChatGPT,  ο ψυχιατρικός ερευνητής Søren Dinesen Østergaard είχε διατυπώσει τη θεωρία ότι ενέχει ψυχολογικούς κινδύνους για κάποια άτομα.

«Η αντιστοιχία με τα γενετικά chatbot τεχνητής νοημοσύνης είναι τόσο ρεαλιστική που εύκολα κάποιος σχηματίζει την εντύπωση ότι υπάρχει ένα πραγματικό άτομο στην άλλη άκρη. Ταυτόχρονα, γνωρίζει ότι αυτό, στην πραγματικότητα, δεν ισχύει. Κατά τη γνώμη μου, φαίνεται πιθανό ότι αυτή η γνωστική ασυμφωνία μπορεί να τροφοδοτεί παραληρητικές ιδέες σε άτομα με αυξημένη τάση προς ψύχωση», εξηγεί ο ίδιος.

Αυτό και έγινε σε μια διετία, με πρόσφατη μελέτη που πραγματοποίησαν μαζί η OpenAI (όπου ανήκει το ChatGPT) με το ΜΙΤ (Massachusetts Institute of Technology) να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η έντονη ενασχόληση κάνει τους χρήστες πιο μοναχικούς. Αυτοί που «ζουν» στο chatbot αναπτύσσουν αίσθημα εξάρτησης από αυτό.

Ψυχολόγοι τονίζουν ότι το «μηχάνημα» δεν έχει ακόμα συνείδηση. Και δεν γίνεται σκόπιμα χειριστικό. Αντίθετα, μιμείται την οικειότητα και την κατανόηση, αντανακλώντας τις συναισθηματικές ανάγκες των χρηστών και δημιουργώντας μια ψευδή αίσθηση σύνδεσης. Ως εκ τούτου, τα ευάλωτα άτομα, ειδικά εκείνα που είναι μοναχικά ή δυστυχισμένα, μπορεί να γίνουν συναισθηματικά εξαρτημένα από το chatbot και να απομακρυνθούν περαιτέρω από την πραγματικότητα.

Η ΕΝΤΟΝΗ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗ ΜΕ ΤΟ CHATGPT ΚΑΝΕΙ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΠΙΟ ΜΟΝΑΧΙΚΟΥΣ. ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ «ΖΟΥΝ» ΣΤΟ CHATBOT ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΝ ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΑΥΤΟ.

Ψυχίατροι όπως ο Δρ. Τζόζεφ Πιέρ επιβεβαιώνουν ότι τέτοιες περιπτώσεις αντιπροσωπεύουν γνήσια ψύχωση, με παραληρηματικά χαρακτηριστικά που ενεργοποιούνται ή επιδεινώνονται από αλληλεπιδράσεις με το ChatGPT. «Η αδυναμία της Τεχνητής Νοημοσύνης να αμφισβητήσει ή να δοκιμάσει την πραγματικότητα των πεποιθήσεων των χρηστών είναι ένα βασικό πρόβλημα».

Μελέτη έχει αποκαλύψει ότι πέρα από την ψύχωση, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τον αντίκτυπο του ChatGPT στο άγχος, την επαγγελματική εξουθένωση και τις διαταραχές ύπνου, λόγω της ψυχαναγκαστικής χρήσης.

Σε έναν κόσμο που εκατομμύρια (αν όχι δισεκατομμύρια) άνθρωποι εξακολουθούν να συμβουλεύονται το Google για θέματα υγείας, αντί να επισκεφτούν επαγγελματία υγείας, (πολλοί το κάνουν γιατί δεν έχουν τα μέσα να πάνε σε γιατρό), προφανώς και τα chatbots γίνονται ο καταρχάς προορισμός για διαγνώσεις και διαχείριση ψυχιατρικών παθήσεων. Δεν διαθέτει, όμως, έλεγχο γεγονότων σε πραγματικό χρόνο, κατανόηση μη λεκτικών ενδείξεων και εξατομικευμένο σχεδιασμό φροντίδας.

Κάπως έτσι προκύπτουν όλο και περισσότερες ιστορίες ανθρώπων που ενώ ακολουθούσαν συγκεκριμένες αγωγές και διαχειρίζονταν τα θέματά τους (όπως η σχιζοφρένεια), από όταν άρχισαν να χρησιμοποιούν πολύ τα chatbots διέκοψαν την αγωγή, με το επιχείρημα ότι το «μηχάνημα» είχε διαγνώσει πως δεν υπάρχει πρόβλημα.

ΤΑ ΕΥΑΛΩΤΑ ΑΤΟΜΑ, ΕΙΔΙΚΑ ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΑΧΙΚΑ Ή ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΑ, ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ CHATBOT ΚΑΙ ΝΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΘΟΥΝ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ.

Πώς θα προφυλάξετε τον εαυτό σας

Από όσα διαβάσατε έως εδώ, μάλλον έχετε καταλάβει τι πρέπει να κάνετε για να προστατευτείτε από το ChatGPT Psychosis. Θυμόμαστε πάντα πως είναι μηχάνημα και όχι άνθρωπος, κάνουμε περιορισμένη χρήση (τα παιδιά το χρησιμοποιούν υπό την επίβλεψη ενηλίκων), το χρησιμοποιούμε ως συμπληρωματικό όσον άλλων κάνουμε και όχι για να αντικαταστήσουμε τα πάντα (δεν είναι φίλος, σύντροφος, συγγενής και η σωτηρία μας στη δουλειά – αν δεν εξασκούμε τις γνωστικές μας συμπεριφορικές τεχνικές, κινδυνεύουμε με πολλά σοβαρά προβλήματα) και αν πιάσουμε τον εαυτό μας να μην μπορεί να μείνει μακριά για μια ημέρα, ζητάμε τη βοήθεια ειδικών.

Οι απαντήσεις των chatbots δημιουργούνται με βάση ανθρώπινα πρότυπα από δεδομένα και όχι από την κατανόηση του πώς λειτουργούμε οι άνθρωποι ή/και των συναισθημάτων μας.