3 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙΣ ΤΟ TANTRUM ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΣΟΥ

Ήξερες ότι έχεις τη δύναμη να χειραγωγήσεις το νευρικό σύστημα του παιδιού σου κάθε φορά που παθαίνει tantrum;

Όλα μπορεί να τα έχω ξεχάσει από τη βρεφική ή νηπιακή ηλικία των παιδιών μου –τον πόνο του τοκετού, τους ατελείωτους θηλασμούς, τα ξενύχτια, τους κολικούς– όμως αν υπάρχουν ορισμένες στιγμές που θα μου μείνουν αξέχαστες είναι κάτι επικά tantrums της μεγάλης μου κόρης που μπορούσαν να οδηγήσουν τον μπαμπά της κι εμένα στα όρια της παράνοιας: στο να μας πιάνουν γέλια αντί για κλάματα.

Θυμάμαι, ας πούμε, να χτυπιέται σαν το χταπόδι ουρλιάζοντας στο πάτωμα του παιδότοπου όταν μια φορά της είπαμε ότι είχε έρθει η ώρα να γυρίσουμε στο σπίτι. Να αρνείται να φορέσει ζώνη στο παιδικό καθισματάκι του αυτοκινήτου και ουρλιάζοντας να τεντώνεται σαν τόξο. Να θέλει πεισματικά μέσα στο κατακαλόκαιρο να φορέσει γούνινες μπότες.

Το tantrum, όμως, που δεν θα ξεχάσω ποτέ –γιατί ήταν αυτό που κατέληξε σε γέλια μέχρι δακρύων– ήταν αυτό στα δύο της χρόνια, σε μια πολύωρη εκδρομή με το αυτοκίνητο. Καθώς ήμασταν μεγάλη παρέα είχα επιλέξει να καθίσω δίπλα της, στο πίσω κάθισμα, προκειμένου να ασχολούμαι κάπως μαζί της στο ταξίδι και να της το κάνω λιγότερο κουραστικό. Τα κατάφερα για δύο περίπου ώρες, μέχρι που άρχισε ξανά να «τσινάει» με τη ζώνη και να θέλει να βγει από το καθισματάκι. Προφανώς κάτι τέτοιο ήταν αδύνατον, προφανώς σταματήσαμε μερικές φορές για να την κατεβάσουμε και να ξεκουραστεί, αλλά μια ορισμένη στιγμή τίποτα δεν έδειχνε πια να βοηθά. Οπότε, άρχισε να ουρλιάζει.

Τα tantrums μαρτυρούν ότι ο εγκέφαλος των παιδιών δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί τόσο ώστε να έχει τη δυνατότητα να αυτορυθμίζεται. iStock

Όμως εγώ δεν άντεχα να την ακούω. Και –πάνω στην τρελά μου, που λέει και το τραγούδι– εντελώς αναπάντεχα, άρχισα να… ψέλνω.

Εννοείται πως δεν ξέρω να ψέλνω. Άρχισα, όμως, με μια φωνή ψάλτη και με τον γνωστό ρυθμό που ξέρουμε από τις εκκλησιαστικές λειτουργίες να αυτοσχεδιάζω λέγοντας πράγματα όπως «Δεεεεεν αντέχω άλλο να σε ακούω να γκρινιάζειςςςςς… Σταμάτα επιτέλους μικρή μου, μας έχεις πάρει τ' αυτιάαα… Θα πηδήξω έξωωω!» Γελάς; Πού να έβλεπες πώς άρχισε να γελάει η παρέα στο αμάξι. Και πού να έβλεπες πώς μεταμορφώθηκε το πρόσωπο της κόρης μου, από κλάμα σε σάστισμα και απορία, και από εκεί σε κελαρυστά γέλια.

Κάτι μαγικό είχε συμβεί.

3 απρόσμενοι μα επιστημονικά τεκμηριωμένοι τρόποι να σταματά το tantrum

Κι όμως, δεν ήταν μαγικό. Άθελά μου είχα επιστρατεύσει την επιστήμη της νευρολογίας που λέει πως η έκπληξη και το σοκ είναι ένας από τους πλέον αποτελεσματικούς τρόπους να πατήσεις «pause» στον εγκέφαλο και να σταματήσεις ένα tantrum. Η νευροεπιστήμονας, συμπεριφορική ψυχολόγος και μητέρα Dr Chathuri Yatawara, PhD, που, βασισμένη στις γνώσεις της, έχει δοκιμάσει τα πάντα με τα tantrums των δικών της παιδιών εξηγεί τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλό τους τη στιγμή εκείνη και προτείνει τρεις αποτελεσματικές μεθόδους για να εκτονώνεται η ένταση.

Γιατί συμβαίνουν τα tantrums;

Όχι, δεν συμβαίνουν επειδή τα παιδιά μας είναι κακομαθημένα και θέλουν να μας κάνουν τη ζωή δύσκολη. Τα tantrums μαρτυρούν ότι ο εγκέφαλος των παιδιών μας δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί τόσο ώστε να έχει τη δυνατότητα να αυτορυθμίζεται.

Ο εγκέφαλος του ανθρώπου «χτίζεται» σταδιακά: Το πρώτο τμήμα που σχηματίζεται, το μεταιχμιακό σύστημα, είναι αυτό που σχετίζεται με το συναίσθημα και τη μνήμη. Και προηγείται για λόγους επιβίωσης, καθώς μέσω αυτού τα βρέφη επικοινωνούν τις ανάγκες τους για τροφή, προστασία και φροντίδα. Αρχίζουν, λοιπόν, να κλαίνε, μέχρι να ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες.

Αντίθετα, το τμήμα του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη σκέψη, δηλαδή ο μετωπιαίος λοβός, αναπτύσσεται τελευταίο. Οι νοητικές δεξιότητες, όπως η αυτορρύθμιση, η επίλυση προβλημάτων και ο σχεδιασμός, απαιτούν εξαιρετικά πολύπλοκα νευρωνικά δίκτυα. Συνεπώς, η ανάπτυξη αυτού του δικτύου γίνεται σταδιακά και συνεχίζεται μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των είκοσι.

ΤΑ TANTRUMS ΜΑΡΤΥΡΟΥΝ ΟΤΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚΟΜΑ ΑΝΑΠΤΥΧΘΕΙ ΤΟΣΟ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΧΕΙ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΝΑ ΑΥΤΟΡΥΘΜΙΖΕΤΑΙ.

Όταν, λοιπόν, λες σε ένα παιδάκι 3 ετών ότι δεν μπορεί το καλοκαίρι με τους 35 βαθμούς να φορά γαλότσες, ο συναισθηματικός του εγκέφαλος ουρλιάζει: «Συναγερμός! Απειλείται ο μοναδικός λόγος για τον οποίο ξύπνησα σήμερα το πρωί: να βρω λακκούβες με νερό για να πηδήξω!» Ο λογικός εγκέφαλος που θα έθετε το ερώτημα «Είναι λογικό να βάλω γαλότσες με τόση ζέστη;» δεν είναι ακόμα πλήρως διαμορφωμένος για να επιβληθεί στον συναισθηματικό.

Σύμφωνα με τη Dr. Yatawara, ωστόσο, υπάρχουν τρόποι να ενισχύσουμε τον λογικό εγκέφαλο τόσο ώστε να σταματήσει ένα tantrum:

Με την έκπληξη και το σοκ

Όπως οι ψαλμωδίες που ανέφερα παραπάνω. Γιατί ο εγκέφαλος των παιδιών είναι διαμορφωμένος έτσι ώστε να παρατηρεί αμέσως τις εκπλήξεις. Αυτό το «Ωχ, κοίτα αυτό το φανταστικό σύννεφο!» όταν το μικρό σου κλαίει επειδή δεν θέλει να φύγει από την παιδική χαρά, όσο αστείο κι αν ακούγεται, μπορεί να πιάσει! Όσο πιο πολύ το εκπλήξεις με αυτό που θα πεις ή θα κάνεις, τόσο καλύτερο το αποτέλεσμα.

O εγκέφαλος των παιδιών είναι διαμορφωμένος έτσι ώστε να παρατηρεί αμέσως τις εκπλήξεις. Όσο πιο πολύ εκπλήξεις ένα παιδί με αυτό που θα πεις ή θα κάνεις, τόσο καλύτερο το αποτέλεσμα. iStock

Το μυστικό εδώ είναι το εξής: Όταν το παιδί βιώνει μια έντονη συναισθηματική έκρηξη, ο εγκέφαλός του «εγκλωβίζεται» σε έναν φαύλο κύκλο δυσάρεστων συναισθημάτων (θυμός, ματαίωση, εμμονή). Όταν, όμως, συμβεί κάτι απρόοπτο, ενεργοποιείται ο μηχανισμός επαναφοράς στο εγκεφαλικό στέλεχος (τον κυανό πυρήνα, όπως λέγεται), απελευθερώνοντας μια νευροχημική ουσία (τη νορεπινεφρίνη) που ωθεί απότομα τον εγκέφαλο σε κατάσταση εγρήγορσης. Ο κύκλος της συναισθηματικής έκρηξης τότε διακόπτεται, ο εγκέφαλος απελευθερώνεται από τις εμμονικές σκέψεις και ετοιμάζεται να επιεντρωθεί σε κάτι νέο. Π.χ. μια εντελώς αναπάντεχη ψαλμωδία από το στόμα της μαμάς.

Με το απρόσμενο γέλιο

Το γέλιο είναι το ακριβώς αντίθετο της απειλής. Έχει τη δύναμη να πλημμυρίζει τον εγκέφαλο με χαρούμενες και χαλαρωτικές νευροχημικές ουσίες και τελικά να τον αφήνει πιο ήρεμο και χαλαρό. Η Dr. Yatawara, λοιπόν, λέει πως για να κάνει τον γιο της, που κλαίει επειδή δεν θέλει να κοιμηθεί για μεσημέρι, να χαλαρώσει και να νυστάξει, τον… αναγκάζει να γελάσει!

ΕΧΕΙΣ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΕΙΣ ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΟΥ.

Παίρνει, για παράδειγμα, το μικρό του ποδαράκι και προσποιείται πως είναι τέρας που θέλει να την φάει! Το γέλιο έπειτα μετατρέπεται σε αγκαλιές, σε χάδια, σε μασάζ που ενεργοποιεί το σύστημα χαλάρωσης στο σώμα και, κάποια στιγμή, έρχεται και ο ύπνος.

Η μέθοδος αυτή λειτουργεί γιατί ένα παιδί δεν μπορεί να είναι πανικόβλητο και να γελά ταυτόχρονα. Τη στιγμή που θα αρχίσει να γελά το κύκλωμα του στρες απενεργοποιείται και ενεργοποιείται αυτό της χαλάρωσης. Το σώμα τότε πλημμυρίζει με χημικές ουσίες της χαράς, όπως ντοπαμίνη για κίνητρο, σεροτονίνη για διάθεση και οξυτοκίνη για σύνδεση.

Τι θέλει να σου πει, δηλαδή η νευροεπιστήμονας; Ότι έχεις τη δύναμη να χειραγωγήσεις το νευρικό σύστημα του παιδιού σου.

Το γέλιο είναι το ακριβώς αντίθετο της απειλής. Έχει τη δύναμη να πλημμυρίζει τον εγκέφαλο με χαρούμενες και χαλαρωτικές νευροχημικές ουσίες και τελικά να τον αφήνει πιο ήρεμο και χαλαρό. iStock

Με το τραγούδι

Όπως είχαμε πει και σε προηγούμενο άρθρο, το τραγούδι στο μωρό σου μπορεί να είναι από τα πιο πολύτιμα δώρα που θα του κάνεις. Είναι ένα ερέθισμα που ενεργοποιεί πολλά μέρη του εγκεφάλου ταυτόχρονα. Επιτρέπει στα μέρη της σκέψης και της αίσθησης, τα οποία, όπως μάθαμε, αποσυνδέονται κατά τη διάρκεια μιας κατάρρευσης, να συγχρονιστούν σε μια ισορροπημένη κατάσταση. Και όσο πιο αστείο είναι το τραγούδι τη στιγμή του tantrum, τόσο το καλύτερο!

Η μουσική έχει άμεση επαφή με το κουμπί ηρεμίας του σώματος: το πνευμονογαστρικό νεύρο. iStock

Η επινόηση γελοίων στίχων ενεργοποιεί το σύστημα «έκπληξης» του εγκεφάλου – το ίδιο κύκλωμα νορεπινεφρίνης που ξυπνά την προσοχή και την εστίαση. Οι γνώριμες μελωδίες, από την άλλη, αγγίζουν τα κέντρα μνήμης και βοηθούν το παιδί να νιώσει οικεία και να παρηγορηθεί πιο εύκολα.

Η μουσική, λέει η νευροεπιστήμονας, έχει άμεση επαφή με το κουμπί ηρεμίας του σώματος: το πνευμονογαστρικό νεύρο. Αυτό το νεύρο εκτείνεται από τον εγκέφαλο προς την καρδιά, τους πνεύμονες και το στομάχι. Όταν ενεργοποιείται, λέει σε όλα τα όργανα να χαλαρώσουν και να βγουν από τη λειτουργία «πάλης ή φυγής».

Η δε οικεία μουσική ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου για να υποστηρίξει καλύτερα κίνητρα, συναισθήματα και μνήμη. Γι' αυτό ένα «αστείο τραγούδι» ή ένας στίχος-έκπληξη μπορεί να βγάλει έναν εγκέφαλο από μια συναισθηματική κατάρρευση. Δοκίμασέ το και θα εκπλαγείς από τα αποτελέσματα.