ΓΙΑΤΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΠΑΛΕΥΟΥΝ ΜΕ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥΣ;

Μπορεί ένας άντρας να δείχνει γυμνασμένος και «υγιής», αλλά στην πραγματικότητα να υποφέρει ψυχικά; Ένας ειδικός στον τομέα της διαταραχής σωματικής δυσμορφίας λύνει τις βασικές μας τις απορίες.

«Αντίθετα με αυτό που πιστεύει ο κόσμος, περίπου το 25% των ανθρώπων που έχουν διατροφικές διαταραχές είναι αγόρια και άντρες», λέει σε podcast της Αμερικανικής Ένωσης Ψυχολόγων ο Roberto Olivardia, λέκτορας Ψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.

Κανείς δεν σκέφτεται εύκολα ότι ένας γυμνασμένος άντρας, που φαίνεται να φροντίζει το σώμα του, μπορεί στην πραγματικότητα να υποφέρει. Υπάρχει, άλλωστε, ένα ισχυρό στερεότυπο γύρω από το μυώδες ανδρικό σώμα. Ένας άντρας με έντονη μυϊκή ανάπτυξη θεωρείται συχνά «πειθαρχημένος», «δυνατός» ή «υγιής». Δεν βλέπουμε απαραίτητα την ψυχική δυσφορία που μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή την εικόνα, συνεχίζει.

Ο Olivardia ασχολείται εδώ και πάνω από 30 χρόνια με τις διατροφικές διαταραχές και τη διαταραχή σωματικής δυσμορφίας. Μαζί με τους συνεργάτες του ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν τον όρο «muscle dysmorphia» (μυϊκή δυσμορφία), έναν τύπο σωματικής δυσμορφίας που αφορά κυρίως άντρες.

Καθώς τα κοινωνικά δίκτυα κατακλύζονται από εικόνες «τέλειων» σωμάτων και τάσεις όπως το looksmaxxing αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη απήχηση, η πίεση για την απόκτηση ενός συγκεκριμένου τύπου σώματος φαίνεται να εντείνεται. Αξίζει, λοιπόν, να σταθούμε σε όσα έχει να πει ένας ειδικός που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής του ζωής στην κατανόηση αυτών των διαταραχών.

Πώς μπορεί να οδηγηθεί ένα αγόρι ή ένας άντρας στη μυϊκή δυσμορφία;

Η μυϊκή δυσμορφία δεν έχει μία και μοναδική αιτία. Σύμφωνα με τον Olivardia, εμπλέκονται βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοπολιτισμικοί παράγοντες.

Πολλά αγόρια και άντρες έχουν οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής ή διατροφικών διαταραχών. Σε ψυχολογικό επίπεδο, συναντάται επίσης συχνά ιστορικό bullying. Το bullying, μάλιστα, δεν αφορά απαραίτητα το ότι ένα αγόρι είναι μεγαλόσωμο. Μπορεί να αφορά το ότι είναι αδύνατο, μια εικόνα που συνδέεται συχνά με την αντίληψη ότι κάποιος είναι «αδύναμος» ή ότι δεν είναι αρκετά αρρενωπός.

Έτσι, η απόκτηση ενός μυώδους σώματος μπορεί να μετατραπεί σε ένα είδος «πανοπλίας» ανδρισμού, αλλά και σε σύμβολο αυτού που πιστεύει το άτομο ότι πρέπει να είναι.

ΕΝΑΣ ΑΝΤΡΑΣ ΜΕ ΕΝΤΟΝΗ ΜΥΪΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΣΥΧΝΑ «ΔΥΝΑΤΟΣ», «ΥΓΙΗΣ». ΔΕΝ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΔΥΣΦΟΡΙΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ.

Πότε η γυμναστική προκαλεί προβλήματα;

Η μυϊκή δυσμορφία δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί. Όταν ένας έφηβος πηγαίνει πέντε φορές την εβδομάδα στο γυμναστήριο, η αντίδραση των γύρω του είναι συχνά θετική, αφού προτιμά την άσκηση από το κινητό.

• Ένα από τα πρώτα πράγματα που εξετάζουν οι ειδικοί είναι αν υπάρχει διαστρέβλωση της εικόνας σώματος, που σημαίνει ότι το άτομο δεν βλέπει τον εαυτό του όπως τον βλέπουν οι άλλοι.
• Στη συνέχεια, εξετάζεται το πόσο επηρεάζει αυτή η συμπεριφορά την υπόλοιπη ζωή του. Όταν η γυμναστική είναι πάνω από τις σπουδές, τη δουλειά, τις σχέσεις του, τότε χρειάζεται να χτυπήσει ένα καμπανάκι.
• Υπάρχουν επίσης επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, όπως το συνεχές κοίταγμα στον καθρέφτη, οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις του σώματος, το συχνό ζύγισμα και η μέτρηση του σωματικού λίπους.
• Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό όταν εμφανίζονται συμπεριφορές που βλάπτουν την υγεία, όπως η χρήση αναβολικών ή μια διαταραγμένη σχέση με το φαγητό.

Ένα από τα ερωτήματα που θέτει ο Olivardia στους ασθενείς του είναι πόσο μεγάλο μέρος της αυτοεκτίμησης και της ταυτότητάς τους στηρίζεται στην εμφάνισή τους. Όπως εξηγεί, δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να λέει κάποιος «μου αρέσει η εμφάνισή μου». Το πρόβλημα ξεκινά όταν η εμφάνιση γίνεται ο κυρίαρχος παράγοντας της ταυτότητάς του.

Τι μας λέει η άνοδος του looksmaxxing

Η άνοδος του looksmaxxing δείχνει, σύμφωνα με τον Olivardia, πόσο έχει ενταθεί η πίεση που δέχονται σήμερα οι νέοι άντρες γύρω από την εμφάνισή τους, με διάφορους influencers να προωθούν ακραίες παρεμβάσεις.

Το επικίνδυνο, όμως, δεν είναι μόνο οι ίδιες οι πράξεις, αλλά και το μήνυμα που βρίσκεται πίσω από αυτές. Η ιδέα, δηλαδή, ότι αποτελεί σχεδόν «ανδρική υποχρέωση» το να αλλάξεις το σώμα σου, γιατί διαφορετικά, κινδυνεύεις να θεωρηθείς ανεπαρκής.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Influencer VS ειδικού

Στην πρώτη συνεδρία με έναν άντρα που έχει μυϊκή δυσμορφία, ο Olivardia συχνά τον ρωτά ποιους ακολουθεί στα κοινωνικά δίκτυα. Όπως εξηγεί, θέλει να ξέρει ποιον έχει να ανταγωνιστεί.

Η αξιοπιστία των επαγγελματιών ψυχικής υγείας ή των γιατρών δεν είναι απαραίτητα ισότιμη με εκείνη των influencers στα μάτια των νέων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι χαμηλότερη. Όταν κάποιος έχει εκατομμύρια followers, δημιουργείται αυτόματα μια αίσθηση αξιοπιστίας, ακόμη κι αν το περιεχόμενο δεν στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα.

Πώς αντιμετωπίζεται η μυϊκή δυσμορφία

Η θεραπεία ξεκινά, μεταξύ άλλων, με ψυχοεκπαίδευση, μια παρέμβαση που επικεντρώνεται στη βελτίωση των συμπεριφορών που σχετίζονται με την υγεία. Μαθαίνει, γα παράδειγμα, ο ασθενής τι σημαίνει υγιές σώμα, ποιο εύρος σωματικού λίπους και μυϊκής μάζας θεωρείται φυσιολογικό, τι σημαίνει υγιής άσκηση.

Σημαντικό μέρος της θεραπείας είναι και η κατανόηση των μηνυμάτων που δέχεται το άτομο από τα social media και του τρόπου με τον οποίο αυτά επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του.

Χρησιμοποιείται επίσης γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, μέσα από την οποία εξετάζονται οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις που τροφοδοτούν τη διαταραχή. Το ότι αισθανόμαστε κάτι δεν σημαίνει ότι αυτό αποτελεί την πραγματικότητα.

Στη θεραπευτική διαδικασία χρησιμοποιούνται επίσης στοιχεία από τη θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT), μια προσέγγιση προσανατολισμένη στις αξίες.

Για χρόνια, ο Olivardia ρωτούσε τους ασθενείς του: Ποιος είναι ο τελικός στόχος; Σχεδόν πάντα, όπως λέει, ακούει τις ίδιες απαντήσεις: «Θέλω αποδοχή. Θέλω σεβασμό. Θέλω να με αγαπούν. Θέλω να μη με κρίνουν». Αυτές είναι απολύτως ανθρώπινες αξίες. Το πρόβλημα είναι ότι η μυϊκή δυσμορφία πείθει τον άνθρωπο πως θα φτάσει πιο κοντά σε αυτές μέσω της διαταραχής. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο. Η διαταραχή τον απομακρύνει από αυτές.

Η ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΙΣΟΤΙΜΗ ΜΕ ΕΚΕΙΝΗ ΤΩΝ INFLUENCERS ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ.

Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς

Αν ένα παιδί χρησιμοποιεί social media, έχει σημασία οι γονείς να γνωρίζουν ποιους ακολουθεί. Το περιεχόμενο που βλέπει κάθε χρήστης είναι εξατομικευμένο και μπορεί να δημιουργήσει μια εντελώς διαφορετική «φούσκα» από εκείνη που βλέπει ένας γονιός. Ο Olivardia προτείνει στους γονείς να δείχνουν περιέργεια αντί για επίκριση. Μπορούν, π.χ., να ρωτήσουν τι του αρέσει σε αυτόν τον άνθρωπο, αντί να πουν ότι δεν πρέπει να τον ακολουθεί.

Αν ένα αγόρι μιλά συχνά και με έντονη αρνητικότητα για το σώμα του, αυτό αξίζει προσοχή. Το ίδιο ισχύει αν κοιτάζει συνεχώς τον καθρέφτη, αν αρνείται να φορέσει συγκεκριμένα ρούχα επειδή αποκαλύπτουν ένα μέρος του σώματός του που δεν του αρέσει ή αν αρχίζει να ακολουθεί πολύ αυστηρούς κανόνες γύρω από το φαγητό. Κατά την εφηβεία πολλά παιδιά νιώθουν δυσφορία με το σώμα τους. Το ζήτημα είναι πότε αυτή αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητά τους.

Σημάδι είναι, επίσης, όταν το παιδί αρχίζει να αποφεύγει εξόδους ή δραστηριότητες επειδή αισθάνεται ότι δεν δείχνει αρκετά καλά. Μπορεί επίσης να αρχίσει να συναναστρέφεται μόνο ανθρώπους που έχουν την ίδια εμμονή με το σώμα.

Πώς να μιλήσεις στο παιδί σου για τη σωματική δυσμορφία

Ο ειδικός προτείνει οι γονείς να μιλήσουν για συγκεκριμένες παρατηρήσεις. Για παράδειγμα, μπορούν να πουν: «Παρατήρησα ότι παίρνεις 20 διαφορετικά συμπληρώματα. Ας τα δείξουμε στον γιατρό σου για να βεβαιωθούμε ότι είναι ασφαλή».

Ο Olivardia επισημαίνει επίσης ότι πολλοί γονείς γνωρίζουν ότι δεν πρέπει να μιλούν αρνητικά για το σώμα τους μπροστά στις κόρες τους. Δεν τους περνά, όμως, από το μυαλό ότι το ίδιο ισχύει και για τους γιους τους. Η εικόνα σώματος και ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για την εμφάνιση μέσα στην οικογένεια μπορούν να επηρεάσουν τα παιδιά. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι αποτελούν από μόνες τους αιτία μιας διαταραχής. Είναι, όμως, ένας από τους παράγοντες που μπορεί να παίξουν κάποιον ρόλο.

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΕΧΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΣ ΑΠΟΔΙΔΟΥΝ ΟΣΟΙ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ.

Οι γονείς μπορούν, μάλιστα, να μοιραστούν με τα παιδιά τους ότι κάποτε κι εκείνοι ένιωθαν άβολα με την εμφάνισή τους ή ότι χρειάστηκαν χρόνο για να αποκτήσουν μια καλύτερη σχέση με το σώμα τους.

Αυτό που δεν χρειάζεται να πούμε στα παιδιά είναι ότι «η εμφάνιση δεν έχει καμία σημασία». Η αλήθεια είναι ότι έχει κάποια σημασία, απλώς δεν έχει τη σημασία που της αποδίδουν οι άνθρωποι που υποφέρουν από αυτές τις διαταραχές.

Δεν βοηθά, τέλος, να χαρακτηρίσουμε μια τέτοια συμπεριφορά ως «ματαιοδοξία», γιατί κάτι τέτοιο μπορεί να κάνει τον ασθενή να αισθανθεί ότι δεν τον καταλαβαίνουν.