ΠΟΙΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΣΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ AI

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να μας κάνει πιο παραγωγικούς. Μπορεί όμως να μας κάνει και λιγότερο ικανούς; Τι μας συμβαίνει όταν αρχίζουμε να αναθέτουμε σε μια μηχανή ένα μέρος της διαδικασίας της σκέψης;

Ο Έβαν Χούμπινγκερ, κορυφαίος ερευνητής στον τομέα της ασφάλειας στην Anthropic (η εταιρεία πίσω από το Claude), ανέφερε πρόσφατα σε ανάρτησή του ότι ο κίνδυνος από τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που υπάρχουν σήμερα είναι «χαμηλός». Αυτό που τον ανησυχεί, όπως σημειώνει, είναι το ενδεχόμενο η τεχνολογία να εξελιχθεί και να βελτιωθεί τόσο γρήγορα, ώστε σύντομα να αποτελέσει υπαρξιακό κίνδυνο για την ανθρωπότητα.

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν και άνθρωποι που αντιμετωπίζουν την AI με ενθουσιασμό. Βλέπουν μια τεχνολογία που μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την καθημερινή ζωή, να αυξήσει την παραγωγικότητα και να διευρύνει τις ανθρώπινες δυνατότητες.

Αν κοιτάξει, λοιπόν, κανείς τον τρόπο με τον οποίο συζητάμε σήμερα για την τεχνητή νοημοσύνη, θα διαπιστώσει ότι κυριαρχούν δύο άκρα: από τη μία, ο φόβος μήπως ξεφύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο και, από την άλλη, η σχεδόν άκριτη πίστη στις δυνατότητές της.

Η Shae Omonijo, υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και δημιουργός του podcast Critical Thinking in the Age of AI, θέτει ένα τρίτο ερώτημα: Τι μας συμβαίνει όταν αρχίζουμε να αναθέτουμε σε μια μηχανή ένα μέρος της διαδικασίας της σκέψης; 

iStock

Όταν η τεχνολογία αρχίζει να σκέφτεται για εμάς

«Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η AI αλλάζει το πώς γνωρίζουμε, σκεφτόμαστε και παίρνουμε αποφάσεις είναι η υπερβολική εξάρτηση από το εργαλείο και η πιθανότητα μαζικής αποδυνάμωσης των δεξιοτήτων των εργαζομένων στη γνώση», λέει η Omonijo.

Κατά την άποψή της, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επεκτείνει εντυπωσιακά τις δυνατότητες ικανών και έμπειρων ανθρώπων, αλλά με την προϋπόθεση να μην σταματήσουμε να ασκούμε τις ίδιες τις δεξιότητες που μας έκαναν ειδικούς. «Αν γίνουμε υπερβολικά εξαρτημένοι από αυτά τα εργαλεία, χωρίς να εξασκούμε αυτές τις δεξιότητες εκτός της χρήσης της AI, μπορεί να τις χάσουμε οριστικά».

Ο Michael Gerlich, επικεφαλής του Centre for Strategic Corporate Foresight and Sustainability, μελέτησε τη σχέση μεταξύ χρήσης generative AI και κριτικής σκέψης. Σε έρευνα με 666 συμμετέχοντες διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ συχνότερης χρήσης AI και χαμηλότερων επιδόσεων στην κριτική σκέψη. Ο ίδιος, ωστόσο, επισημαίνει ότι αυτό δεν αποδεικνύει ότι η AI προκαλεί τη μείωση.

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΨΟΥΜΕ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΜΑΣ ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ.

Η ευκολία έχει και κόστος

Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται πλέον για ολοένα περισσότερες καθημερινές εργασίες. Η γοητεία τους γίνεται εύκολα κατανοητή, καθώς μπορούν να εξοικονομήσουν χρόνο και να απλοποιήσουν εργασίες.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν η ευκολία γίνεται συνήθεια; Για την Omonijo, ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στην τεχνολογία, αλλά στην πιθανότητα να πάψουμε να χρησιμοποιούμε τις δικές μας νοητικές ικανότητες.

Η ανησυχία αυτή δεν περιορίζεται σε μία θεωρητική συζήτηση. Έρευνα διαπίστωσε ότι όσο μεγαλύτερη ήταν η εμπιστοσύνη των εργαζομένων στις δυνατότητες της AI για μια συγκεκριμένη εργασία, τόσο λιγότερη κριτική σκέψη δήλωναν ότι χρησιμοποιούσαν. Παράλληλα, η έρευνα έδειξε ότι η AI δεν εξαφανίζει απαραίτητα την κριτική σκέψη, αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο την ασκούμε, καθώς από τη συλλογή πληροφοριών μετατοπίζεται περισσότερο στην επαλήθευση και από την επίλυση προβλημάτων στην αξιολόγηση απαντήσεων.

Επίσης, μικρή μελέτη του MIT εξέτασε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο ανθρώπων που χρησιμοποιούν το ChatGPT για να γράψουν ένα κείμενο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι χρησιμοποιούσαν ChatGPT, εμφάνιζαν χαμηλότερη δραστηριότητα σε δίκτυα που συνδέονται με τη γνωστική επεξεργασία, την προσοχή και τη δημιουργικότητα. Ακόμη, σχεδόν κανείς από την ομάδα που χρησιμοποίησε ChatGPT δεν μπορούσε αμέσως μετά να θυμηθεί τι ακριβώς είχε γράψει.

iStock

Υπάρχει μια άλλη μορφή τεχνητής νοημοσύνης;

Υπάρχει, όμως, ένας ακόμη κίνδυνος. Ο Gerlich περιγράφει το λεγόμενο anchoring effect, όπου παίρνουμε από μια έτοιμη απάντηση κι αυτή γίνεται το σημείο εκκίνησης της σκέψης μας. Έτσι, αντί να αναζητήσουμε διαφορετικές πιθανότητες, προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε την πρώτη λύση που μας έδωσε η μηχανή.

Η Omonijo, όμως, θέλει να χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη με τον αντίθετο τρόπο. «Τι θα γινόταν αν δημιουργούσα ένα AI bot που δεν θα γράφει για σένα ούτε θα σκέφτεται για σένα, αλλά θα σου κάνει συνεχώς ερωτήσεις;» Στόχος είναι να βοηθήσει τον χρήστη να οργανώσει και να αναπτύξει τη δική του σκέψη.

ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΜΕ ΝΑ ΓΡΑΦΟΥΜΕ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΝ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΣ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΟΥΝ. Η ΑΞΙΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΜΕ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΑΠΟΤΥΠΩΝΕΙ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ.

Τι προσφέρουν οι ανθρωπιστικές επιστήμες

Η Omonijo πιστεύει ότι οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν κρίσιμο ρόλο να διαδραματίσουν στην εποχή της AI. «Ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε την τεχνολογία είναι συχνά αντανάκλαση των αξιών μας, του πολιτισμού μας, των τρόπων με τους οποίους αντιλαμβανόμαστε τη γνώση. Συχνά μπορεί να μην αντιλαμβανόμαστε διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μια τεχνολογία μπορεί να γίνει αποδεκτή ή να επηρεάσει άλλους ανθρώπους και πολιτισμούς, επειδή δεν την προσεγγίζουμε πάντα μέσα από το πρίσμα των ανθρωπιστικών επιστημών».

Η υιοθέτηση της AI είναι, σύμφωνα με την ίδια, χαρακτηριστικό παράδειγμα. «Μεγάλο μέρος της είναι στην πραγματικότητα πολιτισμικό. Είναι ιστορικό, είναι φιλοσοφικό. Ποιος έχει το προνόμιο να υιοθετεί νέες τεχνολογίες χωρίς να υφίσταται τις συνέπειες όταν κάτι πάει στραβά; Αυτή είναι μια βασική ερώτηση που θα έκανε ένας ανθρωπιστής».

iStock

Η αξία των «μοναδικών συνάψεων»

Η ιδέα, κατά την Omonijo, είναι να αναγνωρίσουμε αυτό που μας κάνει μοναδικούς και να επενδύσουμε στην ανάπτυξη ολόκληρου του πνευματικού μας κόσμου. Στην πράξη, αυτό σημαίνει να καλλιεργούμε πνευματική ευρύτητα και να μαθαίνουμε να συνδέουμε ιδέες από διαφορετικούς χώρους. Αυτή ακριβώς η ικανότητα να συνδέουμε φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους πράγματα μπορεί να αποδειχθεί ένα από τα σημαντικότερα ανθρώπινα προσόντα στην εποχή της AI.

Να συνεχίσουμε να γράφουμε

Ποια συμβουλή μας δίνει η ειδικός; Να συνεχίσουμε να γράφουμε, ακόμη και αν τα κείμενά μας δεν πρόκειται να δημοσιευτούν. Η αξία αυτής της διαδικασίας βρίσκεται όχι μόνο στο τελικό κείμενο, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνει τη σκέψη ενός ανθρώπου.

«Αυτό που πραγματικά διαφοροποιεί τους ανθρώπους είναι, για άλλη μία φορά, αυτές οι μοναδικές συνάψεις. Το να δημιουργείς ένα portfolio από τα κείμενά σου, από την επιμέλειά σου, από τον τρόπο με τον οποίο το μυαλό σου συνδέει τα πράγματα, είναι εξαιρετικά σημαντικό».

«Περνάμε από μια εποχή όπου τα πράγματα αφορούσαν ένα καλοδουλεμένο προϊόν σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι ενδιαφέρονται περισσότερο για τη φυσική διαδικασία της δημιουργίας», λέει.

Εν κατακλείδι, η Omonijo μάς καλεί να επενδύσουμε στις ικανότητες που χρειάζονται χρόνο και προσωπική προσπάθεια για να καλλιεργηθούν, όπως η κρίση, η περιέργεια, η δημιουργικότητα, η κατανόηση πλαισίου και, πάνω απ' όλα, η ικανότητα να συνδέουμε μεταξύ τους φαινομενικά άσχετες ιδέες.