ΤΙ ΝΑ ΤΡΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙΣ ΤΑ «ΚΑΛΑ» ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ ΣΟΥ

Το μικροβίωμα του στόματός σου είναι βασικό για τη συνολική υγεία σου. Δες πώς να τρως σωστά για να το προστατέψεις.

Ξέρεις καλά πως για να προστατεύσεις τα δόντια σου πρέπει να αποφεύγεις τη ζάχαρη, η οποία τροφοδοτεί τα επιβλαβή βακτήρια στο στόμα και προκαλεί τερηδόνα. Γνωρίζεις, όμως, πως όση σημασία έχουν αυτά που αποφεύγεις, άλλη τόση έχουν αυτά που επιλέγεις να φας;

Οι επιστήμονες έχουν στρέψει τελευταία το ενδιαφέρον τους, πέρα από το εντερικό, και προς το στοματικό μικροβίωμα: Μια κοινότητα αποτελούμενη από 700 διαφορετικά είδη βακτηρίων, καθώς και από ιούς, μύκητες και άλλους μικροοργανισμούς που μπορεί να έχει καθοριστική επίδραση στην υγεία μας.

Συγκεκριμένα, ένα κακό στοματικό μικροβίωμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις, κατάθλιψη, νόσο Αλτσχάιμερ, διαβήτη, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, ρευματοειδή αρθρίτιδα, ακόμη και πρόωρο τοκετό. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, οι επιστήμονες συνδέουν όλο και περισσότερο την κακή κατάσταση του στοματικού μικροβιώματος με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και του παγκρέατος.

Χαρακτηριστικά, σε πρόσφατη μελέτη, μια ομάδα επιστημόνων από διάφορα μέρη των ΗΠΑ εξέτασε το σάλιο των συμμετεχόντων και στη συνέχεια παρακολούθησε την πορεία τους για να προσδιορίσει τον μετέπειτα κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Τι διαπίστωσαν; Ότι όσοι είχαν στο στοματικό τους μικροβίωμα ορισμένα είδη βακτηρίων που συνδέονται με την τερηδόνα ή τον μύκητα Candida διέτρεχαν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος.

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΥΝΔΕΟΥΝ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΚΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑΤΟΣ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ.

Φυσικά το συστηματικό βούρτσισμα και οι τακτικές επισκέψεις στον οδοντίατρο παίζουν καθοριστικό ρόλο, αλλά χρειάζεται να θυμόμαστε πως τα βακτήρια τρέφονται από ό,τι εμείς τρώμε. Άρα η διατροφή μας έχει νόημα να είναι τέτοια που να προστατεύει τα «καλά» βακτήρια, αφήνοντας «νηστικά» τα «κακά». Τι σημαίνει αυτό;

Τι να μην τρώμε για υγιές στοματικό μικροβίωμα

Απάντηση στο παραπάνω ερώτημα έδωσε ομάδα ειδικών στο BBC. Οι επιστήμονες τόνισαν αυτό που ήδη γνωρίζουμε: Ότι θα πρέπει να αποφεύγουμε τα σνακ και τα ροφήματα που περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, καθώς αυτά αποτελούν τροφή για τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα.

Επίσης, καλό είναι να περιορίζεται η κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων, διότι διασπώνται εύκολα σε σάκχαρα μέσα στο στόμα. Στα σνακ με υψηλή περιεκτικότητα σε άμυλο που πρέπει να αποφεύγονται περιλαμβάνονται το λευκό ψωμί, τα κράκερ, τα μπισκότα, τα κέικ και τα πρέτζελ.

ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΟΥΝ ΣΥΧΝΑ ΚΟΚΚΙΝΟ ΚΡΕΑΣ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ ΣΥΧΝΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΝΟΣΟ ΤΩΝ ΟΥΛΩΝ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΕΡΕΥΝΑ.

Πώς να τρέφουμε τα «καλά» βακτήρια

Τα «καλά» βακτήρια είναι απαραίτητα στο στόμα μας αφενός γιατί «παίρνουν χώρο» από τα «κακά» βακτήρια (αυτά που συνδέονται με την τερηδόνα και με ασθένειες), αφετέρου γιατί –ορισμένα από αυτά– επιτίθενται σε αυτά, εμποδίζοντάς τα να εγκατασταθούν στο στόμα. Το φιλικό βακτήριο S. Salivarius, για παράδειγμα, παράγει πρωτεΐνες που μπορούν να εξολοθρεύσουν μια μεγάλη ποικιλία ανεπιθύμητων μικροβίων, συμπεριλαμβανομένων παθογόνων οργανισμών που παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στα συμβατικά αντιβιοτικά.

Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε για να ενισχύσουμε τα «καλά βακτήρια» είναι να επιλέγουμε τις εξής τροφές:

Φυτικές τροφές

• Άφθονα πράσινα φυλλώδη λαχανικά: Τροφές όπως το κέιλ, το σπανάκι, τα παντζάρια και τα ραπανάκια περιέχουν υψηλές ποσότητες νιτρικών αλάτων, τα οποία καταναλώνονται από τα βακτήρια του γένους Neisseria στη στοματική μας κοιλότητα. Τα μικρόβια μετατρέπουν αυτά τα νιτρικά άλατα σε νιτρώδη, τα οποία στη συνέχεια μεταβολίζονται περαιτέρω από τα βακτήρια του εντέρου σε μονοξείδιο του αζώτου. Το μονοξείδιο του αζώτου κυκλοφορεί στο αίμα και συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, ωφελώντας έτσι την καρδιαγγειακή υγεία. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη, ηλικιωμένοι που κατανάλωναν χυμό παντζαριού (πλούσιος σε νιτρικά άλατα) δύο φορές την ημέρα για διάστημα δύο εβδομάδων, είδαν την αρτηριακή τους πίεση να μειώνεται.

Pexels

• Σκόρδο: Αν αφήσουμε στην άκρη τη δυσοσμία, το σκόρδο μπορεί να ωφελήσει τη στοματική υγεία, καθώς περιέχει μια χημική ουσία που ονομάζεται αλλικίνη, η οποία επιτίθεται στα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα και παθήσεις των ούλων.
• Τσάι: Το τσάι είναι πλούσιο σε πολυφαινόλες – ειδικά αντιοξειδωτικά που προστατεύουν τα κύτταρα και τους ιστούς τους από βλάβες. Οι ουσίες αυτές μπορούν επίσης να προστατεύσουν από επιβλαβή βακτήρια και δη τα «κακά» βακτήρια του στόματος, εμποδίζοντάς τα να συσσωρεύονται και να προσκολλώνται στην επιφάνεια των δοντιών. Η κατανάλωση τσαγιού έχει φανεί, επίσης, ότι αναστέλλει τη δράση των βακτηρίων που ευθύνονται για την κακοσμία του στόματος και τα οποία εντοπίζονται στο πίσω μέρος της γλώσσας. Άλλες τροφές πλούσιες σε πολυφαινόλες είναι τα σκουρόχρωμα μούρα, κι ας είναι πλούσια σε σάκχαρα και οξέα. Έρευνα έχει δείξει ότι η κατανάλωση χυμού κράνμπερι μπορεί να αποτρέψει τη δημιουργία οδοντικής πλάκας και να αναστείλει τη δράση βακτηρίων που συνδέονται με την τερηδόνα και την περιοδοντική νόσο. Το μέλι είναι, επίσης, πλούσιο σε πολυφαινόλες και έχει αποδειχθεί ότι εμποδίζει τον σχηματισμό πλάκας και καταπολεμά τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα.

Τυρί

Η μάσηση τυριού θεωρείται ότι προσφέρει ορισμένα οφέλη για τη μικροβιακή χλωρίδα του στόματος. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο μικρής μελέτης που διεξήχθη από ερευνητές στην Ιταλία, ζητήθηκε από εννέα συμμετέχοντες να καταναλώνουν τυρί Grana Padano καθημερινά για 5 ημέρες. Στο τέλος της έρευνας, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα γενετικά χαρακτηριστικά των βακτηριακών κοινοτήτων στη στοματική κοιλότητα των εθελοντών είχαν μεταβληθεί ελαφρώς προς το καλύτερο.

Pexels

Όπως εξηγούν οι ειδικοί, το τυρί είναι εξαιρετικό επειδή διαθέτει όλες τις ευεργετικές ιδιότητες του γάλακτος, αλλά είναι στερεό, με αποτέλεσμα η μάσησή του να διεγείρει την παραγωγή σάλιου. Το σάλιο, με τη σειρά του, απομακρύνει μέρος της περίσσειας σακχάρων από τα δόντια ή το στόμα και, καθώς είναι ουδέτερο, εξουδετερώνει τα οξέα που παράγονται στη στοματική κοιλότητα.

Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση

Αυτό μπορούν να ωφελήσουν το στοματικό μικροβίωμα, καθώς περιέχουν ωφέλιμα βακτήρια που ανταγωνίζονται τα «επιβλαβή». Για παράδειγμα, πρόσφατη ανασκόπηση έδειξε ότι η κατανάλωση κεφίρ μπορεί να αναστείλει τη δράση ορισμένων στοματικών παθογόνων μικροοργανισμών και να εμποδίσει τον σχηματισμό του κολλώδους βιοϋμενίου τους.

iStock

Η αξία ενός συνολικά υγιούς διατροφικού προτύπου

Δεν είναι λίγοι οι ειδικοί που υποστηρίζουν ότι το μυστικό δεν βρίσκεται σε μια συγκεκριμένη τροφή, αλλά στο συνολικό διατροφικό πρότυπο. Ο Gaetano Isola, αναπληρωτής καθηγητής περιοδοντολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κατάνια, για παράδειγμα λέει πως «αν καταναλώνουμε επανειλημμένα επεξεργασμένα σάκχαρα και υδατάνθρακες που ζυμώνονται εύκολα, ευνοούμε μικροοργανισμούς που είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικοί στην παραγωγή και την ανοχή οξέων. Αυτό, με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να οδηγήσει τη μικροβιακή κοινότητα σε κατάσταση ανισορροπίας».

iStock

«Αντιθέτως», συνεχίζει «μια διατροφή πλουσιότερη σε ολόκληρες φυτικές τροφές, φυτικές ίνες και σύνθετους υδατάνθρακες, και με λιγότερο συχνή έκθεση σε επεξεργασμένα σάκχαρα, είναι πιο συμβατή με τη διατήρηση ενός σταθερού στοματικού οικοσυστήματος». Τι εννοεί; Να καταναλώνουμε λαχανικά, ολόκληρα φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, αντί για επεξεργασμένους υδατάνθρακες.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, άτομα που ακολουθούσαν πιο πιστά μια διατροφή μεσογειακού τύπου εμφάνιζαν λιγότερο σοβαρή νόσο των ούλων. Στο αντίποδα, άτομα που κατανάλωναν συχνά κόκκινο κρέας υπέφεραν συχνότερα από νόσο των ούλων.

Δεν είναι, ωστόσο, σαφές τι ακριβώς προκαλεί τη συσχέτιση μεταξύ κόκκινου κρέατος και νόσου των ούλων. Ενδεχομένως η πρωτεΐνη να δημιουργεί ένα στοματικό περιβάλλον που ευνοεί επιβλαβή μικρόβια, όπως το P. gingivalis.