5 ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΑΓΑΠΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ Η ΜΝΗΜΗ ΜΑΣ

Η διατροφή είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου μας. Τα καλά νέα είναι ότι μπορούμε να την βελτιώσουμε.

Η μνήμη είναι από εκείνες τις λειτουργίες που θεωρούμε δεδομένες, μέχρι τη στιγμή που αρχίζουμε να ξεχνάμε πού αφήσαμε τα κλειδιά μας ή συνειδητοποιούμε ότι τα γυαλιά που ψάχναμε τόση ώρα κάθονται περήφανα στο κεφάλι μας.

Η υγεία του εγκεφάλου μας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και η διατροφή είναι ένας από αυτούς. Ποιες τροφές, λοιπόν, αξίζει να καταναλώνουμε λιγότερο και ποιες καλό είναι να βάζουμε συχνότερα στο πιάτο μας;

Ζάχαρη, ζαχαρούχα τρόφιμα και ροφήματα

Η υψηλή κατανάλωση πρόσθετης ζάχαρης και, ιδιαίτερα, ζαχαρούχων ροφημάτων έχει συνδεθεί με χειρότερη γνωστική υγεία και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, πρόκειται κυρίως για μελέτες παρατήρησης, που σημαίνει ότι δεν μπορούμε να πούμε ότι η ζάχαρη από μόνη της «προκαλεί» άνοια.

Τηγανητά

Μπορεί να μας στεναχωρεί, αλλά ό,τι καταναλώνεται συχνά σε τηγανητή μορφή δεν είναι από τις καλύτερες επιλογές, αν θέλουμε να ακολουθήσουμε μια διατροφή που θα προστατεύσει συνολικά την υγεία μας.

Η συχνή κατανάλωση των τροφών αυτών έχει συσχετιστεί με φλεγμονώδεις διεργασίες. Μάλιστα, ανασκόπηση για τη δίαιτα MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay), που δημοσιεύθηκε το 2025, κατατάσσει τα τηγανητά μεταξύ των τροφών που συνδέονται με χαμηλότερη γνωστική ανθεκτικότητα, ενώ η ίδια η δίαιτα συστήνει τον περιορισμό τους.

iStock

Επεξεργασμένοι υδατάνθρακες

Το ψωμί, τα ζυμαρικά και οι υδατάνθρακες γενικότερα δεν είναι εχθροί της μνήμης. Το ζήτημα αφορά κυρίως τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες, από τους οποίους έχουν αφαιρεθεί σημαντικές ποσότητες φυτικών ινών και άλλων θρεπτικών συστατικών.

Ανασκόπηση που εξετάζει ειδικά τη σχέση των υδατανθράκων με τη γνωστική λειτουργία, αναφέρει ότι διατροφές πλούσιες σε πρόσθετα σάκχαρα και επεξεργασμένους υδατάνθρακες έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.

Προϊόντα με τεχνητά γλυκαντικά

Τα τεχνητά γλυκαντικά έχουν μπει σε πολλά προϊόντα που παρουσιάζονται ως «χωρίς ζάχαρη» ή με λιγότερες θερμίδες. Ωστόσο, η σχέση τους με την υγεία του εγκεφάλου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έρευνας.

Το 2025 δημοσιεύθηκε στο Neurology μελέτη βασισμένη σε περισσότερους από 12 χιλιάδες ενήλικες, που έδειξε ότι η υψηλότερη κατανάλωση ορισμένων γλυκαντικών ουσιών συνδεόταν με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, μεταξύ άλλων σε δείκτες μνήμης και λεκτικής ευχέρειας. Όμως, άλλη μεγάλη μελέτη του ίδιου έτους, δεν βρήκε σχέση μεταξύ της κατανάλωσης ζαχαρούχων ροφημάτων ή ροφημάτων με τεχνητά γλυκαντικά και του κινδύνου άνοιας.

Επομένως, χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε καλύτερα τη σχέση των τεχνητών γλυκαντικών με τη γνωστική υγεία.

iStock

Επεξεργασμένο κρέας

Μπέικον, λουκάνικα, αλλαντικά, ζαμπόν και άλλα επεξεργασμένα κρέατα είναι τρόφιμα που αξίζει να καταναλώνουμε με μέτρο, όχι μόνο για χάρη του εγκεφάλου, αλλά και της συνολικής μας υγείας.

Ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 130.000 επαγγελματίες υγείας για δεκαετίες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υψηλότερη κατανάλωση επεξεργασμένου κόκκινου κρέατος συνδέθηκε με περίπου 13% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας και 14% υψηλότερο κίνδυνο υποκειμενικής γνωστικής έκπτωσης. Από την άλλη, η αντικατάστασή του με ξηρούς καρπούς, όσπρια, ψάρια ή κοτόπουλο συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο.

Τροφές που «θρέφουν» τον εγκέφαλο

Το να αφαιρέσουμε τρόφιμα από τη διατροφή μας είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας. Εξίσου σημαντικό είναι να δούμε τι μπορούμε να προσθέσουμε.

• Μούρα: Είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικές και άλλες βιοδραστικές ουσίες. Η συστηματική κατανάλωσή τους έχει συσχετιστεί με καλύτερους δείκτες γνωστικής λειτουργίας και μπορεί να συμβάλλει στην προστασία του εγκεφάλου.
• Ελαιόλαδο: Αποτελεί σημαντική πηγή μονοακόρεστων λιπαρών και αντιοξειδωτικών ουσιών, που ωφελούν τόσο την καρδιαγγειακή όσο και την εγκεφαλική υγεία.
• Ψάρια και θαλασσινά: Πρόκειται για καλές πηγές ω-3 λιπαρών οξέων, τα οποία είναι σημαντικά για τη λειτουργία του εγκεφάλου.
• Πράσινα και σταυρανθή λαχανικά: Προσφέρουν φυτικές ίνες, βιταμίνες και αντιοξειδωτικές ουσίες και χάρη στο συνδυασμό των θρεπτικών τους συστατικών έχουν συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική λειτουργία και χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
• Ξηροί καρποί: Ο συνδυασμός πρωτεΐνης, καλών λιπαρών, βιταμίνης Ε και άλλων μικροθρεπτικών συστατικών που προσφέρουν, φαίνεται να συνδέεται με καλύτερη εγκεφαλική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο προβλημάτων μνήμης στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους.

iStock

Πότε να πάμε σε ειδικό

Το να ξεχνάμε πού αφήσαμε τα κλειδιά ή να ψάχνουμε για λίγο μια λέξη είναι κάτι που μπορεί να συμβεί σε όλους μας. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα.

Διαφορετική είναι η περίπτωση όταν οι δυσκολίες με τη μνήμη γίνονται έντονες ή συχνές ή αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινότητά μας. Αν κάποιος ξεχνά συστηματικά πρόσφατα γεγονότα, χάνεται σε μέρη που γνωρίζει ή δυσκολεύεται να θυμηθεί τα ονόματα ανθρώπων του στενού του περιβάλλοντος, αξίζει να απευθυνθεί σε γιατρό.

Κλείνοντας, καλό είναι να διευκρινίσουμε ότι δεν υπάρχει μία τροφή που προστατεύει ή βλάπτει από μόνη της τη μνήμη μας. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το συνολικό διατροφικό μας πρότυπο, καθώς και οι συνήθειες (π.χ. το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας και η ποιότητα του ύπνου μας) που ακολουθούμε σταθερά με τα χρόνια.