ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΘΙΣΜΟΥ

Μπορούν οι νέοι να ξαναβρούν τη ζωή έξω από τα social media; Στη Φλωρεντία, ένα κέντρο επιχειρεί να αντιμετωπίσει προληπτικά την προβληματική χρήση του διαδικτύου.

Την ώρα που η Ευρώπη ετοιμάζει νέους περιορισμούς για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους, η Φλωρεντία δοκιμάζει έναν διαφορετικό δρόμο. Πιο συγκεκριμένα, ετοιμάζει ένα κέντρο όπου οι νέοι δεν θα μαθαίνουν απλώς να κλείνουν το κινητό τους, αλλά να ανακαλύπτουν ξανά όσα υπάρχουν στον κόσμο έξω από αυτό.

Υπάρχει ανάγκη για ένα τέτοιο κέντρο; Ναι, υπάρχει. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, έρευνα στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 280.000 παιδιά ηλικίας 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες και περιοχές της Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας και του Καναδά, έδειξε ότι το ποσοστό των εφήβων με ενδείξεις προβληματικής χρήσης των social media αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022. Παράλληλα, το 12% των εφήβων εκτιμάται ότι βρίσκεται σε κίνδυνο προβληματικού gaming.

Η Φλωρεντία δοκιμάζει μια διαφορετική λύση

Το καλοκαίρι του 2026, ο Δήμος της Φλωρεντίας, η ASL Toscana centro (ο δημόσιος οργανισμός υγείας στην περιφέρεια της Τοσκάνης) και η κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση ReteSviluppo (ειδικεύεται στην ψηφιακή εκπαίδευση, την έρευνα και την κοινωνική καινοτομία) υπέγραψαν συμφωνία για τη δημιουργία του «Discover – Fuori dal guscio», του πρώτου εξειδικευμένου κέντρου στην Ιταλία που επικεντρώνεται στην πρόληψη της κατάχρησης και της προβληματικής χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών και στην καλλιέργεια μιας πιο συνειδητής σχέσης μαζί τους.

TO 12% ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΕΚΤΙΜΑΤΑΙ ΟΤΙ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟΥ GAMING.

«Δεν θα επιβάλλουμε απλώς απαγορεύσεις, αλλά θα ακολουθήσουμε μια καινοτόμο προσέγγιση που βασίζεται σε δύο πυλώνες: την καθοδηγούμενη αποσύνδεση και την προώθηση μιας συνειδητής χρήσης της τεχνολογίας», δήλωσε η πρόεδρος της ReteSviluppo, Ester Macrì, περιγράφοντας τον στόχο του κέντρου ως μια προσπάθεια να μετατραπούν οι νέοι από παθητικούς καταναλωτές σε ενεργούς πρωταγωνιστές του χρόνου τους. Η βασική ιδέα είναι είναι ότι η τεχνολογία δεν αντιμετωπίζεται ως εχθρός, αλλά ως κάτι που χρειάζεται να χρησιμοποιείται με μεγαλύτερο έλεγχο και επίγνωση.

Το πιλοτικό πρόγραμμα απευθύνεται σε νέους ηλικίας 10 έως 25 ετών, αλλά και σε γονείς και εκπαιδευτικούς και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων εργαστήρια ψηφιακής εκπαίδευσης και δραστηριότητες, όπως επιτραπέζια παιχνίδια, χειροτεχνίες, ομαδικές δραστηριότητες, που μεταφέρουν την προσοχή μακριά από την οθόνη. Η πρώτη φάση έχει σχεδιαστεί να διαρκέσει έως τον Δεκέμβριο του 2026.

Το Discover δεν φιλοδοξεί να αντικαταστήσει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Σε πιο σύνθετες περιπτώσεις, η ASL Toscana centro μπορεί να συντονίσει την παρέμβαση με εξειδικευμένες υπηρεσίες της περιοχής.

unsplash Mia Anderson

Όταν η χρήση αρχίζει να ξεφεύγει από τον έλεγχο

Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) περιγράφει την προβληματική χρήση των social media ως ένα μοτίβο συμπεριφοράς με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα του εθισμού: δυσκολία ελέγχου της χρήσης, συμπτώματα στέρησης όταν αυτή διακόπτεται, παραμέληση άλλων δραστηριοτήτων και αρνητικές συνέπειες στην καθημερινή ζωή.

Στην πράξη, οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν ότι το παιδί χάνει την αίσθηση του χρόνου όταν βρίσκεται online, δυσκολεύεται να περιορίσει τη χρήση, εγκαταλείπει δραστηριότητες που προηγουμένως το ενδιέφεραν ή χρησιμοποιεί το διαδίκτυο ως τρόπο διαφυγής από δυσάρεστα συναισθήματα. Πτώση στις σχολικές επιδόσεις, αναβλητικότητα, συχνές οικογενειακές συγκρούσεις, ψέματα σχετικά με τον χρόνο που περνά online και έντονος εκνευρισμός όταν η πρόσβαση διακόπτεται είναι επίσης συμπεριφορές που αξίζει να παρατηρούνται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι καθεμία από αυτές αποτελεί από μόνη της ένδειξη εθισμού. Όταν, όμως, εμφανίζονται επίμονα και επηρεάζουν την καθημερινότητα, μπορεί να χρειάζεται η συμβολή ειδικού.

Από την πρόληψη στις απαγορεύσεις

Η πρωτοβουλία της Φλωρεντίας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη κινείται προς αυστηρότερη ρύθμιση. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρόταση EU KIDS Act, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο.

Η πρόταση προβλέπει ότι τα social media δεν θα πρέπει να είναι προσβάσιμα σε παιδιά κάτω των 13 ετών και θέτει τα 15 ως ελάχιστη ηλικία για τη δημιουργία προσωπικού λογαριασμού χωρίς γονική συγκατάθεση. Παράλληλα, προβλέπει μεγαλύτερη ευθύνη των πλατφορμών για τον ασφαλή σχεδιασμό των υπηρεσιών τους.

unsplash Charles Asselin

Το παράδειγμα της Ελλάδας και της Βρετανίας

Η Ελλάδα έχει ήδη ανακοινώσει τη δική της παρέμβαση. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, σύμφωνα με το κυβερνητικό πλαίσιο που έχει ανακοινωθεί, παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Η ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας θα βρίσκεται κυρίως στις ίδιες τις πλατφόρμες, ενώ προβλέπεται και επανεπαλήθευση των λογαριασμών.

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης επιλέξει μια πιο παρεμβατική προσέγγιση. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει σχέδιο για την απαγόρευση της πρόσβασης στα social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, με εφαρμογή που προβλέπεται για την άνοιξη του 2027. Για τους 16 και 17 ετών, το σχέδιο προβλέπει επιπλέον μέτρα προστασίας, όπως νυχτερινό περιορισμό πρόσβασης, απενεργοποίηση ειδοποιήσεων και περιορισμούς σε λειτουργίες όπως το autoplay και οι εξατομικευμένες ροές περιεχομένου.

Υπάρχουν, λοιπόν, διαφορετικές προσεγγίσεις στον τρόπο χρήσης του διαδικτύου από τους νέους. Από τη μια, η απαγόρευση και από την άλλη η εκπαίδευση. Η λύση πιθανότατα βρίσκεται κάπου στη μέση.