ΑΥΤΗ Η ΠΟΛΗ ΛΕΕΙ «ΟΧΙ» ΣΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

Στην ιρλανδική παραθαλάσσια πόλη Greystones «απαγορεύονται» εθελοντικά τα smartphones σε παιδιά προεφηβικής ηλικίας. Μήπως να ακολουθήσουν κι άλλες πόλεις το παράδειγμά της;

Όπως κοιτάς στον χάρτη το Δουβλίνο, πήγαινε το βλέμμα σου λίγο πιο νότια. Εκεί θα βρεις το Greystones, μια παραθαλάσσια πόλη περίπου 22.000 κατοίκων. Αν και μικρή, τα τελευταία χρόνια έχει συγκεντρώσει πάνω της τα φώτα της δημοσιότητας και όχι μόνο. Αφορμή για τη διεθνή της φήμη δεν είναι οι φυσικές της ομορφιές και ο γραφικός της χαρακτήρας, αλλά η πρωτοβουλία «It Takes a Village», η οποία στοχεύει στην προστασία της παιδικής ηλικίας από τις επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης smartphone και κοινωνικών δικτύων.

Στο κέντρο της πρωτοβουλίας δεν βρίσκεται η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων. Οι κάτοικοι αποφεύγουν τη λέξη αυτή, καθώς πρόκειται για μια εθελοντική συμφωνία ανάμεσα σε γονείς, οι οποίοι δεσμεύονται να μην αγοράσουν κινητό στα παιδιά τους μέχρι να ολοκληρώσουν το δημοτικό σχολείο και να περάσουν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, περίπου σε ηλικία 13 ετών.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τη Rachel Harper, διευθύντρια του δημοτικού σχολείου St Patrick's National School. Μετά την επιστροφή των μαθητών στα σχολεία, όταν έληξαν τα lockdown, η Harper παρατήρησε μια έντονη αλλαγή στη συμπεριφορά τους. «Κάθε πρωί έβλεπα στα πρόσωπά τους άγχος και εξάντληση», θυμάται. «Δεν μιλούσαμε για παιδιά τεσσάρων ή πέντε ετών που είναι φυσιολογικό να δυσκολεύονται να πάνε σχολείο, αλλά για παιδιά οκτώ και εννέα ετών που μέχρι τότε ήταν χαρούμενα».

Συζητώντας με άλλους διευθυντές σχολείων και εκπαιδευτικούς, διαπίστωσε ότι το πρόβλημα ήταν κοινό.

Παράλληλα, πολλοί γονείς έλεγαν ότι παιδιά που λειτουργούσαν φυσιολογικά στο σχολείο, κατέρρεαν ψυχολογικά όταν επέστρεφαν στο σπίτι. Πολλά έμεναν ξύπνια μέχρι αργά χρησιμοποιώντας το κινητό τους και έφταναν στην τάξη εξαντλημένα ή συναισθηματικά φορτισμένα από μηνύματα που είχαν δεχθεί το προηγούμενο βράδυ.

iStock

Εμπλέκοντας την κοινότητα

Η Harper συνεργάστηκε με τους διευθυντές και των οκτώ δημοτικών σχολείων της πόλης και σχεδίασαν ένα ερωτηματολόγιο για τους γονείς. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περισσότεροι από τους μισούς γονείς δήλωσαν ότι τα παιδιά τους παρουσίαζαν έντονο άγχος, αρκετές οικογένειες είχαν ήδη αναζητήσει βοήθεια από ειδικούς ψυχικής υγείας, ενώ πολλοί παραδέχθηκαν ότι ακόμη και η καθημερινή προσέλευση στο σχολείο είχε γίνει δύσκολη.

Το 2023, πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη δημόσια συγκέντρωση στο θέατρο της πόλης, όπου συμμετείχαν γονείς, εκπαιδευτικοί, αθλητικοί σύλλογοι και γενικότερα άνθρωποι που εργάζονται ή ασχολούνται με παιδιά και εφήβους.

Λίγο αργότερα, οι διευθυντές των δημοτικών σχολείων υπέγραψαν κοινή επιστολή προς τους γονείς, με την οποία στήριζαν τον Voluntary No Mobile Device Code. Περίπου το 70% των οικογενειών υπέγραψε τη συμφωνία, ποσοστό που παραμένει σταθερό μέχρι σήμερα.

Η Harper διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει καμία διάθεση κοινωνικής πίεσης απέναντι σε όσους επιλέγουν να δίνουν στα παιδιά τους κινητό. «Δεν κρίνουμε κανέναν. Ακόμη και εκείνα που ήδη έχουν smartphone συμμετέχουν στα εργαστήρια και μαθαίνουν πώς να το χρησιμοποιούν με ασφάλεια».

unsplash Marina Nazina

Η εκπαίδευση ξεκινά από νωρίς

Στόχος της πρωτοβουλίας δεν είναι να στερήσει την τεχνολογία από τα παιδιά, αλλά να καθυστερήσει τη στιγμή που θα αποκτήσουν προσωπικό smartphone, ώστε να αποκτήσουν πρώτα τις δεξιότητες που χρειάζονται για να μπορούν να κινηθούν με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο.

Η εκπαίδευση ξεκινά από μικρές ηλικίες και βασίζεται ιδιαίτερα στη μάθηση μεταξύ συνομηλίκων. Έφηβοι εξηγούν στα μικρότερα παιδιά τους κινδύνους αλλά και τη σωστή χρήση των ψηφιακών μέσων. Άλλωστε, ένας 16χρονος μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερο ένα παιδί από ό,τι η ίδια του η μητέρα.

Αν και κανείς στο Greystones δεν υποστηρίζει ότι τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν τη μοναδική αιτία του άγχους που βιώνουν οι νέοι,  πολλοί θεωρούν ότι αποτελούν σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα.

Ο σκοπός της πρωτοβουλίας

Η πρωτοβουλία συνοδεύεται από μια προσπάθεια να προσφερθούν περισσότερες ευκαιρίες για δραστηριότητες εκτός οθόνης. Έτσι, στο Greystones διοργανώνονται πάρτι στην παραλία χωρίς κινητά, ενώ το Youth Café προσφέρει έναν χώρο όπου οι μαθητές μπορούν να συναντούν τους φίλους τους μετά το σχολείο.

Παράλληλα, η πόλη διαθέτει έντονη αθλητική δραστηριότητα, με συλλόγους που υποδέχονται παιδιά κάθε ηλικίας, ενώ το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους ενθαρρύνεται συστηματικά.

iStock

Μπορεί να εφαρμοστεί παντού;

Το Greystones έχει βραβευθεί δύο φορές, το 2008 και το 2021, ως η πιο βιώσιμη κοινότητα στον κόσμο από τον διεθνή οργανισμό LivCom. Η ισχυρή αίσθηση κοινότητας, οι δημόσιοι χώροι και η στενή συνεργασία σχολείων, οικογενειών και τοπικών φορέων πιθανότατα συνέβαλαν στην επιτυχία του εγχειρήματος.

Αν και κατά την ταπεινή μου άποψη δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί αντίστοιχη πρωτοβουλία σε μεγαλύτερες πόλεις (δεν μπορώ να φανταστώ τους γονείς των μαθητών όλων των σχολείων της Αθήνας να συμφωνούν ότι δεν θα πάρουν κινητό στα παιδιά τους), το παράδειγμα του Greystones δείχνει ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι ανίσχυρες απέναντι στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής.