ΠΩΣ ΤΑ AUDIOBOOKS ΒΟΗΘΟΥΝ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

Βοηθούν τα audiobooks τα άτομα με δυσλεξία; Δύο ειδικοί ανακαλύπτουν τον τρόπο που τα ηχητικά βιβλία μπορούν να βελτιώσουν το λεξιλόγιο και την αυτοπεποίθησή τους.

Η ανάγνωση και η γραφή αποτελούν βασικές δεξιότητες για την κοινωνική, πολιτισμική και οικονομική ανάπτυξη του ανθρώπου. Για τα άτομα με δυσλεξία, όμως, η κατάκτησή τους μπορεί να είναι μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία.

Σύμφωνα, μάλιστα, με την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Δυσλεξία, το 9-12% του ευρωπαϊκού πληθυσμού έχει κάποια ειδική μαθησιακή διαταραχή, με τη δυσλεξία να αποτελεί τη συχνότερη μορφή.

Όπως εξηγούν οι Nadina Gómez Merino και Marina Pi-Ruano, επίκουρες καθηγήτριες στο Τμήμα Εξελικτικής και Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, τα παιδιά με δυσλεξία χρειάζονται περισσότερο χρόνο και περισσότερες ευκαιρίες εξάσκησης, προκειμένου να αναπτύξουν αναγνωστική ευχέρεια αντίστοιχη με εκείνη των συνομηλίκων τους.

Τα ηχητικά βιβλία (audiobooks) προσφέρουν έναν εναλλακτικό τρόπο πρόσβασης στη γνώση και τη λογοτεχνία, χωρίς την επιβάρυνση της αποκωδικοποίησης του γραπτού λόγου.

Όταν η ανάγνωση γίνεται εμπόδιο

Οι δυσκολίες που σχετίζονται με τη δυσλεξία ποικίλλουν. Κάποια άτομα δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν γρήγορα ακόμη και λέξεις που ήδη γνωρίζουν. Αυτή η μορφή περιγράφεται ως επιφανειακή δυσλεξία και συνδέεται συνήθως με πιο αργή ανάγνωση.

Σε άλλες περιπτώσεις, μεγαλύτερη δυσκολία προκαλούν οι άγνωστες λέξεις. Μπορεί να χρειάζεται περισσότερος χρόνος για την ανάγνωσή τους ή να συγχέονται με άλλες. Εδώ, εμπλέκονται δυσκολίες στη φωνολογική ενημερότητα, δηλαδή στην ικανότητα να αναγνωρίζουμε και να χειριζόμαστε τα επιμέρους στοιχεία του προφορικού λόγου. Τα άτομα με αυτή τη μορφή δυσλεξίας δυσκολεύονται να εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους μέσα από την ανάγνωση.

pexels Art4you

Η δυσκολία στην αποκωδικοποίηση μπορεί να επηρεάσει και την κατανόηση. Όταν διαβάζουμε ένα κείμενο, ο εγκέφαλος χρειάζεται να συντονίσει πολλές διαφορετικές διαδικασίες. Αν μια πρόταση είναι δύσκολη, μπορούμε να την ξαναδιαβάσουμε. Αν συναντήσουμε μια άγνωστη λέξη, ίσως καταλάβουμε τη σημασία της από τα συμφραζόμενα. Για ένα άτομο με δυσλεξία, όμως, σημαντικό μέρος της νοητικής προσπάθειας μπορεί να έχει ήδη δαπανηθεί στην αποκωδικοποίηση των γραπτών συμβόλων. Έτσι, η κατανόηση του περιεχομένου μπορεί να είναι πιο απαιτητική.

Τα οφέλη των ηχητικών βιβλίων για τα άτομα με δυσλεξία

Με τη βοήθεια των audiobooks, το περιεχόμενο φτάνει στον ακροατή μέσω της ακοής, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να αποκωδικοποιήσει τις λέξεις στο χαρτί ή στην οθόνη. Αυτό σημαίνει ότι η νοητική προσπάθεια μπορεί να επικεντρωθεί περισσότερο στη γλώσσα, την πληροφορία και την ιστορία. Για έναν μαθητή, για παράδειγμα, η ακρόαση ενός κειμένου μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση στη γνώση, όταν στόχος είναι η εκμάθηση ενός γνωστικού αντικειμένου και όχι η αξιολόγηση της αναγνωστικής ικανότητας.

Ανάλογη δυνατότητα προσφέρουν οι τεχνολογίες μετατροπής κειμένου σε ομιλία. Το κείμενο μπορεί να διαβάζεται δυνατά ενώ ο μαθητής το παρακολουθεί, επιτρέποντας έναν συνδυασμό ανάγνωσης και ακρόασης. Η πρακτική αυτή μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και την απομνημόνευση του εκπαιδευτικού υλικού, ενώ η ακρόαση ιστοριών μπορεί παράλληλα να συμβάλει στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου.

Τέλος, όταν η επαφή με ένα βιβλίο δεν συνοδεύεται διαρκώς από δυσκολία και απογοήτευση, μπορεί να γίνει πιο ευχάριστη. Με άλλα λόγια, η ενεργητική ακρόαση μπορεί να ενισχύσει το κίνητρο και την αυτοπεποίθηση.

pexels Karola G.

Τα ηχητικά βιβλία ως χρήσιμο εργαλείο

Η ακρόαση μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε περιεχόμενο, ενώ παράλληλα να καλλιεργεί την προσοχή και τις δεξιότητες ακουστικής επεξεργασίας.

Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και η μεγαλόφωνη ανάγνωση από ένα άλλο άτομο. Όταν ένα παιδί με δυσλεξία ακούει κάποιον άλλο να διαβάζει, μπορεί να επικεντρωθεί στην ιστορία και ταυτόχρονα να εξοικειωθεί με το πώς εξελίσσεται η αναγνωστική διαδικασία.

Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ανάγνωση και ακρόαση είναι το ίδιο πράγμα. Στην πρώτη περίπτωση, ο αναγνώστης έχει τον έλεγχο, μπορεί π.χ. να παραμείνει περισσότερο σε ένα δύσκολο σημείο. Από την άλλη, η ακρόαση είναι συνήθως λιγότερο διαδραστική και, ανάλογα με τον μαθησιακό στόχο, μπορεί να μην είναι εξίσου αποτελεσματική.

Πού καταλήγουν οι ειδικοί; Τα audiobooks μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό συμπληρωματικό εργαλείο για όποιον χρειάζεται να αναπτύξει τις αναγνωστικές του δεξιότητες, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη συστηματική υποστήριξη που απαιτείται σε αυτές τις περιπτώσεις.