ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΟΒΡΗΣ: «ΠΡΩΤΑ ΣΙΩΠΑΣ, ΜΕΤΑ ΜΙΛΑΣ»

Ο Θανάσης Δόβρης περνά πίσω από τη σκηνή και, με αφορμή τις δύο παραστάσεις που σκηνοθετεί φέτος, μιλά για την πίστη, την αμφιβολία και την ανάγκη να παραμείνουμε άνθρωποι.    

Κάποιοι τον γνωρίσαμε ως Παντελή, τον τεχνικό και άνθρωπο των γενικών καθηκόντων στη μουσική σκηνή της τηλεοπτικής σειράς «Τα Νούμερα». Λίγα χρόνια αργότερα, τον συναντήσαμε ως τον εισαγγελέα Αθηνών Πέτρο Καψάλη, στη σειρά «IQ 160». Ο Θανάσης Δόβρης, όμως, δύσκολα χωρά σε έναν ρόλο.

Φέτος τον συναντάμε στο θέατρο, μόνο που αυτή τη φορά επιλέγει να αφηγηθεί ιστορίες από την άλλη πλευρά της σκηνής, υπογράφοντας τη σκηνοθεσία δύο παραστάσεων που, με διαφορετικές αφετηρίες, συνομιλούν με μερικά από τα πιο δύσκολα ανθρώπινα ερωτήματα.

Η μία είναι το «Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ», μια σκηνική σύνθεση βασισμένη στη νουβέλα του Walter M. Miller Jr. που συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά στο Ρεκτιφιέ. Εδώ, η αντίσταση περνά μέσα από το σώμα, με τον άνθρωπο να στέκεται απέναντι στην τελειότητα και την ανθρώπινη αστοχία απέναντι στην άψογη αναπαραγωγή.

Η άλλη είναι ο «Θαυματοποιός» του Brian Friel, στο Θέατρο Μπέλλος, μια παράσταση όπου η πίστη και η αλήθεια γίνονται δύο ανάγκες βαθιά ανθρώπινες, οι οποίες όμως δεν μένουν σταθερές, αλλά συγκρούονται, μετατοπίζονται και φθείρονται μέσα στον χρόνο.

– Τι σε έκανε να ασχοληθείς φέτος με τον «Θαυματοποιό» και τι πιστεύεις ότι έχει να πει για τον σημερινό κόσμο;

Οι άνθρωποι διψούν να πιστέψουν σε κάτι, ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τον όλεθρο του τέλους τους. Η πίστη είναι ένα ζωτικό κίνητρο και δεν μιλάω μόνο για τη θρησκευτική πίστη. Μιλάω για την ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει σε κάτι πέρα από αυτό που βλέπει. Αυτός ο μηχανισμός υπάρχει και στο θέατρο. Ξέρουμε ότι είναι μια κατασκευή και παρ’ όλα αυτά επιλέγουμε να πιστέψουμε.

Ο «Θαυματοποιός» μιλάει, μεταξύ άλλων, γι’ αυτή την ανάγκη, για τη στιγμή που η πίστη μπορεί να γίνει σωτηρία αλλά και παγίδα, για την ανάγκη να πιστέψουμε κάποιον και για την ευθύνη που έχει εκείνος που ζητά να τον πιστέψουν.

Στιγμιότυπο από τον «Θαυματοποιό» του Brian Friel, που σκηνοθετεί ο Θανάσης Δόβρης, από τις 10 Οκτωβρίου στο Θέατρο Μπέλλος. Ανδρέας Κανελλόπουλος

– Είναι αδυναμία ή τρόπος επιβίωσης η ανάγκη να πιστεύουμε σε ένα θαύμα, ακόμη κι όταν ξέρουμε ότι μπορεί να μην έρθει;

Η ανάγκη να πιστεύουμε σε κάτι έχει πυροδοτήσει και έχει διαμορφώσει τον πολιτισμό μας εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Ίσως γιατί ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει μόνο με αυτά που γνωρίζει. Υπάρχει ένα κομμάτι της ζωής που δεν μπορεί να ελέγξει, ούτε να εξηγήσει και μπροστά σε αυτό αντιπαρατάσσει την τέχνη, τη θρησκεία, το κυνήγι της ουτοπίας και της αγάπης. Ο άνθρωπος επιβιώνει με αυτά που γνωρίζει και ζει με αυτά που δεν γνωρίζει. Ίσως το θαύμα αρχίζει στο σημείο όπου η γνώση τελειώνει.

ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΕΥΚΟΛΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΚΑΙ ΕΤΟΙΜΕΣ (ΚΑΙ ΣΥΧΝΑ ΥΠΟΠΤΕΣ) ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΡΕΙΣ ΑΜΕΣΩΣ ΘΕΣΗ, ΝΑ ΑΝΗΚΕΙΣ ΚΑΠΟΥ, ΝΑ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΠΟΙΟΣ ΕΙΣΑΙ ΚΑΙ ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΕΙΣΑΙ.

– Σε μια κοινωνία που απαιτεί συχνά να διαλέξουμε πλευρά, υπάρχει ακόμη χώρος για αμφιβολία;

Ο διαδικτυακός κομφορμισμός είναι, για μένα, μία από τις μεγάλες αρρώστιες της εποχής. Μέσα στο διαδίκτυο δημιουργούνται πολύ εύκολα στρατόπεδα και έτοιμες (και συχνά ύποπτες) βεβαιότητες. Πρέπει να πάρεις αμέσως θέση, να ανήκεις κάπου, να δηλώσεις ποιος είσαι και με ποιους είσαι.

Έτσι, χάνεται κάτι πολύ σημαντικό: η δυνατότητα να αμφιβάλλεις, να πεις «δεν ξέρω», να ακούσεις τον άλλον χωρίς να πρέπει αμέσως να του απαντήσεις. Χάνεται η δυνατότητα να αλλάξεις γνώμη χωρίς να αισθανθείς ότι πρόδωσες κάτι από σένα.

Για μένα, η αμφιβολία είναι απαραίτητη. Δεν σημαίνει ότι δεν παίρνεις θέση. Σημαίνει ότι αφήνεις ανοιχτό το ενδεχόμενο να μην κατέχεις την απόλυτη αλήθεια κι αυτό απαιτεί μια μορφή εσώτερης πειθαρχίας, Άρα, πρώτα σιωπάς και μετά μιλάς.

Παναγιώτης Γιαννούτσος

– Ποια κοινή αγωνία συνδέει τον «Θαυματοποιό» με το «Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ»;

Και οι δύο παραστάσεις, με διαφορετικό τρόπο και με εκ διαμέτρου διαφορετικά σκηνικά και υποκριτικά υλικά, μιλούν για την ανθρώπινη επικοινωνία του καλλιτέχνη με το κοινό του. Ένα κοινό που τον αγαπά ή τον ξεσκίζει. Με ενδιαφέρει πολύ αυτή η εύθραυστη σχέση. Ο καλλιτέχνης εκτίθεται μπροστά στους άλλους, ζητά να τον ακούσουν, να τον πιστέψουν, να τον δεχτούν και ταυτόχρονα παραδίδεται βορά στην κρίση του κοινού.

Στο «Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ» μάς αφορούσε η ψυχοσύνθεση του καλλιτέχνη τα δευτερόλεπτα πριν βγει στη σκηνή. Εκείνη η τρομερή στιγμή όπου δεν υπάρχει πια επιστροφή και πρέπει να εκτεθείς. Στον «Θαυματοποιό» βλέπουμε τον καλλιτέχνη ως συντρίμμι μετά τη σκηνή. Τι έχει απομείνει από αυτόν όταν τελειώσει η παράσταση; Τι συμβαίνει όταν το κοινό φύγει; Και κυρίως, τι συμβαίνει όταν αυτό που ζητούσες από τους άλλους, το να σε πιστέψουν, δεν μπορεί πια να σώσει εσένα τον ίδιο;

– Το θέατρο βασίζεται στη ζωντανή συνάντηση. Πόσο πολιτική μπορεί να είναι σήμερα αυτή η συνάντηση και πόσο πολιτική μπορεί να είναι η ίδια η καλλιτεχνική πράξη;

Θεωρητικά, το θέατρο είναι η απόλυτη πολιτική συνάντηση: άνθρωποι συγκεντρώνονται στον ίδιο χώρο, την ίδια στιγμή, για να μοιραστούν μια ζωντανή εμπειρία. Δεν είναι ένας άνθρωπος μόνος απέναντι στην οθόνη του. Είναι ζωντανοί οργανισμοί που βρίσκονται μαζί, αναπνέουν μαζί, ζούνε μαζί.

Σήμερα, η έννοια της συνάντησης έχει αλλάξει. Έχουμε συνηθίσει να είμαστε παντού και ταυτόχρονα πουθενά, να «επικοινωνούμε» διαρκώς χωρίς να συναντιόμαστε. Ίσως γι’ αυτό το θέατρο να είναι και η μόνη μας ελπίδα. Όχι επειδή μπορεί από μόνο του να αλλάξει την κοινωνία, αλλά επειδή εξακολουθεί να απαιτεί κάτι πολύ απλό: να είμαστε πραγματικά παρόντες, ο ένας απέναντι στον άλλον κι αυτό εμπεριέχει κάτι αναπόφευκτα μοιραίο.

Στιγμιότυπο από το «Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ» του Θανάση Δόβρη. Γιάννης Πουλημένος

– Τι φοβάσαι περισσότερο για την κοινωνία που διαμορφώνεται: την απώλεια της αλήθειας, της ανθρώπινης επαφής ή της δυνατότητας να αμφισβητούμε;

Και τα τρία, τα οποία ήδη συμβαίνουν σε τρομακτικό βαθμό. Ζούμε μέσα σε μια γιγαντιαία παραγωγή εικόνων, πληροφοριών, απόψεων, διαφημίσεων, επιθυμιών. Τα σκουπίδια πια είναι άπειρα και μας πνίγουν. Όχι μόνο δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε την αλήθεια, αλλά κινδυνεύουμε να χάσουμε την ίδια την ανάγκη να την αναζητήσουμε.

Μοιάζει όλο και περισσότερο να ζούμε σαν δούλοι, χωρίς πίστη ότι μπορούμε να απελευθερωθούμε, να δράσουμε, να αντισταθούμε. Ίσως αυτό που με φοβίζει περισσότερο είναι μήπως εμείς γίνουμε τελικά πιο μηχανικοί, πιο άδειοι, όχι αν οι μηχανές γίνουν πιο ανθρώπινες.

ΊΣΩΣ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΗ ΜΑΣ ΕΛΠΙΔΑ, ΟΧΙ ΕΠΕΙΔΗ ΜΠΟΡΕΙ ΑΠΟ ΜΟΝΟ ΤΟΥ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΑΛΛΑ ΕΠΕΙΔΗ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΑΠΑΙΤΕΙ ΚΑΤΙ ΠΟΛΥ ΑΠΛΟ: ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΟΝΤΕΣ, Ο ΕΝΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟΝ.

– Ποιο θεωρείς ότι είναι σήμερα το σημαντικότερο πράγμα που χρειάζεται να υπερασπιστούμε για να παραμείνουμε άνθρωποι;

Την επιστροφή στον Χριστό, στην εξέγερση, στη νηστεία, στην αυτάρκεια, στη συλλογικότητα. Μπορεί να ακούγονται πολύ διαφορετικές μεταξύ τους οι έννοιες αυτές, αλλά για μένα συνδέονται. Δεν μιλάω για μια επιστροφή σε κάτι εύκολο, παρηγορητικό ή διακοσμητικό.

Με ενδιαφέρει η πίστη ως ένας τρόπος να αντισταθούμε στην απελπισία. Η εξέγερση ως άρνηση να αποδεχτούμε ότι όλα είναι δεδομένα. Η νηστεία ως εγκράτεια απέναντι στην αδιάκοπη απαίτηση να καταναλώνουμε. Η αυτάρκεια ως προσπάθεια να μην χρειαζόμαστε διαρκώς κάτι έξω από εμάς για να αισθανθούμε ότι υπάρχουμε. Η συλλογικότητα ως υπενθύμιση ότι δεν μπορούμε να ελευθερωθούμε μόνοι.

Μπορεί τελικά όλα αυτά να είναι μια προσπάθεια να ξαναβρούμε την πίστη να υπάρχουμε μαζί με τους άλλους, να ξαναβρούμε έναν τρόπο να διεκδικούμε την ελευθερία μας, μαζί.

Παναγιώτης Γιαννούτσος

– Αν αφαιρέσουμε όλα όσα σε ορίζουν επαγγελματικά, ποιος Θανάσης μένει; Τι θα ήθελες να γνωρίζουμε γι’ αυτόν;

Δεν έχω ούτε την αξίωση ούτε καμία πρεμούρα να γνωρίζει κανείς κάτι για μένα. Δεν μου αρέσει να με σκαλίζουν. Δεν υπάρχει τίποτα φοβερό ή συναρπαστικό. Υπάρχουν μόνο πληγές, μικρές χαρές, αγωνία για τη ζωή, ερωτήσεις αναπάντητες, κουβέντες, καλαμπούρι, άνθρωποι που αγαπάς, άνθρωποι που σε πληγώνουν και τους πληγώνεις. Υπάρχει ένας άνθρωπος που προσπαθεί να καταλάβει τη ζωή του, όπως όλοι.

Περισσότερες πληροφορίες και εισιτήρια για τις παραστάσεις που σκηνοθετεί ο Θανάσης Δόβρης, μπορείτε να βρείτε εδώ: «Ο Θαυματοποιός» και εδώ: «Ν Τ Α Ρ F Ε Σ Τ Ε Λ Ε Ρ».