ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΜΑΣ ΜΕΛΛΟΝ ΟΙ ΤΣΑΓΚΑΡΗΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΚΤΩΡΙΑΝΗΣ ΑΓΓΛΙΑΣ

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ αναδιαμορφώνουν την αγορά εργασίας, γεννώντας ερωτήματα για τις θέσεις που θα χαθούν και εκείνες που θα δημιουργηθούν. Μια μελέτη για τους τσαγκάρηδες της Βικτωριανής Αγγλίας δείχνει ποιοι εργαζόμενοι κινδυνεύουν περισσότερο να μείνουν πίσω σε μια τεχνολογική μετάβαση.

Τον Αύγουστο του 2026, ανθρωποειδή ρομπότ στην Κίνα κατέρριψαν ανθρώπινα ρεκόρ στίβου, ανάμεσα στα οποία και εκείνο του Usain Bolt (Γιουσέιν Μπολτ) στα 100 μέτρα. Το ρομπότ Tiangong Ultra σημείωσε 8,64 δευτερόλεπτα, ξεπερνώντας τα 9,58 δευτερόλεπτα του Τζαμαϊκανού σπρίντερ. Τον ίδιο μήνα, εξίσου ευκίνητα humanoids, κατά τη διεθνή ορολογία, πρωταγωνίστησαν σε εντυπωσιακές επιδείξεις kung fu – και λίγο καιρό αργότερα είδαμε ένα παρόμοιας κατασκευής να «τρελαίνεται» και να επιτίθεται στον μηχανικό που το χειριζόταν.

Η Κίνα δείχνει να έχει πάρει ζεστά το θέμα, με βάση τα νούμερα για τη σχετική βιομηχανία: πάνω από 150 εταιρείες κατασκευής ανθρωποειδών ρομπότ, πωλήσεις 20.000 τεμαχίων σε όλο τον κόσμο το 2025 και στόχοι για παραγωγή περισσότερων από 100.000 ρομπότ το 2026, με προτεραιότητα σε humanoids για βιομηχανικές εργασίες και humanoids με ανθρώπινη όψη για συντροφιά και συναισθηματική υποστήριξη (η μοναξιά είναι μια άλλη ισχυρή βιομηχανία της χώρας.)

Παρά τις θεαματικές εξελίξεις, απέχουμε ακόμα απ' την είσοδο των ρομπότ στα εργοστάσια. Όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ το Reuters, τα humanoids έχουν προς ώρας «χαμηλό IQ». Παρά την υπολογιστική τους ισχύ, τους λείπει η φυσική νοημοσύνη για να κατανοήσουν και να προσαρμοστούν σε απρόβλεπτες καταστάσεις. Με βάση τις αξιολογήσεις από υπεύθυνους εργοστασίων για τους χρόνους και την αποτελεσματικότητα των humanoids, προκύπτει ότι:

• δυσκολεύονται με λεπτούς χειρισμούς, όπως η τοποθέτηση μικρών εξαρτημάτων ή το βίδωμα
• καθυστερούν (σύμφωνα με παρατηρήσεις εργαζομένων, φτάνουν μόλις το 20% της ανθρώπινης ταχύτητας ή παραγωγικότητας)
• κάνουν λάθη, γι' αυτό και χρειάζονται ανθρώπινη επίβλεψη ή επανεκπαίδευση με τεράστιο όγκο πραγματικών δεδομένων και πολλές επαναλήψεις για να μάθουν.

Σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, υπάρχουν πιο αξιόπιστες και οικονομικές λύσεις, όπως οι συμβατικοί ρομποτικοί βραχίονες. Βέβαια, ούτε κι αυτοί έγιναν ευπρόσδεκτοι σαν μάννα εξ ουρανού: το 2017, μια έρευνα εκτιμούσε ότι κάθε ρομποτικός βραχίονας κλέβει τη δουλειά από 6 ανθρώπους.

Η οικονομική ιστορικός Hillary Vipond, που μελέτησε πώς η μηχανοποίηση της υποδηματοποιίας επηρέασε την αγορά εργασίας στη Βικτωριανή Αγγλία, σημειώνει ότι μια νέα τεχνολογική εποχή δεν επιβαρύνει απαραιτήτως όλους τους εργαζομένους με τον ίδιο τρόπο. iStock

Οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν και νέες θέσεις εργασίας

Τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως τα φανταζόταν ο Philip Dick το 1968, όταν έγραψε το «Do Androids Dream of Electric Sheep?», τοποθετώντας τη δράση στο 1992. Ούτε έγιναν όπως τα παρουσίασαν στο «Blade Runner» του 1982, ταινία που βασίστηκε στο βιβλίο και οραματίστηκε έναν μέλλον, στο 2019 συγκεκριμένα, όπου ήταν οριακά αδύνατο να διακρίνεις τους ανθρώπους από τα ρομπότ.

Ακόμη κι αν η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες των δημιουργών, είναι σίγουρο ότι η παραγωγή όλο και πιο «ανθρώπινων» ρομπότ με υπεράνθρωπες δυνάμεις και η επιταχυνόμενη αυτοματοποίηση της εργασίας χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη θα στερήσουν δουλειές. Μια καθαρότερη εικόνα για το τι μας περιμένει, ποιες θέσεις εργασίας θα χαθούν, ποιες θα δημιουργηθούν αλλά και ποιοι θα απορροφηθούν στη νέα εργασιακή πραγματικότητα, ενδεχομένως μπορεί να μας δώσει το παρελθόν και όχι το μέλλον.

Τον Σεπτέμβριο του 2026 δημοσιεύτηκε στο SSRN μελέτη της οικονομικής ιστορικού Hillary Vipond για το πώς το πώς η εκμηχάνιση της υποδηματοποιίας (παρασκευή μποτών) στη Βικτωριανή Αγγλία επηρέασε την αγορά εργασίας από το 1851, όταν η χειροποίητη υποδηματοποιία απασχολούσε περίπου 220.000 ανθρώπους, έως το 1911, οπότε οι ραπτομηχανές είχαν εξαφανίσει τα δύο τρίτα των παραδοσιακών χειρωνακτικών εργασιών στον κλάδο.

«Ιστορικά, οι νέες τεχνολογίες έχουν δημιουργήσει και θέσεις εργασίας, αλλά γνωρίζουμε ελάχιστα για αυτή την πλευρά της ιστορίας», λέει η Vipond, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Complexity Science Hub, που δείχνει με την εργασία της ότι η μετάβαση σε μια νέα τεχνολογική εποχή δεν επιβαρύνει απαραιτήτως όλους τους εργαζομένους με τον ίδιο τρόπο.

Καθώς οι παραδοσιακοί τσαγκάρηδες συνέχιζαν να έχουν ισχυρή παρουσία στις πλουσιότερες περιοχές, η τέχνη τους υποχωρούσε σταδιακά και η αλλαγή δεν ήταν βίαιη. iStock

Ποιοι τσαγκάρηδες δεν έχασαν τις δουλειές τους

Οι ραπτομηχανές αναδιαμόρφωσαν ριζικά τη λεπτοδουλειά για την κατασκευή μιας μπότας, που προϋπέθετε εμπειρία, δεξιοτεχνία και πολύ χρόνο για την κοπή και τη συρραφή του δέρματος. Χάρη στη γρήγορη επεξεργασία του χοντρού δέρματος, οι τσαγκάρηδες κατάφερναν να κατασκευάζουν τέσσερις έως οκτώ φορές περισσότερα υποδήματα στον ίδιο χρόνο.

Πολύ σύντομα, η μηχανοποίηση κατήργησε 153.000 παραδοσιακές θέσεις εργασίας. Από την άλλη, την ίδια περίοδο δημιουργήθηκαν 140.000 νέες, οι οποίες περιλάμβαναν χειριστές μηχανών, εργαζομένους στις πωλήσεις, διοικητικά στελέχη και ειδικότητες που συνδέονταν με τη νέα παραγωγική διαδικασία. Σε εθνικό επίπεδο, παρατηρεί η Vipond, η διαφορά μεταξύ των θέσεων που χάθηκαν και εκείνων που δημιουργήθηκαν ήταν σχετικά μικρή. Οι αλλαγές εστιάστηκαν στην περιοχή και την ηλικία των εργαζομένων.

Οι παλιοί τεχνίτες, κατά κανόνα, δεν εκτοπίστηκαν από την αγορά εργασίας ούτε χρειάστηκε να μετακινηθούν σε περιοχές όπου δημιουργούνταν νέες ευκαιρίες απασχόλησης. Ένας λόγος ήταν ότι η μηχανοποίηση δεν είχε εξαλείψει τη ζήτηση για το αρχικό προϊόν. Οι εργοστασιακές μπότες ήταν φθηνότερες, ωστόσο οι εύποροι καταναλωτές εξακολουθούσαν να αναζητούν ποιοτικά χειροποίητα υποδήματα. Καθώς οι παραδοσιακοί τσαγκάρηδες συνέχιζαν να έχουν ισχυρή παρουσία στις πλουσιότερες περιοχές, η τέχνη τους υποχωρούσε σταδιακά και η αλλαγή δεν ήταν βίαιη.

ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΟΙ ΜΗΧΑΝΕΣ ΝΑ ΥΠΕΡΙΣΧΥΣΟΥΝ ΣΧΕΔΟΝ ΑΜΕΣΩΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.

Ποιους «χτύπησε» η τεχνολογική εξέλιξη

Σύμφωνα με την έρευνα της Vipond, η ηλικία, το φύλο, ο τόπος κατοικίας και η δυνατότητα πρόσβασης στα νέα επαγγέλματα ήταν καθοριστικοί παράγοντες για τη μετάβαση στη νέα κατάσταση:

• Η εκμηχάνιση περιόρισε τις ευκαιρίες για ανθρώπους που ήθελαν να ακολουθήσουν το παραδοσιακό επάγγελμα του τσαγκάρη. Οι νεότερες γενιές σταμάτησαν μαζικά να εισέρχονται στον κλάδο, καθώς οι χειρωνακτικές θέσεις εργασίας μειώνονταν.
• Παράλληλα, το 44% των νέων θέσεων εργασίας στην εργοστασιακή παραγωγή συγκεντρώθηκε σε δύο κομητείες, το Northamptonshire και το Leicestershire, σε ποσοστό 44%, με αποτέλεσμα οι νέοι εργαζόμενοι από άλλες περιοχές να μην έχουν πρόσβαση.
• Η μετάβαση είχε και έμφυλη διάσταση. Οι γυναίκες που εργάζονταν ως binders, ράβοντας με το χέρι τα κομμάτια δέρματος, αντικαταστάθηκαν πλήρως από τις μηχανές. Αν και δημιουργήθηκαν σχεδόν ισάριθμες νέες θέσεις για γυναίκες, δόθηκαν κυρίως σε νεαρές εργαζόμενες των δύο κομητειών.
• Οι άνδρες εξακολουθούσαν να έχουν ζήτηση, καθώς διέθεταν ευρύτερο φάσμα δεξιοτήτων και καθηκόντων.

Οι γυναίκες που έραβαν με το χέρι τα κομμάτια δέρματος αντικαταστάθηκαν πλήρως από τις μηχανές. iStock

Το μυστικό για ομαλή μετάβαση

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η ταχύτητα με την οποία υιοθετείται μια νέα τεχνολογία επηρεάζει το ποιοι εργαζόμενοι επωμίζονται το κόστος της αλλαγής. Στην Αγγλία, χρειάστηκαν δεκαετίες για να αντικαταστήσουν οι ατμομηχανές τους νερόμυλους και τα ατμόπλοια τα ιστιοφόρα. Όσο η μετάβαση ήταν σταδιακή και υπήρχε ακόμη ζήτηση για παλαιότερες δεξιότητες, οι εργαζόμενοι μπορούσαν να αποχωρούν από το επάγγελμα καθώς μεγάλωναν, χωρίς να ανανεώνονται οι νεότερες γενιές. Στον αντίποδα, η αυτοματοποίηση των τηλεφωνικών κέντρων τη δεκαετία του 1920 κατέστησε τις τηλεφωνήτριες περιττές σχεδόν αμέσως.

Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να εξαπλωθεί πολύ ταχύτερα από τις τεχνολογίες του 19ου αιώνα μα, όπως σε κάθε τεχνολογική αλλαγή, θα ανοίξει και θέσεις εργασίας. «Περίπου το 60% των σημερινών επαγγελματικών τίτλων στις ΗΠΑ δεν υπήρχε το 1940, σύμφωνα με έρευνα του MIT», λέει η Vipond.

Σύμφωνα την ίδια, η δημιουργία νέων επαγγελμάτων έχει συμβάλει στη διατήρηση της απασχόλησης κατά τις προηγούμενες τεχνολογικές μεταβάσεις. Αυτή τη φορά, ωστόσο, υπάρχει το ενδεχόμενο οι νέες θέσεις να μην περάσουν σε ανθρώπους. «Για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία», προειδοποιεί, «υπάρχει το ενδεχόμενο οι μηχανές να υπερισχύσουν σχεδόν αμέσως έναντι της ανθρώπινης εργασίας στους νέους τύπους εργασίας. Η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι απλή υπόθεση, και έχουμε στοιχεία που δείχνουν ότι απαιτεί κάποιο χρόνο».