ΓΙΑΤΙ ΕΝΑΣ ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΩΣ ΤΙΜΩΡΙΑ (ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΙΣ)

Μια ψυχολόγος εξηγεί γιατί η τιμωρία της σιωπής χρησιμοποιείται ως μέσο ελέγχου στις σχέσεις. Ευτυχώς, υπάρχει τρόπος να προστατεύσεις τον εαυτό σου.

Θα σου διηγηθώ μια ιστορία. Αν βρεις οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα ή καταστάσεις της ζωή σου, αφιέρωσε λίγα λεπτά για να συνεχίσεις το διάβασμα, γιατί θα βγεις κερδισμένος ή κερδισμένη.

Φαντάσου, λοιπόν, ότι βρίσκεσαι σε μια σημαντική για σένα επαγγελματική βράβευση κι έχεις πάει μαζί με τον/τη σύντροφό σου. Όλα κυλούν μια χαρά, μέχρι που κάποια στιγμή αντιλαμβάνεσαι ότι σε αγνοεί επιδεικτικά. Προσπαθείς να καταλάβεις τι συμβαίνει, αλλά τσάμπα κόπος.

Κάπως έτσι μοιάζει αυτό που ονομάζουμε «silent treatment» (στα ελληνικά «τιμωρία της σιωπής» ή τιμωρητική σιωπή), όταν δηλαδή κάποιος διακόπτει σκόπιμα την επικοινωνία μαζί σου για να σε τιμωρήσει, να σε κάνει να νιώσεις ενοχές ή να αποκτήσει το πάνω χέρι.

Η σιωπή ως τιμωρία

Είναι φυσιολογικό να χρειάζεσαι χρόνο για να ηρεμήσεις μετά από έναν καβγά, όπως και ο/η σύντροφός σου. Μια προσωρινή παύση μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε τα συναισθήματά σας, αρκεί να υπάρχει στοιχειώδης επικοινωνία για το τι συμβαίνει και πότε θα συζητήσετε ξανά.

Πρόβλημα λοιπόν δεν είναι κάθε παύση επικοινωνίας, αλλά η επαναλαμβανόμενη χρήση της σιωπής ως μέσου χειραγώγησης. Με άλλα λόγια, όταν το μοτίβο επαναλαμβάνεται κάθε φορά που εκφράζεις διαφωνία, ζητάς κάτι που έχεις ανάγκη ή θέτεις ένα όριο και η επικοινωνία αποκαθίσταται μόνο όταν απολογείσαι, υποχωρείς ή κάνεις αυτό που θέλει ο άλλος, τότε η σιωπή ενδέχεται να λειτουργεί ως μέσο επιβολής.

Δεν μπορείς, ωστόσο, να συμπεράνεις ότι κάποιος έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας μόνο επειδή αποσύρεται από μια συζήτηση. Η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας. Αυτό που έχει σημασία για σένα είναι να αναγνωρίσεις τη συμπεριφορά και τον αντίκτυπο που έχει στη ζωή σου.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΕ ΠΑΥΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ΑΛΛΑ Η ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ ΩΣ ΜΕΣΟΥ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗΣ.

Η ψυχοθεραπεύτρια Kathleen Saxton αναφέρει ότι τα άτομα με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά μπορεί να εκλάβουν ως προσωπική προσβολή ένα σχόλιο, μια διαφωνία ή την επισήμανση ενός προβλήματος. Αντί να αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί, μπορεί να επιλέξουν να αποσυρθούν, να σε αποκλείσουν από την επικοινωνία ή να σε κάνουν να αισθανθείς ενοχές.

Έτσι, συζήτηση για το πρόβλημα δεν γίνεται κι εσύ μπορεί να αρχίσεις να αποφεύγεις ορισμένα θέματα, να καταπιέζεις τις ανάγκες σου ή να διστάζεις να εκφράσεις τη δυσαρέσκειά σου, με τον φόβο ότι θα ακολουθήσει άλλη μία περίοδος σιωπής.

Τι συμβαίνει όταν σε αγνοούν;

Η έρευνα του ψυχολόγου Kipling Williams και άλλων ερευνητών για τον κοινωνικό αποκλεισμό δείχνει ότι ακόμη και σύντομες εμπειρίες... αγνόησης μπορούν να προκαλέσουν έντονη συναισθηματική δυσφορία και να απειλήσουν την αίσθηση του ανήκειν, την αυτοεκτίμηση και την ανάγκη σου να αισθάνεσαι ότι σε υπολογίζουν. Όταν ένας άνθρωπος επανειλημένως σταματά να σου μιλά χωρίς εξήγηση, η αβεβαιότητα μπορεί να γίνει εξαντλητική και να οδηγήσει σε δυσκολία συγκέντρωσης, διαρκή επιφυλακή ή στην προσαρμογή της συμπεριφοράς σου.

Μάλιστα, όπως λέει η Saxton, η τιμωρητική σιωπή μπορεί να συνδυάζεται με το gaslighting. Μπορεί, για παράδειγμα, όταν ο/η σύντροφός σου επιστρέφει στην επικοινωνία, να κάνει σαν να μην συνέβη τίποτα ή να αρνείται ότι σε αγνόησε.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τι μπορείς να κάνεις εσύ

Εστίασε στη συμπεριφορά

Αν αισθάνεσαι ασφαλής να το κάνεις, προσπάθησε να περιγράψεις τι συμβαίνει και πώς σε επηρεάζει, χωρίς να ξεκινήσεις με κατηγορίες ή χαρακτηρισμούς. Οι διατυπώσεις σε πρώτο πρόσωπο βοηθούν να εκφράσεις τα συναισθήματά σου χωρίς να μετατρέψεις τη συζήτηση σε επίθεση. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να ελέγξεις την αντίδραση του άλλου ή ότι οφείλεις να βρεις τις σωστές λέξεις για να σταματήσει μια κακοποιητική συμπεριφορά.

Βάλε όρια στην επικοινωνία

Μπορείς να αποδεχτείς ότι ο/η σύντροφός σου χρειάζεται λίγο χρόνο για να ηρεμήσει, αλλά να ζητήσεις να σου το λέει και να συμφωνείτε πότε θα συνεχίσετε τη συζήτηση. Παρατήρησε, βέβαια, αν το όριό σου γίνεται σεβαστό στην πράξη. Αν κάθε προσπάθειά σου να επικοινωνήσεις συνοδεύεται από μεγαλύτερη απομάκρυνση, ενοχοποίηση ή εκφοβισμό, μην αναλάβεις όλη την ευθύνη για την επιδιόρθωση της σχέσης.

ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΤΟ ΝΑ ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΕΙ Η ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΛΟΓΕΙΣΑΙ ΔΙΑΡΚΩΣ, ΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙΣ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΣΟΥ Ή ΝΑ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΕ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ.

Κατάγραψε τι συμβαίνει

Κράτησε, εφόσον είναι ασφαλές, σημειώσεις για τα περιστατικά (πότε ξεκινούν, πόσο διαρκούν, τι έχει προηγηθεί και με ποιον τρόπο αποκαθίσταται η επικοινωνία). Αυτό μπορεί να σε βοηθήσει να δεις αν πρόκειται για μεμονωμένες αντιδράσεις ή για ένα μοτίβο. Ενδέχεται να συνειδητοποιήσεις ότι έχεις αρχίσει να ανέχεσαι συμπεριφορές που παλαιότερα θα θεωρούσες απαράδεκτες.

Μην προσπαθείς να αποκαταστήσεις την επαφή με κάθε κόστος

Είναι κατανοητό να θέλεις να τελειώσει η σιωπή και να επιστρέψει η οικειότητα στη σχέση. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να απολογείσαι διαρκώς, να εγκαταλείπεις τις ανάγκες σου ή να αναλαμβάνεις την ευθύνη για κάθε σύγκρουση. Η αλλαγή προϋποθέτει να αναγνωρίσει και ο άλλος τη συμπεριφορά του και να δεσμευτεί έμπρακτα να την αλλάξει.

Ζήτησε υποστήριξη από ειδικό

Αν η κατάσταση σε εξαντλεί, δεν χρειάζεται να φτάσεις στα όριά σου για να συμβουλευτείς έναν ειδικό. Μπορείς επίσης να μιλήσεις σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι, ώστε να μην βιώνεις την κατάσταση μόνος/η.