ΤΙ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΑΝ ΘΑ ΑΝΕΒΑΣΕΙΣ ΠΥΡΕΤΟ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΕΜΒΟΛΙΟ;

Γιατί κάποιοι ανεβάζουν πυρετό μετά το εμβόλιο και άλλοι όχι; Νέα επιστημονική μελέτη εντοπίζει έναν απρόσμενο παράγοντα που επηρεάζει την αντίδραση του οργανισμού.

Απέφευγα για χρόνια να κάνω το εμβόλιο της γρίπης, καθώς μια φίλη είχε ταλαιπωρηθεί έντονα και για πολλές ημέρες την πρώτη φορά που το έκανε. Κυρίως την εξόντωσε ο υψηλός πυρετός. Πριν από τρία χρόνια, όμως, ένιωσα ότι δεν είχα καν επιλογή, βλέποντας γύρω μου ανθρώπους να έχουν ξεχάσει τι περάσαμε στο ξέσπασμα της πανδημίας και να σκουπίζουν διαρκώς τη μύτη τους, να βήχουν και να φταρνίζονται δίχως να βάλουν κάτι μπροστά στο στόμα και να μη δίνουν δεκάρα για όσους ήταν στον ίδιο χώρο.

Ενώ η φαρμακοποιός μού έκανε το εμβόλιο, εγώ προγραμμάτιζα στο μυαλό μου όσα θα έπρεπε να κάνω αν ανέβαζα πυρετό. Τελικά, οι προετοιμασίες μου αποδείχθηκαν περιττές, αφού η θερμοκρασία μου παρέμεινε σε κανονικά επίπεδα.

Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για το γιατί κάποιοι άνθρωποι ανεβάζουν πυρετό μετά τον εμβολιασμό και άλλοι όχι. Οι ερευνητές εξέτασαν συγκεκριμένα την αντίδραση σε εμβόλιο mRNA κατά της COVID-19 και εντόπισαν έναν πιθανό καθοριστικό παράγοντα: το μικροβίωμα του εντέρου.

Πώς τα βακτήρια του εντέρου «ρυθμίζουν» τον πυρετό

Η μελέτη, με την ονομασία μHEAT (Microbial-Human Ecology and Temperature, δηλαδή Μικροβιακή-Ανθρώπινη Οικολογία και Θερμοκρασία), πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων, με πρώτη συγγραφέα την Kelsey E. Huus. Σέντονητην ερευνητική ομάδα συμμετείχε επίσης η Ruth Ley, από το Ινστιτούτο Max Planck στο Τίμπινγκεν της Γερμανίας, καθώς και επιστήμονες από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Συμμετείχαν 171 υγιείς νεαροί ενήλικες, οι οποίοι έκαναν εμβόλιο mRNA κατά του κορονοϊού, με τους επιστήμονες να μετρούν συστηματικά τη θερμοκρασία τους πριν και μετά τον εμβολιασμό, να αναλύουν δείγματα κοπράνων για να δουν τη σύνθεση του μικροβιώματος και να εξετάζουν δείκτες φλεγμονής στο αίμα.

iStock

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: οι άνθρωποι που εμφάνισαν πυρετό μετά το εμβόλιο είχαν ήδη –πριν καν εμβολιαστούν– συγκεκριμένα χαρακτηριστικά στο εντερικό μικροβίωμά τους, καθώς και ενδείξεις ήπιας, χρόνιας φλεγμονής στο έντερο. Συγκεκριμένα, παρουσίαζαν αυξημένη παρουσία ορισμένων βακτηρίων και μεγαλύτερη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με την παραγωγή φλαγκελίνης, της πρωτεΐνης από την οποία φτιάχνονται oι δομές που επιτρέπουν σε ορισμένα βακτήρια να κινούνται.

Το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει τη φλαγκελίνη ως πιθανό κίνδυνο, επειδή την παράγουν και παθογόνα βακτήρια, όπως η σαλμονέλα. Η αυξημένη παραγωγή φλαγκελίνης φαίνεται ότι μπορεί να διατηρεί το ανοσοποιητικό σύστημα σε μια κατάσταση ήπιας, χρόνιας ενεργοποίησης. Έτσι, όταν χορηγείται το εμβόλιο, η φλεγμονώδης αντίδραση μπορεί να είναι εντονότερη, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης πυρετού.

ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΠΥΡΕΤΟΥ ΔΕΝ ΤΑΥΤΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΤ' ΑΝΑΓΚΗ ΜΕ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ.

Τι έδειξαν τα πειράματα

Για να διερευνήσουν αν το μικροβίωμα συμβάλλει στην εμφάνιση πυρετού και δεν συνδέεται απλώς με αυτήν, οι ερευνητές μετέφεραν εντερικά μικρόβια από ανθρώπους που είχαν εμφανίσει υψηλό πυρετό μετά τον εμβολιασμό σε ποντίκια που δεν διέθεταν δικό τους εντερικό μικροβίωμα. Τα ποντίκια αυτά εμφάνισαν πολύ πιο έντονη φλεγμονή μετά τον εμβολιασμό. Αντίθετα, όσα πήραν μικροβίωμα από ανθρώπους με ήπια αντίδραση, αντέδρασαν πολύ πιο ήπια.

Όταν οι ερευνητές εμπόδισαν την ικανότητα των ποντικιών να «ανιχνεύουν» τη φλαγκελίνη, η έντονη αντίδραση μειώθηκε σημαντικά.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν επίσης ανθρώπινα εντερικά οργανοειδή, δηλαδή μικροσκοπικά τρισδιάστατα μοντέλα ιστού που αναπτύσσονται στο εργαστήριο και μιμούνται ορισμένες λειτουργίες του εντέρου. Διαπίστωσαν ότι το μικροβίωμα των ανθρώπων που είχαν εμφανίσει πυρετό προκαλούσε εντονότερες φλεγμονώδεις αντιδράσεις σε αυτά τα μοντέλα.

Κάτι άλλο, εξίσου ενδιαφέρον, ήταν πως οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν περισσότερες φυτικές τροφές έτειναν να εμφανίζουν ηπιότερες αντιδράσεις μετά τον εμβολιασμό. Αντίθετα, ορισμένα διατροφικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη δυτικού τύπου διατροφή, όπως η υψηλή κατανάλωση λιπαρών και συγκεκριμένων πρόσθετων τροφίμων, συσχετίστηκαν με αυξημένη δραστηριότητα των βακτηρίων που παράγουν φλαγκελίνη. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως η φυτική διατροφή προλαμβάνει τον πυρετό μετά τον εμβολιασμό.

iStock

Σε εργαστηριακά πειράματα, συγκεκριμένα πρόσθετα αύξησαν την παραγωγή της φλαγκελίνης, ενώ σε ποντίκια μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά ενίσχυσε τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις στο εμβόλιο.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η ηπιότερη αντίδραση στον εμβολιασμό δεν συνοδευόταν απαραίτητα από ασθενέστερη παραγωγή αντισωμάτων. Αυτό υποδηλώνει ότι οι μηχανισμοί που επηρεάζουν την εμφάνιση πυρετού δεν ταυτίζονται κατ' ανάγκη με εκείνους που καθορίζουν την ανοσολογική απόκριση στο εμβόλιο.

Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι κάποιος δεν ανεβάζει πυρετό μετά τον εμβολιασμό δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο είναι λιγότερο αποτελεσματικό.

Το μέλλον των εμβολιασμών

Οι ερευνητές εξήγησαν πως χρειάζονται παρεμβατικές μελέτες σε ανθρώπους, πριν γίνει σαφές αν μπορούν να γίνουν διατροφικές προτάσεις για να αποφευχθεί ο πυρετός μετά τον εμβολιασμό. Ωστόσο, τα ευρήματα κάνουν βάσιμη την αισιοδοξία ότι στο μέλλον ενδεχομένως να μπορούμε να επηρεάζουμε τη σύνθεση ή τη λειτουργία του μικροβιώματος μέσω της διατροφής ή άλλων παρεμβάσεων, προκειμένου να μειώνονται οι έντονες παρενέργειες των εμβολίων.

Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει και στη μείωση της διστακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό.

Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, «η μελέτη δείχνει πόσο βαθιά επηρεάζει το μικροβίωμα του εντέρου τον βασικό “τόνο” του ανοσοποιητικού μας συστήματος». Δεν επηρεάζει, δηλαδή, μόνο τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε σε ένα εμβόλιο, αλλά πιθανότατα και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε σε πολλές άλλες ανοσολογικές προκλήσεις της καθημερινότητας.

Με άλλα λόγια, τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν μέσα μας δεν είναι απλοί «επιβάτες», αλλά συμμετέχουν ενεργά στον τρόπο που το σώμα μας «διαβάζει» και αντιδρά στον κόσμο. Αυτή η γνώση μπορεί στο μέλλον να μας βοηθήσει να διαχειριζόμαστε πιο αποτελεσματικά την υγεία μας. Προς το παρόν, πάντως, δεν γνωρίζουμε αν τα ίδια ευρήματα ισχύουν και για άλλα εμβόλια, όπως αυτό της γρίπης.