ΕΝΕΣΕΙΣ ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ: «ΠΡΑΣΙΝΟ ΦΩΣ» ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΥΓΕΙΑΣ

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανοίγει τον δρόμο για τη χρήση φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας σε εφήβους 10-19 ετών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Τι λένε οι νέες οδηγίες για τις φαρμακευτικές θεραπείες και τη βαριατρική χειρουργική.

«Πράσινο φως» ανάβει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για τη χρήση φαρμάκων αδυνατίσματος, συμπεριλαμβανομένων των πασίγνωστων ενέσεων για απώλεια βάρους (αγωνιστές GLP-1, διπλοί αγωνιστές GLP-1 και GIP κ.λπ.), σε άτομα ηλικίας 10-19 με παχυσαρκία και σχετιζόμενες επιπλοκές, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η αρρύθμιστη υπέρταση και ορισμένες μεταβολικές ή ψυχολογικές διαταραχές.

Τα παραπάνω αναφέρει ο ΠΟΥ στις πρώτες κατευθυντήριες οδηγίες για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της εφηβικής παχυσαρκίας, μαζί με όρους και προϋποθέσεις για την επιλογή δραστικότερων λύσεων, όπως τα φάρμακα και οι βαριατρικές επεμβάσεις. Όπως ξεκαθαρίζει, οι υγιεινές συνήθειες παραμένουν στην πρώτη γραμμή για τη μείωση του σωματικού βάρους και η επιλογή άλλων θεραπειών συστήνεται μόνο εφόσον το οργανωμένο, εποπτευόμενο πρόγραμμα αλλαγής του τρόπου ζωής δεν απέδωσε τα επιθυμητά αποτελέσματα.

«Οι συνέπειες της παχυσαρκίας μπορεί να εμφανιστούν από νωρίς στη ζωή, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης μη μεταδοτικών ασθενειών, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και οι καρδιαγγειακές παθήσεις», τονίζει ο οργανισμός. «Τα παιδιά και οι έφηβοι που πάσχουν από παχυσαρκία ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίζουν στιγματισμό, διακρίσεις και εκφοβισμό».

Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, περίπου 170 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5-19 ετών ζούσαν με παχυσαρκία παγκοσμίως το 2024. iStock

Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει, περίπου 170 εκατ. παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5-19 ετών ζούσαν με παχυσαρκία παγκοσμίως το 2024. Ο επιπολασμός της νόσου στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα αυξήθηκε από 2% το 1990 σε 8% το 2024.

Πότε συστήνονται φαρμακευτικές παρεμβάσεις

Ο οδηγός ξεκαθαρίζει πως ενέσεις και λοιπές φαρμακευτικές προσεγγίσεις συστήνονται μόνο κατόπιν συμμετοχής του εφήβου σε εξατομικευμένο, εποπτευόμενο πρόγραμμα που συνδυάζει διατροφική παρέμβαση, σωματική δραστηριότητα και αλλαγή συμπεριφοράς για τουλάχιστον 6 μήνες και εφόσον δεν σημειώθηκε η αναμενόμενη πρόοδος. Η συνταγογράφηση θα πρέπει να γίνεται σε εξειδικευμένο περιβάλλον, από διεπιστημονική ομάδα, με αξιολόγηση της σωματικής ανάπτυξης, της ψυχολογικής κατάστασης και της δυνατότητας μακροχρόνιας παρακολούθησης του εφήβου.

Η ανασκόπηση που αξιολόγησε ο ΠΟΥ περιέλαβε 37 τυχαιοποιημένες μελέτες σε παιδιά και εφήβους, 31 εκ των οποίων συνέκριναν διάφορες φαρμακευτικές παρεμβάσεις –μετφορμίνη, ορλιστάτη, GLP-1 αγωνιστές (σεμαγλουτίδη, εξενατίδη, λιραγλουτίδη) κ.ά.– με εικονικό φάρμακο (placebo). Μετά από 11 μήνες διάμεση παρακολούθηση για το σύνολο των φαρμάκων, φάνηκε ότι πετυχαίνουν:

• μέση μείωση του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) κατά 1,80 μονάδες,
• μέση μείωση του σωματικού βάρους κατά 5,47 κιλά.

Σε σχέση με τις ανεπιθύμητες ενέργειες, η διακοπή της θεραπείας εξαιτίας τους έφτασε τα 40 άτομα ανά 1.000 συμμετέχοντες στην ομάδα των φαρμάκων, έναντι 23 ανά 1.000 στην ομάδα placebo.

Οι υγιεινές συνήθειες παραμένουν στην πρώτη γραμμή για τη μείωση του σωματικού βάρους. iStock

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί περιορισμοί, όπως ότι οι περισσότερες μελέτες ήταν περιορισμένου χρόνου και προέρχονταν κυρίως από χώρες υψηλού εισοδήματος. Χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για τη μακροχρόνια ασφάλεια και αποτελεσματικότητα τέτοιων θεραπειών στην καθημερινότητα των εφήβων.

Εξαπλασιάστηκε η χρήση ενέσεων στους εφήβους

Η αυξανόμενη χρήση ενέσεων αδυνατίσματος τύπου GLP-1 σε νεανικούς πληθυσμούς προκαλεί θόρυβο στους ειδικούς. Έκθεση που δημοσιεύτηκε στο JAMA κατέγραψε περίπου εξαπλάσια αύξηση στη μηνιαία χρήση τέτοιων φαρμάκων σε άτομα 12-25 ετών στις ΗΠΑ, σε διάστημα λίγων ετών. Ο αριθμός αυξήθηκε από περίπου 8.700 το 2020 σε περισσότερους από 60.000 χρήστες το 2023.

Ένας από τους λόγους ανησυχίας είναι πιθανά ζητήματα ψυχικής υγείας πίσω από το φαινόμενο, όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η αρνητική αυτοεικόνα, η κατάθλιψη και οι διατροφικές διαταραχές. Γι' αυτό και ο οδηγός τονίζει πως, όπως και με τις άλλες φαρμακευτικές και επεμβατικές προσεγγίσεις, θα πρέπει να προηγείται έλεγχος πιθανώς διαταραγμένης διατροφικής συμπεριφοράς.

Ο ΠΟΥ τονίζει ότι, όπως και με τις άλλες φαρμακευτικές και επεμβατικές προσεγγίσεις, θα πρέπει να προηγείται έλεγχος πιθανώς διαταραγμένης διατροφικής συμπεριφοράς. iStock

Ένας δεύτερος σημαντικός παράγοντας είναι η αποδοχή της θεραπείας από τους εφήβους. Ο φόβος της βελόνας, το κοινωνικό στίγμα που συνοδεύει την παχυσαρκία και οι αντιλήψεις γύρω από τη χρήση φαρμάκων για την απώλεια βάρους μπορούν να επηρεάσουν την απόφαση και τη συνέπεια στη θεραπεία. Η ενημέρωση θα πρέπει να λαμβάνει υπ' όψιν την ηλικία, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις κάθε εφήβου, με τη συμμετοχή της οικογένειας όπου ενδείκνυται.

Πότε εξετάζεται η βαριατρική χειρουργική

Ο ΠΟΥ προβλέπει τη βαριατρική χειρουργική για εφήβους με σοβαρή παχυσαρκία όταν ο ΔΜΣ υπερβαίνει τις 4 τυπικές αποκλίσεις από τη διάμεση τιμή αναφοράς για την ηλικία και το φύλο ή τις 3 όταν συνυπάρχουν επιπλοκές. Η απόφαση απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση και μακροχρόνια παρακολούθηση.

Σε μικρό αριθμό μελετών, η επέμβαση συνδέθηκε με μείωση του ΔΜΣ κατά 11,67 μονάδες και του βάρους κατά 20,87 κιλά, σε σύγκριση με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής. Οι πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν νέα επέμβαση, προβλήματα επούλωσης, χολολιθίαση (πέτρες στη χολή) και αναιμία.

Για τους εφήβους προτείνονται τουλάχιστον μία ώρα μέτριας έως έντονης άσκησης καθημερινά και τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα δραστηριότητες ενδυνάμωσης των μυών και των οστών. iStock

Προτεραιότητα η ολοκληρωμένη φροντίδα

Ο ΠΟΥ δίνει έμφαση στις διατροφικές παρεμβάσεις και στη σωματική δραστηριότητα, με στόχο τη σταθερή αλλαγή συνηθειών. Οι συστάσεις είναι ισχυρές, αν και η βεβαιότητα των επιστημονικών τεκμηρίων αξιολογείται ως πολύ χαμηλή. Για τους εφήβους προτείνονται:

• κατά μέσο όρο τουλάχιστον μία ώρα μέτριας έως έντονης άσκησης καθημερινά,
• τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα δραστηριότητες ενδυνάμωσης των μυών και των οστών.

Η ψυχική υγεία και το οικογενειακό περιβάλλον αποτελούν μέρος της φροντίδας, καθώς επίσης τα ψηφιακά εργαλεία, όπως τα activity trackers και τα βιντεοπαιχνίδια που ενθαρρύνουν την κίνηση.

Θα πρέπει, βέβαια, να αντιμετωπιστούν οι ανισότητες στην πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες. Όπως δήλωσε η Δρ Luz María De Regil, διευθύντρια του Τμήματος Διατροφής και Ασφάλειας Τροφίμων του ΠΟΥ:

«Η βάση της φροντίδας για την παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους δεν είναι τα φάρμακα ή η χειρουργική επέμβαση, αλλά η πρόσβαση σε ολοκληρωμένη υποστήριξη που διευκολύνει την υγιεινή διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και τη διατηρήσιμη αλλαγή συμπεριφοράς. Προτεραιότητά μας πρέπει να είναι να διασφαλίσουμε ότι κάθε παιδί και έφηβος έχει πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα και σε υποστηρικτικό περιβάλλον από μικρή ηλικία, ώστε να αποκτήσει και να διατηρήσει ένα υγιές βάρος, θέτοντας τις βάσεις για υγεία και ευεξία σε όλη του τη ζωή».