ΑΓΧΩΔΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ: ΤΑ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ

Όταν λέω ότι δύο πολύ αγαπημένα μου πρόσωπα έχουν άγχος, ο κόσμος συχνά με ρωτάει πράγματα, όπως τι τους αγχώνει. Καταλαβαίνω τότε ότι δεν ξέρουν για τι πράγμα μιλάω. Αυτό που εγώ αποκαλώ άγχος μπορεί να σου καταστρέψει τη ζωή και να σε κάνει δυσλειτουργικό. Όμως άλλο άγχος και άλλο αγχώδης διαταραχή.

Το άγχος είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας. Δεν υπάρχει τίποτα αφύσικο σε αυτό – είναι μια φυσιολογική και συχνά χρήσιμη αντίδραση απέναντι σε καταστάσεις που αντιλαμβανόμαστε ως απειλητικές ή απαιτητικές. Μόνο που σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται τόσο υπερβολικό, που εξελίσσεται σε ψυχική διαταραχή.

Τότε μιλάμε για την αγχώδη διαταραχή και το να ζεις με αυτήν είναι πραγματικά δύσκολο. Οι αγχώδεις διαταραχές συγκαταλέγονται στις συχνότερες ψυχικές διαταραχές στην Ευρώπη, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα και τη συμπεριφορά.

Οι αγχώδεις διαταραχές εμφανίζονται με διάφορες μορφές, όπως οι ειδικές φοβίες, η διαταραχή πανικού, η διαταραχή κοινωνικού άγχους και η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ο υπερβολικός φόβος ή το έντονο άγχος, που συχνά συνοδεύεται από συμπεριφορές αποφυγής και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα.

Αγχώδης διαταραχή: Τα λάθη στην αντιμετώπισή της

Ο Δανός ψυχίατρος Sebastian Swane θεραπεύει ασθενείς με αγχώδη διαταραχή εδώ και πάνω από 20 χρόνια. Πολλοί από αυτούς πάλευαν με τη διαταραχή για μεγάλο διάστημα, αλλά εμφάνισαν γρήγορη βελτίωση μόλις έλαβαν την κατάλληλη θεραπεία. Ο Swane ισχυρίζεται ότι πάρα πολύς κόσμος δυσκολεύεται να απαλλαγεί, είτε επειδή δεν έχει τη σωστή διάγνωση, είτε επειδή δεν κάνει τη σωστή θεραπεία – ή ακόμα και τα δύο. 

Ορισμένες φορές οι αγχώδεις διαταραχές δεν αναγνωρίζονται εγκαίρως ή συγχέονται με άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, με την οποία μπορούν επίσης να συνυπάρχουν. Αυτό ενδέχεται να καθυστερήσει την κατάλληλη αντιμετώπιση. Σε άλλες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται ως κάτι παροδικό, άρα πιο ασήμαντο απ' ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Ωστόσο, οι ασθενείς ορισμένες φορές δεν μπορούν να εργαστούν, ίσως να αποσύρονται κοινωνικά ή να σπαταλούν πολλή ενέργεια και χρόνο, προσπαθώντας απλώς να αποφύγουν συγκεκριμένες καταστάσεις. Τότε το πρόβλημα επηρεάζει την ποιότητα ζωής, τη ρουτίνα ή τις σχέσεις και ο ασθενής γίνεται δυσλειτουργικός.

ΚΟΙΝΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΤΩΝ ΑΓΧΩΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟΣ ΦΟΒΟΣ Ή ΤΟ ΕΝΤΟΝΟ ΑΓΧΟΣ, ΠΟΥ ΣΥΧΝΑ ΣΥΝΟΔΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΦΥΓΗΣ.

«Αν η λειτουργικότητά σας πέσει σε τέτοιο βαθμό, πρέπει να ζητήσετε βοήθεια από έναν ψυχίατρο. Όσο νωρίτερα το κάνετε, τόσο πιο εύκολα θα καταπολεμήσετε την αγχώδη διαταραχή. Όσο περισσότερο αφήνετε τον εγκέφαλό σας να εκπαιδεύεται στο να αντιδρά με αυτόν τον τρόπο, τόσο ισχυρότερο γίνεται το μοτίβο», συμβουλεύει ο Swane.

Το μοτίβο της αγχώδους διαταραχής

Σε όλες τις μορφές της αγχώδους διαταραχής παρεισφρύει μια παρερμηνεία. Στην περίπτωση της κρίσης πανικού, για παράδειγμα, ο ασθενής παρερμηνεύει τα ίδια του τα σωματικά συμπτώματα.

«Όταν η αμυγδαλή του εγκεφάλου, η οποία αποτελεί κέντρο εντοπισμού απειλών, μάθει ότι κάτι είναι επικίνδυνο, αντιδρά ακόμα και αν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Αυτό μπορεί να βασίζεται σε ένα προηγούμενο σήμα που έχει συνδεθεί με τον κίνδυνο, όπως συμβαίνει στην εξαρτημένη μάθηση.

Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΜΟΤΙΒΩΝ ΣΚΕΨΗΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΓΧΩΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ.

»Η αμυγδαλή θέτει το σώμα σε συναγερμό και πυροδοτεί τις αντιδράσεις της πάλης, της φυγής ή του παγώματος (fight, flight, or freeze). Αν αυτό συμβεί λόγω παρερμηνείας, το σώμα αντιδρά χωρίς εσείς να καταλαβαίνετε το γιατί – και αυτό ακριβώς βιώνετε ως κρίση πανικού: έρχεται σαν κεραυνός εν αιθρία», εξηγεί ο ειδικός.

Γιατί πρέπει να αμφισβητήσετε τον εαυτό σας;

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης μιας κρίσης; «Πρώτα και κύρια, το παν είναι να κατανοήσετε τι σας συμβαίνει. Πολλοί άνθρωποι νομίζουν εκείνη τη στιγμή ότι πεθαίνουν, ότι παθαίνουν ασφυξία ή έμφραγμα. Αλλά δεν ισχύει. Δεν λιποθυμάτε, δεν πεθαίνετε και σε καμία περίπτωση δεν χάνετε τον έλεγχο. Είναι πολύ σημαντικό να το γνωρίζετε αυτό.

»Βοηθάει να το επαναλαμβάνετε στον εαυτό σας, αλλά ουσιαστικά πιάνει μόνο αν έχετε ήδη κατανοήσει τη φύση του άγχους. Γι' αυτό το πρώτο βήμα είναι να ζητήσετε βοήθεια, ώστε να εντοπίσετε τι ακριβώς παρερμηνεύετε και να μάθετε να σκέφτεστε αντικειμενικά και λογικά», απαντάει σε ένα video του ο Δανός ψυχίατρος.

Είναι σημαντικό, πάντως, να διευκρινιστεί ότι συμπτώματα που μοιάζουν με κρίση πανικού μπορεί να έχουν και οργανική αιτία. Ειδικά όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά ή έχουν ασυνήθιστα χαρακτηριστικά, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.

ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΦΟΡΕΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΡΓΑΣΤΟΥΝ, ΙΣΩΣ ΝΑ ΑΠΟΣΥΡΟΝΤΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ Ή ΝΑ ΣΠΑΤΑΛΟΥΝ ΠΟΛΛΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΟΥΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ.

Το να μάθει κανείς να σκέφτεται αντικειμενικά και λογικά χρειάζεται χρόνο και εκμάθηση. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει αποδειχθεί αποτελεσματική για πολλές αγχώδεις διαταραχές και, σε αρκετές περιπτώσεις, εφαρμόζεται σε λιγότερες από 20 συνεδρίες. Σύμφωνα με τον Swane, «απαιτείται πρακτική εξάσκηση. Είναι σαν να μαθαίνετε πιάνο: πρώτα πρέπει να κατανοήσετε τη θεωρία –τι κάνουν τα πλήκτρα– και μετά να εκπαιδεύσετε τα δάχτυλά σας, ξανά και ξανά. Χωρίς εξάσκηση μεταξύ των συνεδριών, δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα».

Τι βοηθά πραγματικά στην αντιμετώπιση των αγχωδών διαταραχών

Αν θέλαμε να συνοψίσουμε όλα τα παραπάνω, υποδεικνύοντας τι είναι αυτό που δουλεύει στην αγχώδη διαταραχή σύμφωνα με τον Swane, θα λέγαμε:

• Η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη και πρέπει να προηγηθεί της θεραπείας.
• Ένας ψυχίατρος θα υποδείξει αν χρειάζεται και φαρμακευτική αγωγή, ωστόσο απαραίτητη είναι πάντα η ψυχοθεραπεία, που μαθαίνει τον ασθενή να αλλάζει τα μοτίβα των σκέψεών του και τον βοηθά να εξασκηθεί σε έναν πιο υγιή και λογικό τρόπο σκέψης.
• Καθώς η αγχώδης διαταραχή είναι σε μεγάλο βαθμό ζήτημα παρερμηνείας, το να μάθει κανείς να αμφισβητεί τη σκέψη του είναι το πρώτο βήμα για τη θεραπεία.
• Ακούστε τα συναισθήματά σας και προσπαθήστε να καταλάβετε τι σας λένε. Υπάρχει πάντα ένα μήνυμα. Είναι το ασυνείδητο που αντιδρά σε κάτι που έχει μάθει στο παρελθόν – κάτι καλό ή κάτι επικίνδυνο; Τι σκεφτόσασταν; Τι είδατε; Σε τι εκτεθήκατε μόλις τώρα; Αν τολμήσετε να ακούσετε, σχεδόν πάντα μπορείτε να βρείτε την απάντηση.