ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΣΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΣΟΥ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

Aκόμη και οι επιστήμονες στέκονται με δέος και περιέργεια απέναντι στην αξιοθαύμαστη διαδικασία της κύησης και της δημιουργίας ενός νέου οργανισμού, καθώς όλο και περισσότερα νέα δεδομένα έρχονται στο φως. Κι αν νιώθεις ότι σκέφτεσαι σαν τη μάνα σου, ίσως αυτό να έχει και μια βιολογική, «απτή» εξήγηση.

Ερευνητές βρήκαν ότι τα κύτταρα της μητέρας μας πιθανότατα διεισδύουν στον εγκέφαλό μας κατά τη διάρκεια της κύησης και, όπως όλα δείχνουν, μπορούν να επιβιώσουν για δεκαετίες.

Η πολύ πρόσφατη μελέτη, αν και δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από την αρμόδια επιστημονική επιτροπή, εντάσσεται σε έναν διαρκώς αυξανόμενο όγκο επιστημονικών ερευνών που καταδεικνύουν ότι μητέρα και έμβρυο ανταλλάσσουν διαρκώς κύτταρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Μέχρι τώρα είχε γίνει γνωστό ότι ο εγκέφαλος μιας μητέρας φιλοξενεί κύτταρα με το DNA των παιδιών της, ένα πολύπλοκο βιολογικό φαινόμενο γνωστό ως «μικροχιμαιρισμός». Μάλιστα, οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι η παρουσία αυτών των εμβρυϊκών κυττάρων μπορεί να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία της μητέρας.

Τώρα, το σενάριο αντιστρέφεται, αν και εξακολουθεί να ανήκει στη διαδικασία του μικροχιμαιρισμού. Πώς βρήκαν οι επιστήμονες εγκεφαλικά κύτταρα της μητέρας στο παιδί και τι έχει να μας πει αυτό;

Εγκεφαλικά κύτταρα μητέρας-παιδιού: Πώς έγινε η έρευνα

Πριν από τη διεξαγωγή της παρούσας έρευνας, ήταν εξαιρετικά δύσκολο για τους επιστήμονες να εξασφαλίσουν δείγματα ανθρώπινου εγκεφαλικού ιστού ταυτόχρονα με DNA τόσο από τους γονείς όσο και από τα παιδιά τους.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Τώρα, μια εξειδικευμένη ομάδα υπό την καθοδήγηση του Sami Barna Kanaan, ερευνητή στο Κέντρο Καρκίνου Fred Hutchinson στο Σιάτλ, κατάφερε να αναλύσει εγκεφαλικό ιστό που είχε αφαιρεθεί χειρουργικά από δεκάδες παιδιά με σοβαρή επιληψία (ως απαραίτητο μέρος της θεραπευτικής τους αγωγής). Οι ασθενείς αυτοί είχαν ηλικία από 28 ημερών έως 19 ετών τη στιγμή της επέμβασης, ενώ οι μητέρες τους προσέφεραν δείγματα DNA μέσω απλών επιχρισμάτων από το μάγουλο.

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε ένα υπερσύγχρονο εργαλείο που ονομάζεται ποσοτική PCR (αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης) για να εντοπίσει και να καταμετρήσει τα μητρικά κύτταρα που κρύβονταν σιωπηλά ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλα κύτταρα στους εγκεφάλους αυτών των παιδιών. Από τα συνολικά 37 ζεύγη μητέρας-παιδιού, τα 26 παιδιά (ποσοστό της τάξης του 70%) έφεραν κύτταρα της μητέρας τους στον εγκέφαλό τους.

ΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΥΠΟΨΙΑΖΟΤΑΙ ΟΤΙ ΤΑ ΜΗΤΡΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΤΟΥΣ ΕΠΙΤΕΛΟΥΝ ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΙΗ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ.

Αυτά τα μητρικά κύτταρα βρέθηκαν κατανεμημένα σε πολλαπλές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του μετωπιαίου, του κροταφικού και του βρεγματικού λοβού –περιοχές στην εξωτερική επιφάνεια του εγκεφάλου– αλλά και στον ιππόκαμπο, μια δομή θαμμένη βαθιά στο εσωτερικό του. Κάθε δείγμα διέθετε κατά μέσο όρο περίπου 2,2 μητρικά κύτταρα ανά 100.000, αν και ένα συγκεκριμένο δείγμα από τον ιππόκαμπο εμφάνισε το εντυπωσιακό νούμερο των 459 μητρικών κυττάρων ανά 100.000.

Το να είναι κανείς πρωτότοκο παιδί φάνηκε να αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες ύπαρξης μητρικών κυττάρων στον εγκέφαλο. Από τα παιδιά που τα έφεραν, 14 ήταν πρωτότοκα και 12 γεννήθηκαν αργότερα.

Μητρικά εγκεφαλικά κύτταρα σε νέους ρόλους

Αξιοποιώντας την τεχνική αλληλούχησης RNA μεμονωμένων πυρήνων, η οποία αποκαλύπτει την ακριβή λειτουργία ενός κυττάρου δείχνοντας ποια γονίδια είναι ενεργοποιημένα στο εσωτερικό του, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα μητρικά κύτταρα είχαν μετασχηματιστεί πλήρως σε διάφορους τύπους εγκεφαλικών κυττάρων. Το πιθανότερο είναι πως αυτά τα κύτταρα ήταν αρχικά λευκοκύτταρα και βλαστοκύτταρα, τα οποία μεταφέρθηκαν στο έμβρυο μέσω του πλακούντα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μέσω του θηλασμού.

Αφού εγκαταστάθηκαν στο νέο τους περιβάλλον, μετασχηματίστηκαν επιτυχώς. Ανάμεσά τους εντοπίστηκαν νευρώνες, ολιγοδενδροκύτταρα (τα οποία παράγουν το μονωτικό προστατευτικό περίβλημα των νευρώνων), αστροκύτταρα (που υποστηρίζουν πολύπλοκες εγκεφαλικές λειτουργίες και τροφοδοτούν τους νευρώνες), μικρογλοία (τα βασικά ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου) και ενδοθηλιακά κύτταρα, τα οποία επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία.

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΒΡΗΚΑΝ ΞΕΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΝΟΣ 90ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΡΑ ΚΑΙ ΥΠΟΨΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΤΙ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ.

Για να ελέγξουν αν τα εντυπωσιακά αυτά ευρήματα ίσχυαν και σε άτομα χωρίς επιληψία, οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα νεκροψίας εγκεφάλου 29 ατόμων χωρίς καμία νευρολογική πάθηση, ηλικίας από 22 εβδομάδες κύησης (έμβρυα) έως και 40 ετών. Ανέλυσαν επίσης εγκεφαλικό ιστό από τρεις άντρες ηλικίας 80-90 ετών, δείγματα τα οποία είχαν συλλεχθεί παλαιότερα στο πλαίσιο μελέτης για τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Συνολικά, εντόπισαν ξένα κύτταρα σε 25 από τα 32 εξεταζόμενα άτομα (περίπου 78%), συμπεριλαμβανομένου ενός άντρα που είχε ξεπεράσει τα 90 του χρόνια.

Οι ερευνητές υποπτεύονται ότι τα ξένα κύτταρα είναι μητρικά, όμως δεν μπόρεσαν να το επιβεβαιώσουν απόλυτα καθώς δεν διέθεταν το DNA των μητέρων για διασταύρωση. Υπάρχει η πιθανότητα να προέρχονταν από έναν δίδυμο, έναν μεγαλύτερο αδελφό, μια προηγούμενη εγκυμοσύνη (στην περίπτωση των γυναικών) ή, σπανιότερα, από τη γιαγιά.

Όπως ακριβώς παρατηρήθηκε στους ασθενείς με επιληψία, έτσι και εδώ τα κύτταρα είχαν μετασχηματιστεί σε πλήρως λειτουργικά εγκεφαλικά κύτταρα. Σε νεότερους ηλικιακά εγκεφάλους, τα κύτταρα εξελίχθηκαν σε έναν πολύ συγκεκριμένο τύπο νευρώνα, ενώ στους γηραιότερους ήταν πιο πιθανό να έχουν τη μορφή μικρογλοίας.

Μας βοηθάνε τα κύτταρα της μητέρας μας;

Παρότι ο απόλυτος αριθμός των μητρικών κυττάρων φάνηκε να μειώνεται με την πρόοδο της ηλικίας, ποτέ δεν εξαφανίζονταν εντελώς. «Μήπως άραγε χρειαζόμαστε τα μικροχιμαιρικά κύτταρα για να μας "βοηθήσουν" στην ανάπτυξή μας;» διερωτάται η Amy Boddy, συνδιευθύντρια του Ερευνητικού Προγράμματος για τον Μικροχιμαιρισμό, την Ανθρώπινη Υγεία και την Εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Μπάρμπαρα.

Επειδή είναι τόσο κοινά, υποψιάζεται ότι επιτελούν μια εξαιρετικά σημαντική εργασία και η πλήρης κατανόηση της λειτουργίας τους θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη για την υγιή εγκεφαλική ανάπτυξη.

Ένα ζήτημα που καλείται να εξετάσει η επιστημονική κοινότητα στο μέλλον είναι το γιατί συμβαίνει αυτό και πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη γνώση αυτή για πιθανές θεραπείες. Το άλλο είναι να εξελίξει τα εργαλεία και τις μεθόδους της, καθώς η ανίχνευση τόσο σπάνιων κυττάρων με τη συγκεκριμένη μέθοδο ενέχει περιορισμούς, στους οποίους μάλλον αποδίδεται το γεγονός ότι σε 11 από τα εξεταζόμενα παιδιά δεν βρέθηκε καμία απολύτως ένδειξη μητρικού DNA.