«ΙΚΑΡΟΣ»: ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΕΝ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΑ ΔΥΣΚΟΛΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Η ομάδα Hippo μεταφέρει τον μύθο του Ίκαρου στο μέλλον και μιλά στα παιδιά για την κλιματική κρίση, τις ανισότητες και την αξία της αλληλεγγύης.

Στη δουλειά του Αλέξανδρου Ράπτη και του Φώτη Δούσου, που ίδρυσαν το 2009 το Hippo Theatre Group, υπάρχει μια λέξη-κλειδί δικής τους επινόησης: kinemo. Προκύπτει από τις λέξεις kinesthetic (κιναισθητικός) και emotional (συναισθηματικός) και περιγράφει ένα σωματικό θέατρο ιδιοσυγκρασιακής υφής, το οποίο έχει διαμορφωθεί μέσα από εμπειρίες, ταξίδια, αναζητήσεις και, κυρίως, ενδελεχή και πολύχρονη έρευνα πάνω στη σωματικότητα.

Αυτό το θεατρικό ύφος καθορίζει και τη νέα παιδική παράσταση επιστημονικής φαντασίας της ομάδας, που παίζεται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ο δικός τους «Ίκαρος» έχει ως σημείο αναφοράς τον αρχαίο μύθο, τον οποίο μεταφέρουν στο μέλλον, σε μια Γη όπου οι άνθρωποι έχουν χωριστεί σε δύο μεγάλες ομάδες: σε εκείνους που ζουν προστατευμένοι κάτω από έναν τεχνητό θόλο και σε εκείνους που μένουν στο περιθώριο, προσπαθώντας να επιβιώσουν.

Αν ο μυθικός Ίκαρος φιλοδοξούσε να φτάσει στον Ήλιο με τα κέρινα φτερά που είχε φτιάξει ο πατέρας του, στην παράσταση της ομάδας Hippo προορισμός είναι ένας μακρινός γαλάζιος πλανήτης που μοιάζει με τη Γη. Μόνο που ο Ίκαρός τους είναι ένα ανθρωποειδές με προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη και τα ζητήματα που πραγματεύεται η παράσταση είναι σύγχρονα: η κλιματική κρίση, η ανισότητα, η διαφορετικότητα, η ανάγκη για συλλογική ευθύνη και η αξία της αλληλεγγύης.

Ο Φώτης Δούσος και ο Αλέξανδρος Ράπτης, συνιδρυτές της ομάδας θεάτρου Hippo.

Ο Φώτης Δούσος και ο Αλέξανδρος Ράπτης υπογράφουν το κείμενο, τη σκηνοθεσία και τη δραματουργία της παράστασης και εξηγούν στο OW πώς αντιμετωπίζουν ως δημιουργοί ένα κοινό που ποτέ δεν χαρίζεται: τα παιδιά.

Φώτης Δούσος: «Είναι σημαντικό να μην προσφέρουμε έτοιμες απαντήσεις»

– Μήπως υποτιμούμε την ικανότητα των παιδιών να κατανοήσουν τα μεγάλα προβλήματα του κόσμου;

Γενικά, ναι. Εμείς, ως ομάδα Hippo, είμαστε από την αρχή της πορείας μας αντίθετοι σε αυτή την υποτίμηση. Βάζουμε πάντα τον πήχη ψηλά στις παραστάσεις και στα έργα μας. Θεωρούμε ότι τα παιδιά έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε θέματα πιο απαιτητικά, που αφορούν άλλωστε τα ίδια, τον κόσμο που τα περιβάλλει και το μέλλον τους.

Στο ανέβασμα της παράστασης παιδικού θεάτρου «Ίκαρος» στην Αθήνα παίζουν οι ηθοποιοί Πέτρος Παγουλάτος και Ιωάννα Μάντζαρη.

– Πώς μιλάς στα παιδιά για την κλιματική κρίση και τις κοινωνικές ανισότητες χωρίς να τους προκαλείς φόβο;

Μέσα από ευφάνταστες ιστορίες, χρησιμοποιώντας χιούμορ, αγωνία και περιπέτεια και αποφεύγοντας τον διδακτισμό και το κούνημα του δακτύλου. Κυρίως είναι σημαντικό να θέτουμε ερωτήματα και να μην προσφέρουμε εύκολες και έτοιμες απαντήσεις.

Ο Φώτης Δούσος.

– Τι μπορεί να μας διδάξει ένα ανθρωποειδές με τεχνητή νοημοσύνη για την ανθρώπινη φύση;

Στην περίπτωση του έργου μας, γίνεται καταλύτης για να συνδεθούμε με τη χαμένη ανθρωπιά μας. Φέρνει στη συζήτηση έννοιες όπως η αλληλεγγύη, η συλλογική προσπάθεια και ο κοινός αγώνας, οι οποίες στη μελλοντική κοινωνία που περιγράφουμε τείνουν να εκλείψουν.

Η παράσταση «Ίκαρος» παίζεται στο Θέατρο Χώρος στην Αθήνα και στη «Μικρή Σκηνή» στη Θεσσαλονίκη.

Αλέξανδρος Ράπτης: «Μια “λανθασμένη” απάντηση κρύβει συχνά μια πρωτότυπη σκέψη»

– Ποια αντίδραση ή ερώτηση παιδιού σε έχει αιφνιδιάσει περισσότερο;

Δεν θυμάμαι κάποια συγκεκριμένη ερώτηση που να με αιφνιδίασε. Έχω όμως θαυμάσει πολλές φορές την ευστροφία, τη φρέσκια ματιά και την κριτική σκέψη των παιδιών που παρακολουθούν τις παραστάσεις μας, κυρίως σε στιγμές διάδρασης. Νομίζω ότι πάντα θα έχουμε κάτι να μάθουμε από αυτά.

– Πώς καταφέρνεις να μην γίνεσαι διδακτικός απέναντί τους;

Στην ουσία, δεν τους μιλάς για αξίες. Ο καλύτερος τρόπος είναι να τους προσφέρεις μια εμπειρία και να αφήσεις τη σκέψη τους ελεύθερη να διαμορφώσει το δικό της νόημα. Το σωματικό θέατρο βοηθά ιδιαίτερα σε αυτό, γιατί το νόημα δεν περνά μόνο μέσα από τις λέξεις αλλά και μέσα από το σώμα, τον ρυθμό και την ενέργεια, και έτσι η επικοινωνία γίνεται πιο άμεση.

O Αλέξανδρος Ράπτης.

Ένα παιδί, για παράδειγμα, που βλέπει έναν ήρωα να επιδιώκει να ξεπεράσει τα όριά του δεν χρειάζεται τον ορισμό της φιλοδοξίας ή της υπερβολής. Παρακολουθεί τη δράση και, όταν αυτή είναι σωματοποιημένη, κατανοεί ευκολότερα τι συμβαίνει και ανακαλύπτει μόνο του τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Γι’ αυτό και στις παραστάσεις μας αποφεύγουμε την κλειστή, «ηθικοπλαστική» δραματουργία. Μια γνώση που την ανακαλύπτεις μόνος σου μένει πολύ περισσότερο από μια που σου δόθηκε έτοιμη με λέξεις.

– Τι θα ήθελες να αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες αντιμετωπίζουμε τα παιδιά;

Τα παιδιά θα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε ως ισότιμους συνομιλητές και όχι ως αποδέκτες που χρειάζονται προστασία από την πολυπλοκότητα. Συχνά απλουστεύουμε υπερβολικά, με την παραδοχή ότι δεν θα καταλάβουν, ενώ η απλούστευση αυτή αποκαλύπτει περισσότερο τις δικές μας αναστολές.

Το ίδιο ισχύει και στο θέατρο: τα παιδιά μπορούν να διαχειριστούν το σκοτεινό ή το αμφίσημο στοιχείο ενός έργου, ακόμη και ένα ανοιχτό τέλος, αρκεί να τα αντιμετωπίζουμε με σεβασμό και σοβαρότητα. Χρειάζεται να ακούμε περισσότερο και να μη βιαζόμαστε να διορθώσουμε τα παιδιά, γιατί μια «λανθασμένη» απάντηση κρύβει συχνά μια πρωτότυπη σκέψη.

– Τι έχουν καταλάβει τα παιδιά για τον κόσμο που εμείς οι ενήλικες δυσκολευόμαστε ακόμη να καταλάβουμε;

Τα παιδιά διατηρούν κάποια χαρακτηριστικά που οι περισσότεροι από εμάς χάνουμε καθώς μεγαλώνουμε: τη δύναμη της φαντασίας, τη δίψα για μάθηση και τον ενθουσιασμό για κάθε νέα εμπειρία. Για τα παιδιά, η φαντασία δεν είναι διαφυγή από την πραγματικότητα αλλά ένας τρόπος να τη διαβάζουν και να της δίνουν νόημα. Παίζοντας, ερμηνεύουν τον κόσμο και μαθαίνουν να τον κατανοούν. Πλησιάζουν το άγνωστο με περιέργεια και όχι με επιφύλαξη, γιατί δεν έχουν ακόμη αναπτύξει τον φόβο της αποτυχίας ή του ρίσκου που κουβαλάει ένας ενήλικας. Αντιδρούν αυθόρμητα όταν κάτι τους αρέσει ή δεν τους αρέσει. Εκφράζουν τα συναισθήματά τους πολύ πιο ελεύθερα από έναν ενήλικα, που έχει συσσωρεύσει αναστολές και κοινωνικούς κανόνες συμπεριφοράς. Μπορούν να χαρούν με το παραμικρό.

Αυτή την αμεσότητα και την αισιοδοξία οι περισσότεροι ενήλικες τη χάνουμε στην πορεία της ζωής μας και προσπαθούμε αργότερα να την ξαναβρούμε. Γι’ αυτό το θέατρο για παιδιά είναι σημαντικό: μας επιτρέπει να ξαναμπούμε στον κόσμο των παιδιών έστω για λίγο.

Η παράσταση «Ίκαρος» παίζεται στο Θέατρο Χώρος (Ορφέως & Πραβίου 6-8, Βοτανικός), κάθε Κυριακή στις 12:00, έως και τις 6 Δεκεμβρίου 2026 (κλείσε εισιτήρια).

Η παράσταση παρουσιάζεται επίσης στη «Μικρή Σκηνή» στη Θεσσαλονίκη (Επταλόφου 14, Τ.Κ. 54454), από το Σάββατο 14 Νοεμβρίου, στις 17:00, με διαφορετική διανομή (κλείσε εισιτήρια).