ΜΗΠΩΣ ΦΤΑΙΕΙ ΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΟΥ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΔΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΙΠΟΤΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑΝΕΝΑΝ;

Η φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει προσωρινά την ικανότητά μας να νιώσουμε ευχαρίστηση και την επιθυμία μας για κοινωνική επαφή. Νέα μελέτη εξετάζει πώς η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συνδέεται με την ανηδονία, ένα σύμπτωμα που συναντάται συχνά στην κατάθλιψη.

Ξυπνάς ένα πρωί και η ημέρα σού φαίνεται αδιάφορη. Δεν έχεις όρεξη να πας γυμναστήριο, μετανιώνεις για τη βόλτα που είχες κανονίσει, αισθάνεσαι ένα κενό, μια ματαιότητα· δεν προβλέπεται οτιδήποτε να σου δώσει χαρά. Όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να είναι ένδειξη ανηδονίας, της απώλειας κινήτρου και αδυναμίας ευχαρίστησης, που μπορεί να επιμένει και να σχετίζεται με ψυχιατρικές διαταραχές, κυρίως την κατάθλιψη, ή να είναι προσωρινό. Στην τελευταία περίπτωση, ίσως είναι αποτέλεσμα μιας οξείας φλεγμονώδους απόκρισης.

Η φλεγμονή αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του ανοσοποιητικού σε λοιμώξεις και τραυματισμούς. Μπορεί επίσης να ενεργοποιηθεί παροδικά μετά από έναν εμβολιασμό, ενώ έρευνες έχουν εξετάσει ακόμη και τις μεταγευματικές φλεγμονώδεις μεταβολές.

Όπως πρότεινε συστηματική ανασκόπηση 47 μελετών, η κατανάλωση γευμάτων πλούσιων σε λιπαρά προκαλεί αύξηση της κυτοκίνης ιντερλευκίνη-6 (IL-6). Βέβαια, δεν κατέγραψε εξίσου σταθερή άνοδο στους υπόλοιπους φλεγμονώδεις δείκτες που εξετάστηκαν.

Τα τελευταία χρόνια, οπότε η ανοσολογική δραστηριότητα μπήκε στο μικροσκόπιο για την επίδρασή της σε διάφορα συστήματα του οργανισμού, άρχισε να διερευνάται και για τη σχέση της με τον εγκέφαλο και τους τρόπους που ο τελευταίος επεξεργάζεται την ευχαρίστηση στα κέντρα ανταμοιβής, τόσο σε σχέση με το κίνητρο για μια ευχάριστη εμπειρία (wanting), όσο και με την ευχαρίστηση που αντλούμε από αυτήν (liking).

Παλαιότερες μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η φλεγμονή μπορεί να περιορίζει κυρίως την πρώτη διάσταση, της ανταμοιβής. Νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Psychoneuroendocrinology, υπέδειξε ότι ενδεχομένως επηρεάζει και την ευχαρίστηση και τη διάθεση για κοινωνική αλληλεπίδραση.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Ανηδονία έως και 4 ώρες μετά τη φλεγμονώδη απόκριση

Η Chloe C. Boyle, από το Norman Cousins Center for Psychoneuroimmunology του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA), και οι συνεργάτες της θέλησαν να εξετάσουν πώς μια οξεία φλεγμονώδης αντίδραση επηρεάζει το κίνητρο κοινωνικής επαφής και την ανταπόκριση σε θετικά κοινωνικά ερεθίσματα. 

Πραγματοποίησαν μια διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη μελέτη, με συμμετοχή 40 γυναικών 25-44 ετών χωρίς προβλήματα υγείας. Στις 18 έκαναν ενδοφλέβια ένεση χαμηλής δόσης ενδοτοξίνης, συστατικού της εξωτερικής μεμβράνης ορισμένων βακτηρίων που προκαλεί παροδική φλεγμονώδη αντίδραση, ενώ οι υπόλοιπες 22 έλαβαν φυσιολογικό ορό ως placebo.

ΔΥΟ ΩΡΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΑ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΕΣΗ ΕΝΔΟΤΟΞΙΝΗΣ, ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΗΚΑΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΗΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΓΙΑ ΣΥΝΟΜΟΛΙΕΣ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ.

Οι ερευνητές παρακολουθούσαν τους φλεγμονώδεις δείκτες στο αίμα και αξιολογούσαν τη διάθεση των συμμετεχουσών πριν από την ένεση και τις επόμενες ώρες. Παράλληλα, κατέγραφαν πόσο επιθυμούσαν να συνομιλήσουν με κάποιον, να παίξουν ένα παιχνίδι γρίφων, να παρακολουθήσουν σύντομα αποσπάσματα ταινιών ή να περάσουν χρόνο μόνες τους. Εξέτασαν επίσης την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν συναισθήματα σε εκφράσεις προσώπου.

Τι έδειξε η μελέτη:

• Δύο ώρες μετά την ένεση, οι γυναίκες που είχαν λάβει ενδοτοξίνη εμφάνιζαν περισσότερα συμπτώματα ανηδονίας και μικρότερη επιθυμία να συνομιλήσουν με κάποιον σε σύγκριση με την ομάδα του placebo. Oι διαφορές διατηρήθηκαν ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν την κόπωση και τα συμπτώματα σωματικής αδιαθεσίας.
• Η επίδραση στα κίνητρα κοινωνικής συναναστροφής δεν επεκτάθηκε στις υπόλοιπες δραστηριότητες· το ενδιαφέρον για τα παιχνίδια γρίφων, τις ταινίες και τον χρόνο που ήθελαν να περάσουν μόνες τους παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο.
• Η μεταβολή στην ανηδονία ήταν παροδική· τέσσερις ώρες μετά την ένεση, οι βαθμολογίες είχαν επιστρέψει στα αρχικά επίπεδα, παρότι οι φλεγμονώδεις δείκτες εξακολουθούσαν να είναι αυξημένοι.
• Στις γυναίκες που έλαβαν ενδοτοξίνη, η μεγαλύτερη αύξησης πρωτεΐνης TNF-α, ενός προφλεγμονώδους δείκτη, κατά την πρώτη ώρα συνδεόταν με εντονότερη ανηδονία και μεγαλύτερη μείωση της επιθυμίας για συνομιλίες.

Η φλεγμονή φάνηκε να επηρεάζει λιγότερο την αναγνώριση θετικών κοινωνικών σημάτων. Η ομάδα του placebo αναγνώριζε ελαφρώς καλύτερα τα χαρούμενα πρόσωπα στη δεύτερη αξιολόγηση, βελτίωση που δεν παρατηρήθηκε στην ομάδα της ενδοτοξίνης. Η διαφορά, ωστόσο, χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία, καθώς η πρώτη ομάδα είχε χαμηλότερα σκορ στην αρχική ακρίβεια. Τέλος, δεν εντοπίστηκε επίδραση της φλεγμονής στην κατεύθυνση της προσοχής προς τα πρόσωπα.

Η σύνδεση φλεγμονής και κατάθλιψης

«Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η οξεία φλεγμονώδης αντίδραση προκαλεί ανηδονία και μειώνει την κινητοποίηση για κοινωνική επαφή, αναδεικνύοντας συγκεκριμένες οδούς επεξεργασίας της ανταμοιβής μέσω των οποίων η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μπορεί να συμβάλλει στην κατάθλιψη που σχετίζεται με τη φλεγμονή», σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης.

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΚΑΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΑΥΞΗΜΕΝΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΕ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΗΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΩΝ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ.

Τα ευρήματά τους προστίθενται σε προηγούμενες μελέτες που διερεύνησαν την επίδραση της φλεγμονής στα εγκεφαλικά κυκλώματα της ανταμοιβής. Το 2010, έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Biological Psychiatry έδειξε ότι η τεχνητή πρόκληση φλεγμονής με ενδοτοξίνη μείωνε τη δραστηριότητα του κοιλιακού ραβδωτού σώματος (ventral striatum), περιοχής του εγκεφάλου που συμμετέχει στην επεξεργασία της ανταμοιβής. Οι συμμετέχοντες εμφάνισαν επίσης εντονότερη καταθλιπτική διάθεση.

Πιο πρόσφατα, μετα-ανάλυση 11 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών, που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Psychiatry το 2025, εξέτασε αντιφλεγμονώδεις φαρμακευτικές παρεμβάσεις σε άτομα με κατάθλιψη και αυξημένους δείκτες φλεγμονής. Οι ερευνητές διαπίστωσαν μείωση των συμπτωμάτων ανηδονίας και της συνολικής βαρύτητας των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, χωρίς αντίστοιχα σημαντική βελτίωση στα ποσοστά ανταπόκρισης στη θεραπεία ή ύφεσης.

Αν και η τελευταία έρευνα ρίχνει επιπλέον φως, θα πρέπει να σημειωθούν οι περιορισμοί της. Το δείγμα ήταν μικρό και περιλάμβανε αποκλειστικά γυναίκες, ενώ η έντονη, βραχύβια φλεγμονώδης αντίδραση που προκαλεί η ενδοτοξίνη διαφέρει από τη χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού που μπορεί να παρατηρείται σε ανθρώπους με κατάθλιψη. Επιπλέον, το κίνητρο για κοινωνική επαφή αξιολογήθηκε μέσω δηλώσεων επιθυμίας για δραστηριότητες και όχι με παρατήρηση της πραγματικής κοινωνικής συμπεριφοράς.