iStock

«ΝΑ ΤΟΥΣ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ, ΑΛΛΑ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠ’ ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΑΣ»: ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ

Οι Έλληνες στηρίζουν τη θεραπεία και την επανένταξη των ανθρώπων που κάνουν χρήση ουσιών, αλλά δυσκολεύονται να τους αποδεχτούν ως γείτονες ή μέλη της οικογένειάς τους. Πανευρωπαϊκή έρευνα κοινής γνώμης από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA) αποτυπώνει τις αντιλήψεις και τις ανησυχίες των πολιτών.

Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν για τα ναρκωτικά, με 6 στους 10 να χαρακτηρίζουν τη χρήση και τη διακίνησή τους σοβαρά προβλήματα στην περιοχή τους. Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως η ψύχωση και η αυτοκτονία, βρίσκονται στην κορυφή των ανησυχιών για τη δημόσια υγεία (39%), ενώ μείζον ζήτημα δημόσιας ασφάλειας αναδεικνύεται η εμπλοκή ανηλίκων στη διακίνηση ουσιών (30%).

Επιπλέον, υποστηρίζουν τόσο την παροχή βοήθειας και την κοινωνική επανένταξη των ατόμων που κάνουν χρήση, όσο και τη λήψη αυστηρών μέτρων κατά των διακινητών και των εγκληματικών δικτύων. Παρ’ όλα αυτά, μόλις 31% του ευρωπαϊκού δείγματος θα αποδεχόταν ως γείτονα ένα άτομο που κάνει χρήση ουσιών και πολύ μικρότερο ποσοστό (19%) να ενταχθεί στην οικογένειά του μέσω ενός γάμου.

Τα παραπάνω ανέδειξαν τα πρώτα αποτελέσματα της πανευρωπαϊκής έρευνας κοινής γνώμης για τις αντιλήψεις και τις στάσεις των πολιτών απέναντι στο πρόβλημα των ναρκωτικών και τις πολιτικές αντιμετώπισής του, την οποία εκπόνησε ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA). Η έρευνα συγκέντρωσε απαντήσεις από 95.883 άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω σε 36 ευρωπαϊκές χώρες, εκ των οποίων 76.766 στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ-27).

Το ελληνικό δείγμα περιλάμβανε 3.011 συμμετέχοντες, ενώ η συλλογή των στοιχείων πραγματοποιήθηκε από τα τέλη Ιουνίου έως τα μέσα Ιουλίου 2026, με τη μεθοδολογία του Flash Eurobarometer.

«Να τους βοηθήσουν, αλλά μακριά απ' τα σπίτια μας»: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα ναρκωτικά και τους χρήστες
Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν για τα ναρκωτικά, με 6 στους 10 να χαρακτηρίζουν τη χρήση και διακίνησή τους σοβαρά προβλήματα στην περιοχή τους. Pexels Enzo Mejía

Τα ευρήματα αποτυπώνουν κυρίαρχες ανησυχίες όσο και σημαντικές διαφορές στις αντιλήψεις απέναντι στη χρήση, τη διακίνηση και την κοινωνική αντιμετώπιση των ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών. Για να κατανοήσουμε καλύτερα την εικόνα που συνθέτουν οι απαντήσεις, μιλήσαμε με την Ιουλία Μπάφη, ψυχολόγο και επιστημονικά υπεύθυνη του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), το οποίο ανέλαβε την επεξεργασία των ελληνικών στοιχείων της έρευνας (διαθέσιμη εδώ), καθώς και με τον Μάριο Ατζέμη, αναπληρωτή πρόεδρο των Κέντρων Πρόληψης Εξαρτήσεων «ΑΘΗΝΑ-ΥΓΕΙΑ».

Τι έδειξε η έρευνα για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, 2 στους 3 πολίτες θεωρούν τη χρήση ουσιών σοβαρό πρόβλημα στην περιοχή τους (66%), ενώ αντίστοιχη άποψη για τη διακίνηση εκφράζει το 64%. Τα ποσοστά είναι υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 (60% και για τα δύο). Ένα 48% αντιλαμβάνεται αύξηση της χρήσης την τελευταία πενταετία, έναντι 50% στην ΕΕ.

Οι σημαντικότερες ανησυχίες και οι διαφορές από την ευρωπαϊκή εικόνα εντοπίζονται σε τέσσερα πεδία:

1. Δημόσια υγεία και ασφάλεια

Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία αποτελούν την πρώτη ανησυχία (45% έναντι 39% στην ΕΕ), ενώ μεγαλύτερη είναι η απόκλιση στην υπερδοσολογία (34% έναντι 24%) και στα λοιμώδη νοσήματα, όπως ο HIV και οι ιογενείς ηπατίτιδες (24% έναντι 15%). Για τη δημόσια ασφάλεια, οι Έλληνες αναφέρουν συχνότερα την εμπλοκή ανηλίκων (38% έναντι 30%), τη βία και την εγκληματικότητα (32% έναντι 27%), αλλά και τα εγκλήματα κατά της περιουσίας για την εξασφάλιση της χρήσης (29% έναντι 21%).

2. Πρόσβαση και νομοθετική ρύθμιση

Το 48% θεωρεί εύκολη την πρόσβαση στην κάνναβη, όσο και στην ΕΕ-27. Για την κοκαΐνη, το MDMA, την ηρωίνη, τα συνθετικά οπιοειδή και την κεταμίνη, ωστόσο, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι χαμηλότερα στην Ελλάδα κατά 4 έως 5 ποσοστιαίες μονάδες. Για την ψυχαγωγική χρήση της κάνναβης, το 44% υποστηρίζει την απαγόρευση, έναντι 38% στην ΕΕ.

3. Πολιτικές αντιμετώπισης

Η κοινωνική επανένταξη (57% έναντι 43%) και η πρόληψη μέσω εκπαίδευσης (49% έναντι 39%) συγκεντρώνουν μεγαλύτερη υποστήριξη στην Ελλάδα. Το ίδιο ισχύει για τη θεραπεία και την υποστήριξη αντί της ποινικής καταδίκης ή φυλάκισης (63% έναντι 45%). Παράλληλα, το 35% υποστηρίζει ενισχυμένη αστυνομική παρουσία στις περιοχές με προβλήματα διακίνησης, έναντι 28% στην ΕΕ.

4. Κοινωνική αποδοχή

Το 40% θα αποδεχόταν ως γείτονα ένα άτομο που κάνει χρήση ουσιών, έναντι 31% στην ΕΕ, ενώ το 18% θα έλεγε «ναι» στον γάμο του με μέλος της οικογένειας, ποσοστό παρόμοιο με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (19%).

«Η έρευνα αποτελεί μια πολύτιμη πηγή πληροφορίας σχετικά με τις αντιλήψεις και τις προτεραιότητες των πολιτών στη χώρα για το πρόβλημα των ναρκωτικών, μια πληροφορία που δεν μπορείς να την έχεις εύκολα με άλλους τρόπους», αναφέρει η κ. Μπάφη. «Από πλευράς μεθοδολογίας, το δείγμα των συμμετεχόντων είναι μεγάλο και –κυρίως– έχουν γίνει οι απαραίτητες στατιστικές προσαρμογές ώστε να προσεγγίζει τη σύνθεση του πληθυσμού ως προς βασικά του χαρακτηριστικά», εξηγεί, επισημαίνοντας ως βασικές αδυναμίες τον πιθανό αποκλεισμό ατόμων με περιορισμένη πρόσβαση ή εξοικείωση με το διαδίκτυο και τη μεροληψία λόγω συμμετοχής ατόμων από υφιστάμενες δεξαμενές συμμετεχόντων σε έρευνες (panel).

«Παρά τους όποιους περιορισμούς», συμπληρώνει, «το ΕΚΤΕΠΝ αντιμετωπίζει τα ευρήματα ως μια πρώτη εικόνα των αντιλήψεων των πολιτών και στοχεύει να τα αξιοποιήσει κυρίως σε συνδυασμό με άλλες πηγές και δεδομένα που συγκεντρώνει συστηματικά γύρω από το θέμα των ναρκωτικών στη χώρα».

«Να τους βοηθήσουν, αλλά μακριά απ' τα σπίτια μας»: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα ναρκωτικά και τους χρήστες
Οι Έλληνες προκρίνουν τη θεραπεία και την υποστήριξη αντί της ποινικής καταδίκης ή φυλάκισης. iStock
Οι Έλληνες προκρίνουν τη θεραπεία και την υποστήριξη αντί της ποινικής καταδίκης ή φυλάκισης

«Ναι» στην υποστήριξη και θεραπεία

Οι ερωτηθέντες στην Ελλάδα προκρίνουν τη θεραπεία και την υποστήριξη αντί της ποινικής καταδίκης ή φυλάκισης, με τα υψηλότερα ποσοστά να συγκεντρώνουν η κοινωνική επανένταξη (57%) και η πρόληψη μέσω εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης (49%). 

«Η εικόνα δείχνει στήριξη μεγάλου μέρους του πληθυσμού σε παρεμβάσεις που προσφέρουν βοήθεια και δυνατότητα επιστροφής των ανθρώπων με προβλήματα από τη χρήση ουσιών στην καθημερινή ζωή, ανεξαρτήτως του πόσο εύκολη ή δύσκολη είναι τελικά η ουσιαστική επανένταξή τους στην πράξη. Ειδικά, όταν εμμέσως τίθεται το δίλημμα θεραπεία ή φυλάκιση, σχεδόν 2 στους 3 στην Ελλάδα επιλέγουν τη θεραπεία, αναγνωρίζουν δηλαδή με έμμεσο τρόπο ότι η τιμωρητική προσέγγιση δεν αποτελεί οδηγό για την αντιμετώπιση του προβλήματος της χρήσης», σχολιάζει η κ. Μπάφη.

Σύμφωνα με την ίδια, στο παραπάνω θα μπορούσε να συμβάλει:

  • η μακρόχρονη και ευρέως αναγνωρίσιμη παρουσία των θεραπευτικών προγραμμάτων σε όλη τη χώρα,
  • η πολλή και ουσιαστική δουλειά των Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων τοπικά, με γονείς και οικογένειες, τα σχολεία και την κοινότητα γενικότερα.

«Ενδεχομένως οι πολίτες να αντιλαμβάνονται επίσης ότι είναι τέτοιες οι συνθήκες στις ελληνικές φυλακές, ώστε οι στόχοι των προγραμμάτων θεραπείας να μην μπορούν εύκολα να ευοδωθούν σε τέτοια πλαίσια», αναφέρει.

Είναι τα παραπάνω στοιχεία δηλωτικά προόδου στον τρόπο που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία τα άτομα που κάνουν χρήση; «Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για να τεκμηριώσουν μια ιστορική μεταστροφή της ελληνικής κοινωνίας», σχολιάζει ο κ. Ατζέμης. «Αυτό που διαπιστώνω είναι ότι, παρά την αυξανόμενη αποδοχή της θεραπείας έναντι της ποινικής καταστολής, η δημόσια συζήτηση για τα ναρκωτικά εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να διεξάγεται με όρους προηγούμενων δεκαετιών. Και αυτό, ενώ το τοπίο της χρήσης ουσιών έχει αλλάξει δραματικά, ιδιαίτερα μετά το 2010».

«Να τους βοηθήσουν, αλλά μακριά απ' τα σπίτια μας»: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα ναρκωτικά και τους χρήστες
Το 48% θεωρεί εύκολη την πρόσβαση στην κάνναβη. iStock

Όπως εξηγεί ο κ. Ατζέμης, η επιδημική έξαρση του HIV μεταξύ των ανθρώπων που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών στην Αθήνα την περίοδο 2011-2013 ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις συνέπειες της ανεπαρκούς πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης και μείωσης της βλάβης. «Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει ακόμη εμπεδωθεί στον δημόσιο διάλογο ότι η προβληματική χρήση ουσιών αποτελεί πρωτίστως ζήτημα δημόσιας υγείας, που απαιτεί επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις και όχι τιμωρητικές προσεγγίσεις».

Στη σύγχυση αυτή, εξηγεί, έχει συμβάλει και «η επί δεκαετίες προβολή αναχρονιστικών θεραπευτικών μοντέλων, ορισμένα από τα οποία περιλάμβαναν πρακτικές εξαναγκασμού, ταπείνωσης και εξευτελιστικής μεταχείρισης, ως δήθεν ενδεδειγμένων μεθόδων αντιμετώπισης της εξάρτησης». Για τον ίδιο, «η πραγματική πρόοδος δεν θα μετρηθεί μόνο από την προτίμηση των πολιτών στη θεραπεία αντί της φυλάκισης, αλλά από το κατά πόσο θα αναγνωρίσουμε ότι η πρόσβαση στην υγεία, η αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να εξαρτώνται από την αποχή από τις ουσίες ή τη συμμετοχή σε θεραπευτικό πρόγραμμα».

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΡΟΘΥΜΗ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΕΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΝΑ ΑΠΟΔΕΧΘΕΙ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΩΣ ΙΣΟΤΙΜΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ».

Αποδοχή μέχρι ενός ορίου

Υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στη στήριξη και την αποδοχή ατόμων που κάνουν χρήση. Όπως αναφέραμε, το 40% θα ανεχόταν να είναι γείτονες αλλά μόλις 18% θα ενέκρινε τον γάμο τους με κάποιο μέλος της οικογένειας. «Ίσως να είναι η πιο χαρακτηριστική αντίφαση που αναδεικνύει η έρευνα», λέει ο κ. Ατζέμης και μιλά για μια ελληνική κοινωνία που προθυμοποιείται να υποστηρίξει τη θεραπεία και την κοινωνική επανένταξη, αλλά δεν φαίνεται εξίσου πρόθυμη να αποδεχθεί τους ανθρώπους που κάνουν χρήση ουσιών ως ισότιμα μέλη της.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στη ρίζα της αντίφασης βρίσκεται «η αναπαράσταση του ανθρώπου που κάνει χρήση στη συλλογική συνείδηση όχι ως ενός ανθρώπου με ανάγκες υγείας και κοινωνικής υποστήριξης, αλλά ως ενός ηθικά εκπεσόντος υποκειμένου που χρειάζεται αναμόρφωση. Αυτή ακριβώς η αντίληψη διαπερνούσε ιστορικά ορισμένα αναχρονιστικά θεραπευτικά μοντέλα, όπως εκείνα που βασίζονταν στη λεγόμενη "σκληρή αγάπη".

»Η επιθετική αντιπαράθεση, η ταπείνωση και η συντριβή της προσωπικότητας παρουσιάζονταν ως αναγκαία στάδια μιας υποτιθέμενης ηθικής αναγέννησης. Πρόκειται για πρακτικές ασύμβατες με τις σύγχρονες αρχές της επιστημονικά τεκμηριωμένης θεραπείας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Το κοινωνικό στίγμα, λέει ο κ. Ατζέμης, έχει πολύ συγκεκριμένες συνέπειες:

  • αποκλεισμό από την εργασία,
  • τη στέγαση,
  • την υγειονομική περίθαλψη και
  • την κοινωνική ζωή.

«Και συχνά η αποδοχή παραμένει υπό όρους: ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να απεξαρτηθεί, να "διορθωθεί" και να αποδείξει ότι αξίζει να αντιμετωπίζεται ισότιμα. Όμως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν αποτελούν επιβράβευση της αποχής από τις ουσίες. Είναι αδιαπραγμάτευτα, ανεξάρτητα από τη σχέση ενός ανθρώπου με τη χρήση», υπογραμμίζει.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ ΟΠΟΥ ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ Η ΧΡΗΣΗ, ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΕΜΠΛΑΚΕΙ ΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ».

Αγωνία για την εμπλοκή των ανηλίκων

Η ανάδειξη της εμπλοκής ανηλίκων στη χρήση και τη διακίνηση ουσιών ως κυρίαρχης ανησυχίας αντανακλά, σύμφωνα με την κ. Μπάφη, την «ιδιαίτερη ευαισθησία του πληθυσμού στην Ελλάδα απέναντι στην προστασία των παιδιών» από μια αγορά ουσιών που «γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη και επιθετική». Η ίδια εκτιμά ότι το αίσθημα ανησυχίας ενδέχεται να επηρεάζεται και από τη συχνή εμφάνιση περιστατικών με εφήβους στα μέσα ενημέρωσης τα τελευταία χρόνια, καθώς και από τη δημόσια συζήτηση για την παραβατικότητα των νέων.

Παράλληλα, οι σχολικές έρευνες στην Ελλάδα καταγράφουν αύξηση της χρήσης ουσιών στους εφήβους τα τελευταία χρόνια. Η εμπειρία από άλλες χώρες δείχνει, όπως επισημαίνει, ότι όπου αυξάνεται η χρήση, αυξάνεται και η πιθανότητα να εμπλακεί μια μερίδα των εφήβων στα δίκτυα διακίνησης. Πρόκειται, μάλιστα, για ζήτημα που απασχολεί και τον EUDA, καθώς «η προστασία των ανηλίκων από τη στρατολόγηση και την εκμετάλλευσή τους αποτελεί πλέον ιδιαίτερο πεδίο δράσης του, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας αντιμετώπισης της βίας και του εγκλήματος που συνδέονται με τα ναρκωτικά».

«Να τους βοηθήσουν, αλλά μακριά απ' τα σπίτια μας»: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα ναρκωτικά και τους χρήστες
Σύμφωνα με την κ. Μπίφη, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τα παιδιά που απομακρύνονται από το σχολείο ή ζουν σε συνθήκες βίας και κοινωνικού αποκλεισμού. iStock
Σύμφωνα με την κ. Μπίφη, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τα παιδιά που απομακρύνονται από το σχολείο ή ζουν σε συνθήκες βίας και κοινωνικού αποκλεισμού.

Σε ό,τι αφορά τις αναγκαίες παρεμβάσεις, η κ. Μπάφη υπογραμμίζει ότι «χρειάζεται συντονισμένη και σταθερή δουλειά», με προγράμματα πρόληψης που έχουν τεκμηριωμένα αποτελέσματα και υποστήριξη γονέων και εκπαιδευτικών. Σημαντικό ρόλο αποδίδει επίσης στο σχολικό περιβάλλον, το οποίο χρειάζεται να προσφέρει στα παιδιά ασφάλεια και ικανοποίηση, αλλά και έγκαιρη υποστήριξη όταν εμφανίζονται δυσκολίες. Ιδιαίτερη προσοχή, καταλήγει, απαιτείται για «τα παιδιά που απομακρύνονται από το σχολείο ή ζουν σε συνθήκες βίας και κοινωνικού αποκλεισμού».

Υπερδοσολογίες, λοιμώξεις και μείωση της βλάβης

Η Ελλάδα καταγράφει υψηλότερα ποσοστά ανησυχίας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για την υπερδοσολογία (34% έναντι 24%) και τα λοιμώδη νοσήματα (24% έναντι 15%). Σύμφωνα με την κ. Μπάφη, οι αυξημένες ανησυχίες συνδέονται με υπαρκτά προβλήματα στη χώρα.

Όπως εξηγεί, η Αθήνα είχε καταγράψει έξαρση της HIV λοίμωξης στην κοινότητα των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση πριν από περίπου 15 χρόνια, το 2011, και το ποσοστό των ατόμων που ζουν με HIV στον συγκεκριμένο πληθυσμό παραμένει έκτοτε υψηλό. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης μετάδοσης και στη Θεσσαλονίκη.

«Οι λοιμώξεις, αλλά και η υπερδοσολογία, που συνδέονται με τη χρήση ουσιών, αποτελούν ζητήματα που απαιτούν παρεμβάσεις για την πρόληψή τους και τη μείωση της βλάβης και είναι σε ένα βαθμό αναμενόμενο να έχουν απασχολήσει και το γενικό πληθυσμό», σημειώνει. Προσθέτει, πάντως, ότι οι απαντήσεις επηρεάζονται και από:

  • την προσωπική εμπειρία,
  • τις συνθήκες στην περιοχή όπου ζει κανείς,
  • την προβολή των συγκεκριμένων θεμάτων στα ΜΜΕ και στα social media.

Από την πλευρά του, ο κ. Ατζέμης εντοπίζει μια αντίφαση ανάμεσα στις ως άνω ανησυχίες των πολιτών και την υποστήριξη των παρεμβάσεων που μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες της χρήσης. Ενδεικτικά, οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης επιλέγονται από μόλις το 20% των ερωτηθέντων ως μία από τις προτιμώμενες παρεμβάσεις, ποσοστό χαμηλότερο από την επιλογή ενίσχυσης της αστυνομικής δράσης κατά της διακίνησης.

«Αυτό ενδεχομένως αντανακλά και το σοβαρό έλλειμμα ενημέρωσης για την αποτελεσματικότητά τους» εκτιμά και επισημαίνει ότι η πρόσβαση σε αποστειρωμένο εξοπλισμό, η θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών και η διαθεσιμότητα ναλοξόνης, ενός φαρμάκου που μπορεί να αναστρέψει την υπερδοσολογία οπιοειδών και να αποτρέψει θανατηφόρα περιστατικά, αποτελούν κρίσιμες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας. «Ωστόσο, στην Ελλάδα η ναλοξόνη, παρά τις νομοθετικές εξελίξεις, εξακολουθεί να μην είναι ευρέως προσβάσιμη στους ίδιους τους ανθρώπους που κάνουν χρήση ουσιών και στο περιβάλλον τους», υπογραμμίζει.

«Να τους βοηθήσουν, αλλά μακριά απ' τα σπίτια μας»: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα ναρκωτικά και τους χρήστες
Ένα 40% θα ανεχόταν τη γειτνίαση με άτομα που αντιμετωπίζουν εξαρτήσεις, ενώ μόλις 18% θα ενέκρινε τον γάμο τους με κάποιο μέλος της οικογένειας. Pexels Cottonbro
Ένα 40% θα ανεχόταν τη γειτνίαση με άτομα που αντιμετωπίζουν εξαρτήσεις, ενώ μόλις 18% θα ενέκρινε τον γάμο τους με κάποιο μέλος της οικογένειας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Δήμος Αθηναίων επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και στην εφαρμογή μέσα από το Partnership for Healthy Cities, με την υποστήριξη του Bloomberg Philanthropies και του Vital Strategies. «Έχουμε ξεκινήσει τη συστηματική εκπαίδευση δημοτικών εργαζομένων πρώτης γραμμής στη μείωση της βλάβης, στο στίγμα και στην πρόληψη των υπερδοσολογιών, με επόμενο στόχο την εκπαίδευσή τους στη χορήγηση ναλοξόνης», λέει ο κ. Ατζέμης, που παρουσίασε προσφάτως το πρώτο Σχέδιο Δράσης του Δήμου Αθηναίων στην πρώτη τεχνική συνάντηση του EUDA για τις δημοτικές πολιτικές για τα ναρκωτικά, στη Λισαβόνα.

Η ανταλλαγή εμπειριών με εκπροσώπους άλλων ευρωπαϊκών πόλεων, σημειώνει, ανέδειξε τη σημασία των τοπικών δεδομένων, της διατομεακής συνεργασίας και της ουσιαστικής συμμετοχής των ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία στη διαμόρφωση πολιτικών. «Το ζητούμενο είναι να μετατρέψουμε την επιστημονική τεκμηρίωση και τις διεθνείς καλές πρακτικές σε προσβάσιμες υπηρεσίες που σώζουν ανθρώπινες ζωές», τονίζει.

Από την τιμωρία σε ολοκληρωμένες πολιτικές δημόσιας υγείας

Ποια θα έπρεπε να είναι η βασική προτεραιότητα για την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η ελληνική κοινωνία και η Πολιτεία αντιμετωπίζουν τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών; Για τον κ. Ατζέμη, η απάντηση είναι σαφής: «Η ουσιαστική μετάβαση από μια τιμωρητική και ηθικολογική προσέγγιση της χρήσης ουσιών σε μια ολοκληρωμένη πολιτική δημόσιας υγείας, βασισμένη στην επιστημονική τεκμηρίωση και στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

«Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΥΣΙΕΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΖΩΕΣ ΠΟΥ ΣΩΖΟΝΤΑΙ, ΤΗ ΒΛΑΒΗ ΠΟΥ ΑΠΟΤΡΕΠΕΤΑΙ, ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΟΥ ΒΕΛΤΙΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ».

Πρώτο ζητούμενο είναι η «καθολική και ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες θεραπείας, πρόληψης και μείωσης της βλάβης, χωρίς διακρίσεις, εξαναγκασμό ή προϋπόθεση αποχής». Όπως υπογραμμίζει, η θεραπεία πρέπει να βασίζεται «στην ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση, στην αξιοπρέπεια και στις πραγματικές ανάγκες κάθε ανθρώπου», ενώ «πρακτικές ταπείνωσης, εκφοβισμού και εξευτελιστικής μεταχείρισης δεν έχουν θέση σε κανένα σύγχρονο θεραπευτικό σύστημα».

Ο ίδιος θέτει επίσης ως προτεραιότητα την αντιμετώπιση του θεσμικού στίγματος. «Δεν αρκεί να καταπολεμούμε τις κοινωνικές προκαταλήψεις, όταν οι ίδιοι οι θεσμοί, οι υπηρεσίες υγείας και οι δομές υποστήριξης ενδέχεται να αναπαράγουν διακρίσεις και αποκλεισμούς», επισημαίνει. Σημαντική θεωρεί και την ουσιαστική συμμετοχή των ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των πολιτικών, η οποία, όπως λέει, πρέπει να αποτελεί «θεσμική προϋπόθεση και όχι συμβολική διαδικασία διαβούλευσης».

Κλείνοντας, ο κ. Ατζέμης υπογραμμίζει ότι «η επιτυχία μιας πολιτικής για τα ναρκωτικά δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση την αποχή από τις ουσίες». Αντίθετα, πρέπει να μετριέται «με βάση τις ζωές που σώζονται, τη βλάβη που αποτρέπεται, την ποιότητα ζωής που βελτιώνεται και τα ανθρώπινα δικαιώματα που διασφαλίζονται».

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.