Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

ΓΙΑΤΙ ΚΑΠΟΙΟ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΣΗ ΝΑ ΚΛΕΒΟΥΝ ΣΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ;

Τι είναι άραγε αυτό που κάνει κάποιους ανθρώπους να εξαπατούν τους συμπαίκτες τους, προκειμένου να κερδίσουν ένα παιχνίδι;

Ποιος δεν έχει προσπαθήσει να κοιτάξει κρυφά τα χαρτιά της τράπουλας που κρατά ο αντίπαλός του; Ποιος δεν έχει παραλείψει έναν κανόνα σε κάποιο επιτραπέζιο παιχνίδι, προκειμένου ο γύρος να κρατήσει λίγο παραπάνω;

Η παραβίαση των κανόνων στα παιχνίδια είναι συχνότερη από όσο ενδεχομένως φανταζόμαστε, λέει η Mia Consalvo, καθηγήτρια Game Studies and Design στο Πανεπιστήμιο Concordia.

Μάλιστα, η τακτική αυτή μπορεί να προκαλέσει οικογενειακούς καβγάδες, να χαλάσει μια βραδιά με φίλους ή, στην περίπτωση των διαδικτυακών παιχνιδιών, να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στις κοινότητες των παικτών.

Τι μας κάνει, όμως, να θέλουμε τόσο πολύ να κερδίσουμε, ώστε να είμαστε διατεθειμένοι να εξαπατήσουμε;

Η νίκη ως ζήτημα κοινωνικού κύρους

Η Consalvo, που έχει μελετήσει το φαινόμενο της εξαπάτησης στα βιντεοπαιχνίδια, έχει εισαγάγει την έννοια του «gaming capital», δηλαδή του κοινωνικού και πολιτισμικού κεφαλαίου που αποκτά κάποιος μέσα από τη βαθιά γνώση ενός παιχνιδιού. Με άλλα λόγια, το να είμαστε καλοί σε ένα παιχνίδι δεν μας εξασφαλίζει απλώς περισσότερες νίκες. Μπορεί να μας προσφέρει αναγνώριση, κύρος και μια ξεχωριστή θέση στην κοινότητα των παικτών. Οι άλλοι μας αναζητούν για συμβουλές και αναγνωρίζουν τις ικανότητές μας.

Όταν, λοιπόν, η επιτυχία γίνεται μέρος της ταυτότητάς μας, η πιθανότητα να χάσουμε δεν σημαίνει απλώς ότι δεν κέρδισες μια παρτίδα, αλλά μπορεί να αισθανθείς ότι χάνεις κάτι από τη θέση που έχεις κατακτήσει.

Έρευνα στο περιοδικό Management Science διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι εξαπατούσαν περισσότερο όταν προσπαθούσαν να αποφύγουν μια απώλεια παρά όταν επιδίωκαν ένα αντίστοιχο κέρδος. Το εύρημα δεν αφορά ειδικά τα παιχνίδια, προσφέρει όμως μια ενδιαφέρουσα εξήγηση στο γιατί η απειλή της ήττας μπορεί να είναι ισχυρότερο κίνητρο από την προσδοκία της νίκης.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Η παρέα μπορεί να μας παρασύρει

Όταν βλέπουμε φίλους ή συμπαίκτες να παραβιάζουν τους κανόνες, μπορεί να αρχίσουμε να θεωρούμε την εξαπάτηση αποδεκτή ή και αναγκαία για να μην βρεθούμε σε μειονεκτική θέση. Είναι ένας μηχανισμός κοινωνικής επιρροής.

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2018 εξέτασε αυτή τη διάδοση της εξαπάτησης σε διαδικτυακά παιχνίδια πολλαπλών παικτών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συμπεριφορά των παικτών που εξαπατούσαν μπορούσε να επηρεάσει τους φίλους τους, ενισχύοντας την πιθανότητα να κάνουν και εκείνοι το ίδιο. Με άλλα λόγια, η εξαπάτηση δεν είναι πάντοτε ατομική απόφαση.

Μπορεί η εξαπάτηση να έχει θετική πλευρά;

Δεν είναι όλες οι μορφές «κλεψίματος» ίδιες. Έχει σημασία αν εξαπατάμε έναν αντίπαλο ή αν τροποποιούμε τους κανόνες ενός παιχνιδιού που παίζουμε μόνοι. Στη δεύτερη περίπτωση, η εξαπάτηση δεν στερεί τη χαρά της νίκης από κάποιον άλλο. Μπορεί, αντίθετα, να κάνει την εμπειρία πιο ευχάριστη.

Αυτό ακριβώς εξέτασαν με τη βοήθεια ερωτηματολογίων, διαπιστώνοντας ότι πολλοί αντιμετώπιζαν θετικά την εξαπάτηση στα παιχνίδια ενός παίκτη. Οι λόγοι; Η βελτίωση της διάθεσης, η ανακούφιση από το στρες, η αποφυγή της απογοήτευσης και η δυνατότητα να προσαρμόζουν την εμπειρία στις δικές τους ανάγκες.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το «κλέψιμο» μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση αυτονομίας και ελέγχου του παίκτη. Αν ένα δύσκολο επίπεδο έχει πάψει να είναι διασκεδαστικό, η παράκαμψή του ενδέχεται να του επιτρέψει να συνεχίσει να απολαμβάνει το παιχνίδι.

Η ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΗΓΑΖΕΙ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ, ΤΟΝ ΦΟΒΟ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ, ΤΗΝ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ Ή ΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΙΟ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΤΙΚΗ.

Όταν οι κανόνες δεν εξυπηρετούν πλέον το παιχνίδι

Υπάρχει και ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι καταφεύγουν στην εξαπάτηση. Ένα δύσκολο επίπεδο, μια επαναλαμβανόμενη δοκιμασία ή ένα σχεδιαστικό λάθος μπορεί να μετατρέψει τη διασκέδαση σε αγγαρεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια μικρή... μπαγαποντιά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θέλει να υπερισχύσει έναντι άλλων. Μπορεί απλώς να θέλει να παρακάμψει ένα εμπόδιο και να συνεχίσει.

Όταν η εξαπάτηση πληγώνει

Υπάρχει, βέβαια, μια σαφής διαφορά ανάμεσα στο να αλλάζεις τους κανόνες ενός παιχνιδιού που παίζεις μόνος σου και στο να εξαπατάς άλλους ανθρώπους. Οι ερευνήτριες Yasmin Kafai και Deborah Fields μελέτησαν τις πρακτικές εξαπάτησης στην κοινότητα ενός παιχνιδιού, παρατηρώντας ότι οι παίκτες συζητούσαν ανοιχτά τις τεχνικές τους και διαπραγματεύονταν τα όρια ανάμεσα στο επιτρεπτό και το μη επιτρεπτό.

Σε μεταγενέστερη έρευνά τους, μαζί με την Estee Ellis, διαπίστωσαν ότι τέτοιες συζητήσεις μπορούσαν να προσφέρουν στα παιδιά ευκαιρίες να προβληματιστούν γύρω από ηθικά ζητήματα και την ευθύνη των πράξεών τους.

Ωστόσο, υπήρχαν και σοβαρές συνέπειες. Οι απάτες που είχαν στόχο άλλους παίκτες μπορούσαν να προκαλέσουν πραγματική απογοήτευση και να καταστρέψουν την εμπειρία τους.

Τι χρειάζεται να κρατήσουμε μετά από όλα αυτά; Ίσως τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα στην παραβίαση των κανόνων που παραμένει ένα αθώο παιχνίδι και σε αυτήν που στερεί από άλλους τη χαρά της συμμετοχής.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.