ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΥΒΑΡΑΣ: «ΔΕΝ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ ΤΗ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ ΩΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ»

Ο χορευτής και χορογράφος Σπύρος Κουβαράς εμπνέεται από τον τον «Κήπο των επίγειων απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος για να δημιουργήσει μια παράσταση που αντιστέκεται στη βαναυσότητα η οποία μας περιβάλλει.

Ανάμεσα στα πολυάριθμα αριστουργήματα που φιλοξενούνται στο Μουσείο του Πράδο, στη Μαδρίτη, μπορεί να δει κανείς το πιο περίπλοκο και αινιγματικό έργο του Ολλανδού ζωγράφου Ιερώνυμου Μπος: ένα τρίπτυχο στο οποίο έχει αποδοθεί ο τίτλος «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων».

Ακόμα και η ακριβής χρονολογία φιλοτέχνησής του παραμένει άγνωστη (κάπου μεταξύ 1490 και 1500), πόσο μάλλον το τι ήθελε να πει ο καλλιτέχνης.

Όσο περισσότερο χρόνο αφιερώσεις να το παρατηρείς, τόσο περισσότερες παράδοξες λεπτομέρειες θα διακρίνεις και τόσο πιο πολλές θα είναι οι απορίες σου. Η πολυπλοκότητα των συμβολισμών του έχει οδηγήσει σε ποικίλες ερμηνείες ανά τους αιώνες, με τους ιστορικούς τέχνης να διχάζονται αν το κεντρικό πάνελ του συνιστά ένα πανόραμα του χαμένου παραδείσου ή μια ηθική προειδοποίηση προς τους πιστούς –δεδομένων των θρησκευτικών πεποιθήσεων του δημιουργού– για τους κινδύνους που εγκυμονούν οι πειρασμοί.

Αυτό το έργο ενέπνευσε τον χορογράφο και χορευτή Σπύρο Κουβαρά να δημιουργήσει μια παράσταση χορού με τον ίδιο τίτλο.

Ο δικός του «Κήπος των επίγειων απολαύσεων» θα παρουσιαστεί στη Σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά και διερευνά τις έννοιες της τέρψης, της επιθυμίας και της εγγύτητας, προτάσσοντας την ιδέα ότι οι απολαύσεις δεν αποτελούν εκτροπή ή αμαρτία, αλλά μια φυσική πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ιδρυτής της χορευτικής ομάδας Synthesis 748 Dance Co., που συγκροτήθηκε στο Παρίσι το 2010 και δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 2017, ο Σπύρος Κουβαράς δεν κλείνει τα μάτια στη ζοφερή πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Το αντίθετο: αναγνωρίζει ότι όλα γύρω μας τελούν υπό κατάρρευση και αναρωτιέται πού βρίσκονται η καθαρή χαρά και η ευδαιμονία.

Μακριά από οποιαδήποτε θρησκευτική επιταγή, με τον «Κήπο των επίγειων απολαύσεων» επιστρατεύει τη δύναμη του χορού για να μας παρασύρει σε ένα φαντασιακό περιβάλλον, υπενθυμίζοντας στο τέλος της κουβέντας μας ότι «οι ουτοπίες μας είναι οι πραγματικότητες του αύριο».

Ο χορευτής και χορογράφος Σπύρος Κουβαράς.

Ο Σπύρος Κουβαράς στον «Κήπο των επίγειων απολαύσεων»

Τι ήταν αυτό που σε τράβηξε στο έργο του Μπος και σε ενέπνευσε να δημιουργήσεις την παράσταση;

Πέρα από το ότι μιλάμε για ένα αγαπημένο μου έργο στην ιστορία της ζωγραφικής, αυτό που πυροδότησε την επιθυμία μου να μπω σε διαδικασία χορoγράφησης του «Κήπου» ήταν η ανάγκη μου να υπάρξω δημιουργικά, με συνανθρώπους μου, σε ένα περιβάλλον ευαισθησίας και αγάπης. Να καταπιαστώ με πράγματα που μας ενώνουν και μας φέρνουν πιο κοντά, όπως η χαρά, η τέρψη και η ηδονή.

«ΣΧΕΔΟΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΙΧΑΝ ΚΑΙ ΕΧΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΕΙΤΕ ΜΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΕΙΤΕ ΜΕ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ».

Θα έλεγα ότι ήταν και μια ενστικτώδης άμυνά μου απέναντι στη σκληράδα και τη βαναυσότητα που μας περιβάλλει, σε μια εποχή που σχεδόν όλα τελούν υπό κατάρρευση.

Τι να περιμένει ο θεατής;

Μια ηχοκινητική ωδή στην ίδια τη ζωή. Μια αισθητηριακή εμπειρία που επιδιώκει να μας κάνει να (ξανα)θυμηθούμε, για 50 λεπτά, πώς είναι να ζεις.

Να περιμένει να εισέλθει σ’ ένα φανταστικό περιβάλλον μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, στο οποίο τρία σώματα, με έναν χορό επιβίωσης, μοιάζουν να προσδοκούν μια αργοπορημένη αναγέννηση. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, και για μια σωματική υπενθύμιση της δύναμης του φαντασιακού «να μεταμορφώνει τον κόσμο».

Για να μείνω λίγο ακόμα στο τρίπτυχο του Μπος, οι ιστορικοί τέχνης είναι διχασμένοι ως προς το αν το κεντρικό πάνελ στον «Κήπο των επίγειων απολαύσεων» λειτουργεί ως ηθική προειδοποίηση ή ως μια απεικόνιση ενός χαμένου παραδείσου. Εσύ προς τα πού τείνεις;

Η παράσταση προτάσσει ξεκάθαρα την έννοια της απόλαυσης, όχι ως εκτροπή ή αμαρτία, αλλά ως μια φυσική, εγγενή πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Ως μια απενοχοποιημένη συμβιωτική εμπειρία που αναζητά έναν ζωτικό χώρο ύπαρξης για έναν κόσμο που συνεχίζει «να ονειρεύεται τον κόσμο του».

Το τρίπτυχο «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος. Alamy/Visualhellas.gr

Τα σώματα της παράστασης γίνονται πηγή αθωότητας και έκφρασης και η σύνδεση σωματικής ελευθερίας, φυσικής ευδαιμονίας και συλλογικότητας που υποβάλλει το έργο θα μπορούσα να πω ότι παίρνει τα χαρακτηριστικά πολιτικής πράξης.

Ο Σπύρος Κουβαράς δεν πιστεύει στην αμαρτία

Ο δικός σου «Κήπος των επίγειων απολαύσεων» θέτει το ερώτημα πού βρίσκονται η καθαρή χαρά και η ευδαιμονία, όταν όλα γύρω μας τελούν υπό κατάρρευση. Τι θα απαντούσες εκτός του χορευτικού πλαισίου;

Νομίζω πρέπει να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να αναζητήσουν ελεύθερα τις συλλογικές εμπειρίες, τις πηγές εκείνες που διατηρούν αναλλοίωτη την ανθρωπινότητά μας. Την εγγύτητα, το συναισθηματικό, πνευματικό και σωματικό μοίρασμα με τους γύρω μας. Όντας βαθιά ουμανιστής, πιστεύω πως μπορούμε να υπάρξουμε μέσα σ’ έναν ορίζοντα σημασιών και νοημάτων.

«ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ Ο ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΞΙΑΚΗ ΗΘΙΚΗ ΤΕΤΟΙΑ, ΠΟΥ ΘΑ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΝΑΝΑΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΜΟΙΟΥΣ ΤΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΑΝΩΤΕΡΟ ΕΠΙΠΕΔΟ».

Δεν θεωρώ και δεν αποδέχομαι τη βαρβαρότητα ως κανονικότητα, απλώς όλο αυτό προϋποθέτει μια συνεχή καλλιέργεια αντιστάσεων που σίγουρα δεν μπορεί κανείς να τις ενισχύει διαρκώς μόνος του. Οπότε επιστρέφουμε στην έννοια της συλλογικότητας ως βασικό αξιακό μας υπόβαθρο.

Η θρησκευτική πίστη υπάρχει ως παράμετρος στη ζωή σου; Δεν εννοώ μόνο αν πιστεύεις αλλά και τι άποψη έχεις ως προς το πώς επηρεάζει το κοινωνικό γίγνεσθαι.

Σχεδόν όλοι οι πόλεμοι και οι καταστροφές ιστορικά είχαν και έχουν να κάνουν είτε με οικονομικούς είτε με θρησκευτικούς λόγους. Δεν έχω κανένα πρόβλημα λοιπόν να πω ότι σε ένα πιο γενικευμένο πλαίσιο η θρησκευτική πίστη είναι πηγή δυστυχίας. Και πηγή υποταγής.

Δείτε, για παράδειγμα, πώς η θρησκοληπτική κοινωνία στην οποία ζούμε σε μαθαίνει από μικρό παιδί να μισείς το σώμα σου και ενοχοποιεί σχεδόν κάθε στιγμή ηδονής. Και αν τα πράγματα ευτυχώς έχουν κάπως αλλάξει, όσο ακόμα επιβάλλεται στα παιδιά πριν μπουν στο σχολείο τους να προσεύχονται, για παράδειγμα, σε πιάνει θλίψη.

Στιγμιότυπο από τον χορευτικό «Κήπο των επίγειων απολαύσεων». Φωτογραφία: Γιώργος Μπακάλης

Πιστεύεις ότι σήμερα έχουμε χάσει την ικανότητα να απολαμβάνουμε ή απλώς έχουμε αποπροσανατολιστεί ως προς το πού βρίσκουμε την απόλαυση;

Κοιτάξτε, ζούμε σ’ ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα σήψης το οποίο έχει πάρει πια μια σχεδόν τερατώδη μορφή. Και αυτό το σύστημα ξεκάθαρα στοχεύει –με ποικίλους τρόπους– στο να απολέσει κανείς την όποια ικανότητα εναλλακτικής θεώρησης των πραγμάτων. Θέλει μεγάλη προσπάθεια αρχικά και μόνο να υπάρξεις μέσα σ’ όλο αυτό.

Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς περί αποπροσανατολισμού αλλά περισσότερο περί συστηματικής αποπλάνησης, θα έλεγα.

Ποιες είναι για σένα οι πιο σημαντικές απολαύσεις στη ζωή;

Οι στιγμές εκείνες, εφήμερες και μη, που μου προσδίδουν μια ψυχική και συναισθηματική ευφορία. Οι στιγμές εκείνες που με κάνουν να νιώθω ότι μπορούμε να έχουμε ουσιαστική σύνδεση τόσο μεταξύ μας όσο και με το φυσικό περιβάλλον. Το να ταξιδεύεις, το να είσαι κοντά στη φύση, το να αναζητάς την επαφή με άλλες μνήμες, με άλλα σώματα, με άλλους τόπους.

«ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΞΥΠΝΗΣΩ ΤΟ ΠΡΩΙ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΣ, ΠΟΥ ΠΑΡΑΔΟΞΩΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΣΚΟΡΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΡΙΧΝΟΝΤΑΣ ΒΟΜΒΕΣ, ΝΑ ΜΑΣ ΕΧΟΥΝ ΑΔΕΙΑΣΕΙ ΤΗ ΓΩΝΙΑ».

Αν έπρεπε να κρατήσεις μόνο μία από αυτές τις απολαύσεις, ποια θα ήταν;

Οι μικρές, καλοκαιρινές κοινότητες ανθρώπων που συμβιώνουν ελεύθερα στη φύση.

Και τι θα έλεγες πως είναι αμαρτία;

Δεν πιστεύω στην αμαρτία, ούτε στην ενοχή και στη μετάνοια. Πιστεύω ότι ο κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει μια προσωπική αξιακή ηθική τέτοια που θα του επιτρέπει να συναναστρέφεται με τους ομοίους του σε ένα ανώτερο επίπεδο. Η έννοια της αμαρτίας συνδέεται άλλωστε άμεσα, επί σειρά χιλιάδων ετών, με διάφορες μορφές χειραγώγησης και υποταγής του ανθρώπινου πνεύματος και σώματος.

Από το Παρίσι στην Αθήνα

Ίδρυσες τη Synthesis 748 Dance Co. στο Παρίσι και πλέον έχει έδρα την Αθήνα. Τι κουβαλάει ακόμα από την αρχική της ταυτότητα;

Το ίδιο το Παρίσι. Εννοώ ότι το Παρίσι τόσο για μένα όσο και για την ομάδα δεν ήταν απλώς ένας στατικός τόπος, αλλά ένας ολόκληρος κόσμος στο πώς προσεγγίζεις τη σύγχρονη χορογραφία. Νιώθω πως ό,τι κι αν κάνω, όσα έργα κι αν έχω κάνει και εδώ, όλα τους έχουν το άρωμα αυτής της πόλης. Η μακρά παραμονή μου εκεί με άλλαξε για πάντα και ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη.

Τι σε έκανε να επιστρέψεις στην Ελλάδα; Δεν είναι πιο περιορισμένο το πεδίο του χορού εδώ σε σχέση με το εξωτερικό;

Αρχικά, η επιστροφή μου στην Ελλάδα, όπως και άλλα πράγματα στη ζωή μου, δεν σχετίζεται αποκλειστικά με το πεδίο του χορού. Έπειτα, ο χορός μου δίνει μια επαγγελματική κινητικότητα, είναι μια διεθνής γλώσσα. Τα χορογραφικά πρότζεκτ δεν έχουν σύνορα και αυτό είναι καλό.

Επίσης, όταν επιστρέφεις κάπου μετά από πολλά χρόνια, ακόμα κι αν μοιάζει πως δεν έχει αλλάξει ο τόπος, έχεις αλλάξει εσύ και ο τρόπος που βλέπεις τα πράγματα. Οπότε είναι μια εντελώς καινούργια εμπειρία και χαίρομαι πολύ για αυτό.

Υπάρχει κάτι που αναζητάς ακόμα κινησιολογικά και δεν το έχεις βρει;

Να κάνω μια παράσταση χορού χωρίς σώματα και χωρίς κίνηση.

Τι ζητάς από έναν χορευτή για να μπορέσει να μπει στον κόσμο που δημιουργείς;

Τη δυνατότητά του να εισέλθει στον κόσμο μου χωρίς όμως να απολέσει τα βιώματα και τις όποιες χορευτικές του καταβολές. Να είναι ανοιχτός στο μοίρασμα, δηλαδή, και στην αλληλεπίδραση με τις δικές μου χορογραφικές αναζητήσεις που επιζητούν εναγωνίως την ανατροφοδότηση από τον δικό του κόσμο.

Πώς θα ήθελες να κλείσει αυτή η συνέντευξη;

Με το να ξυπνήσω το πρωί και οι ψυχοπαθείς, που παραδόξως κυκλοφορούν ελεύθεροι σκορπίζοντας τρόμο και ρίχνοντας βόμβες, να μας έχουν αδειάσει τη γωνιά. Να κλείσω με κάτι λίγο ουτοπικό, δηλαδή. Αλλά, ως γνωστόν, οι ουτοπίες μας είναι οι πραγματικότητες του αύριο…

«Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» θα παρουσιαστεί για έξι παραστάσεις, από τις 16 έως και τις 21 Απριλίου, στη Σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά (Λεωφ. Ηρώων Πολυτεχνείου 32, Πειραιάς). Κλείσε εισιτήρια online