ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΟΘΟΝΕΣ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΑΓΧΩΔΗ – ΜΕΛΕΤΗ ΔΕΙΧΝΕΙ ΕΝΑΝ ΑΛΛΟΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ

Πάρε τους τα smartphones, κλείσε τους τα social media... Θα σταματήσουν, πιστεύεις, να βιώνουν έντονο άγχος; Όχι, λέει νέα μελέτη και εξηγεί ότι η πηγή του προβλήματος για τα παιδιά και τους έφηβους είναι βαθύτερη.

Είναι πολυάριθμες πλέον οι μελέτες που επισημαίνουν την ανησυχητική πραγματικότητα ότι τα παιδιά και οι έφηβοι, σε παγκόσμιο επίπεδο, εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα άγχους σήμερα σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, στην Ευρώπη συγκεκριμένα, οι ψυχικές παθήσεις –με κυρίαρχο το άγχος– υπολογίζεται πως πλήττουν 1 στα 7 παιδιά, με τα κορίτσια να παρουσιάζουν μεγαλύτερη επιβάρυνση. Στην Αγγλία οι παραπομπές παιδιών για υπηρεσίες ψυχικής υγείας ξεπέρασαν την περίοδο 2024-2025 το ένα εκατομμύριο. Υψηλά είναι και τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ελλάδα.

Τι έχει πυροδοτήσει αυτό το άγχος; Μια σειρά από παράγοντες φαίνεται από μελέτες να επηρεάζουν τη νέα γενιά παιδιών, με τις οθόνες και τον εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να επικρατούν. Ωστόσο, ο καθηγητής Ψυχολογίας του London School of Economics Thomas Curran καταθέτει πως υπάρχει κάτι πολύ βαθύτερο από την τεχνολογία που εντείνει το πρόβλημα.

Το «ένιωσε στο πετσί του» ως έφηβος: Ένα παιδί της εργατικής τάξης που ήξερε ότι πρέπει να παλέψει πολύ για να εξελιχθεί κοινωνικά, πιστεύοντας ωστόσο βαθιά μέσα του πως είναι προορισμένος για αποτυχία. Και το μελέτησε ακόμα περισσότερο κατά την διάρκεια των σπουδών του – τόσο που έγινε ειδήμονας στο εν λόγω αντικείμενο: Το αυξανόμενο άγχος των παιδιών οφείλεται στην τελειομανία.

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ –ΜΕ ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΤΟ ΑΓΧΟΣ– ΥΠΟΛΟΓΙΖΕΤΑΙ ΠΩΣ ΠΛΗΤΤΟΥΝ 1 ΣΤΑ 7 ΠΑΙΔΙΑ, ΜΕ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ.

Την τελευταία 20ετία η ψυχική υγεία των παιδιών υποφέρει από την τελειομανία

Ξεκίνησε να μελετά το πρόβλημα της τελειομανίας όταν διαπίστωσε πως επρόκειτο για ένα στοιχείο του δικού του χαρακτήρα που από τη μια μεριά τον ωθούσε στο να γίνεται όλο και καλύτερος, ενώ από την άλλη τον διέλυε. Και ενώ παρατηρούσε μια σταθερή αύξηση αυτού του χαρακτηριστικού μέχρι το 2017 που ολοκλήρωσε την πρώτη του μελέτη, η δεύτερη έρευνά του που δημοσιεύτηκε μέσα στο 2026 στο Psychological Bulletin, έδειξε πως η τελειομανία μοιάζει να παίρνει διαστάσεις επιδημίας.

Σε συνεργασία, λοιπόν, με μια ομάδα ερευνητών, ο Curran συγκέντρωσε δεδομένα από περισσότερες από 300 μελέτες που αφορούσαν 82.000 φοιτητές στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά, κατά την περίοδο 1989-2024.

 Η «ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΠΙΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΤΕΛΕΙΟΜΑΝΙΑ», ΔΗΛΑΔΗ Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΕΣΕΝΑ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΜΕΝΟ ΡΥΘΜΟ ΑΥΞΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 2000 ΚΑΙ ΜΕΤΑ.

Η τελειομανία είναι ένα σύνθετο χαρακτηριστικό που περιλαμβάνει έναν συνδυασμό στοιχείων: τη θέσπιση υπερβολικά υψηλών προσδοκιών από τον εαυτό μας, τη θέσπιση αντίστοιχα υψηλών προτύπων για τους άλλους και την πεποίθηση ότι οι άλλοι θέτουν τέτοια πρότυπα για εμάς. Η μελέτη εξέτασε και τις τρεις αυτές πτυχές της τελειομανίας και διαπίστωσε ότι όλες παρουσιάζουν αυξητική τάση, αν και με διαφορετικούς ρυθμούς.

«Η τελειομανία αυξάνεται σε κάθε διάσταση που μετρήσαμε», δήλωσε ο Curran μιλώντας στο PsyPost, «ωστόσο το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι μία συγκεκριμένη μορφή της –η "κοινωνικά επιβαλλόμενη τελειομανία", δηλαδή η αίσθηση ότι οι άλλοι απαιτούν τελειότητα από εσένα– παρουσιάζει επιταχυνόμενο ρυθμό αύξησης, ακολουθώντας μια καμπύλη που σημείωσε απότομη άνοδο στις αρχές της δεκαετίας του 2000».

Δεν φταίνε τα κινητά για το άγχος της τελειομανίας, αλλά η οικονομική ανισότητα

Η χρονική συγκυρία παρουσιάζει ενδιαφέρον, γιατί πολύ συχνά τα προβλήματα ψυχικής υγείας των νέων αποδίδονται στη διάδοση των οθονών που έγινε καθολική εκείνα τα χρόνια. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Curran, στο άγχος φαίνεται να συμβάλλει και η αύξηση της τελειομανίας. Όπως ο ίδιος σχολίασε: «Η τελειομανία αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, καθώς συνδέεται με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους». Επιπλέον, σημειώνει, η ραγδαία άνοδος της τελειομανίας ξεκίνησε πολύ πριν αποκτήσουν οι περισσότεροι νέοι smartphone.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Γιατί, όμως, υποφέρουν οι νέοι όλο και περισσότερο από τελειομανία;

Η ομάδα του Curran εκτιμά ότι η αιτία αυτού του άγχους είναι οικονομικής και όχι τεχνολογικής φύσης. Για να το αποδείξουν αυτό, στην τελευταία αυτή μελέτη οι επιστήμονες αναζήτησαν τη συσχέτιση της αυξημένης τελειομανίας με την ανισότητα και την ανάπτυξη του ΑΕΠ (Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος).

«Τα οικονομικά δεδομένα παρουσίασαν μια πολύ σαφή αντιστοιχία: η μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ προέβλεπε πιο απότομη αύξηση της "τελειομανούς προσπάθειας" (του φόβου αποτυχίας και κριτικής από τους άλλους), ενώ η αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας προέβλεπε πιο απότομη αύξηση της "τελειομανούς ανησυχίας" (την υιοθέτηση υπερβολικά υψηλών προτύπων)», περιέγραψε ο Curran.

Τι σημαίνει αυτό; Πως όταν οι νέοι άνθρωποι αισθάνονται ότι τους είναι όλο και πιο δύσκολο να προχωρήσουν οικονομικά, ωθούν τους εαυτούς τους προς μη ρεαλιστικά, παθολογικά επίπεδα προσπάθειας και ολοκλήρωσης.

H AITIA TOY ΑΓΧΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΦΥΣΗΣ.

Ο Curran παρατηρεί να ισχύει αυτό ακριβώς και με τους φοιτητές του: «Η τελειομανία είναι μια υποσυνείδητη εσωτερίκευση ενός συστήματος που απαιτεί ολοένα υψηλότερα πρότυπα από αυτούς που θέλουν να συμμετάσχουν σε αυτό», σχολιάζει. Για παράδειγμα, η ιδιοκτησία σπιτιού είναι σήμερα πολύ πιο δύσκολη από ότι για τις προηγούμενες γενιές. Οι σταθερές σταδιοδρομίες μοιάζουν με λείψανα του παρελθόντος. Οι διαρκώς αυξανόμενες τιμές, ακόμα και στα είδη πρώτης ανάγκης, αυξάνει ακόμα περισσότερο την πίεση. Μια άνετη και ασφαλής ζωή μοιάζει για τους νεότερους όνειρο απρόσιτο. Δεν είναι περίεργο να προκαλεί άγχος.

«Ακόμα κι αν διαγράψουμε όλες τις εφαρμογές των social media από τις συσκευές των παιδιών μας, θα συνεχίσει να είναι εξαιρετικά δύσκολο να μπορέσουν μια μέρα να αγοράσουν το δικό τους σπίτι», καταλήγει ο ειδικός που τονίζει τη σημασία του να πιέζουμε για πιο δίκαιες, πιο ανθρώπινες κοινωνίες αν θέλουμε λιγότερο αγχώδη παιδιά.

Την ίδια ώρα, καλεί τους νέους ανθρώπους να είναι λιγότερο αυστηροί με τον εαυτό τους, θυμίζοντάς τους πως η τελειομανία τους δεν είναι κάποια προσωπική τους διαταραχή, παρά προέρχεται από πολύ αντικειμενικούς, εξωτερικούς παράγοντες. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν δημιουργούν πίεση, όμως το κάνουν λίγο πιο εύκολο να συγχωρούμε τον εαυτό μας κάθε φορά που μένει πίσω και να αποδεχόμαστε την απόλυτα ατελή ανθρώπινη φύση μας.