Η ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΑ ΑΔΕΣΠΟΤΑ ΣΚΥΛΙΑ

Πώς έγινε η Ολλανδία η πρώτη χώρα στον κόσμο χωρίς αδέσποτα σκυλιά και τι μπορεί να μάθει η Ελλάδα από το παράδειγμά της;

Εν έτει 2026, στη… λουσμένη από πολιτισμό Ελλάδα, ακούμε τον δήμαρχο Βόλου να φέρνει ως παράδειγμα προς μίμηση για τη διαχείριση των πληθυσμών των αδέσποτων σκύλων χώρες όπου οι μπόγιες μαζεύουν τα ζώα και μετά από λίγο τα οδηγούν στη θανάτωση. Εν έτει 2026, βλέπω διαρκώς αναρτήσεις με σκυλιά παρατημένα έξω από χωριά, δεμένα σε αλυσίδες ή βασανισμένα από ανθρώπους.

Σε κάποια άλλη χώρα, ωστόσο, το πρόβλημα έχει σχεδόν λυθεί. Η Ολλανδία, μετά από σοβαρή προσπάθεια, κατάφερε κάτι που στη χώρα μας μοιάζει ουτοπία: έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο χωρίς αδέσποτα σκυλιά και μάλιστα χωρίς να καταφύγει σε ακραίες λύσεις. Πώς το πέτυχε αυτό; Από τη μία, η πολιτεία και οι φορείς έκαναν τη δουλειά τους (εδώ παίρνεις την αστυνομία για κακοποίηση ζώου και δεν έρχεται ποτέ), από την άλλη οι πολίτες άλλαξαν νοοτροπία.

Η σχέση μιας χώρας με τα αδέσποτα σκυλιά της

Για να καταλάβουμε το σήμερα, χρειάζεται να κοιτάξουμε αρκετές δεκαετίες πίσω. Γύρω στο 1800, σχεδόν κάθε νοικοκυριό στην Ολλανδία είχε έναν σκύλο. Τότε, δεν ήταν ένα «κατοικίδιο», αλλά λειτουργούσε ως δείκτης κοινωνικής τάξης. Η ελίτ είχε καθαρόαιμα, περιποιημένα ζώα, ενώ τα φτωχότερα στρώματα είχαν ημίαιμα σκυλιά τα οποία χρησιμοποιούσαν για δουλειά και φύλαξη.

Χωρίς κανόνες, χωρίς δομές, χωρίς ευθύνη, οι σκύλοι κυκλοφορούσαν ελεύθεροι, ζευγάρωναν ανεξέλεγκτα και όταν οι ιδιοκτήτες «βαριόντουσαν» ή δεν μπορούσαν να τους συντηρήσουν, τους άφηναν στον δρόμο. Έτσι, το πρόβλημα των αδέσποτων άρχισε να κάνει την εμφάνισή του και τον 19ο αιώνα ο αριθμός τους είχε αυξηθεί δραματικά.

Την ίδια περίοδο, ξέσπασε επιδημία λύσσας. Ο φόβος οδήγησε πολλούς ιδιοκτήτες στο να εγκαταλείψουν τα ζώα τους στους δρόμους, καθώς και σε μαζικές θανατώσεις αδέσποτων και νόμους για φίμωτρα και λουριά.

AP Photo/Peter Dejong

Η πρώτη «λύση» που επιχειρήθηκε για τον έλεγχο των αδέσποτων πληθυσμών ήταν ένας φόρος κατοχής σκύλου. Το αποτέλεσμα ήταν το ακριβώς αντίθετο, καθώς περισσότεροι άνθρωποι εγκατέλειπαν τα ζώα τους για να αποφύγουν το επιπλέον οικονομικό κόστος. Όταν πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στο να ταΐσεις την οικογένειά σου ή το ζώο σου, η επιλογή είναι σκληρή αλλά προβλέψιμη.

Μέχρι που το 1864 ιδρύθηκε η πρώτη φιλοζωική οργάνωση και οι Ολανδοί άρχισαν να κατανοούν ότι το πρόβλημα δεν είναι τα ζώα, αλλά ο τρόπος που τα αντιμετωπίζουμε.

Η πολιτεία απέναντι στα αδέσποτα σκυλιά

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε όταν το κράτος αποφάσισε να δει το ζήτημα συνολικά, όχι ως πρόβλημα «καθαριότητας» ή δημόσιας τάξης, αλλά ως ηθικό και κοινωνικό θέμα.

Από τον 19ο αιώνα κιόλας ιδρύθηκαν φιλοζωικές οργανώσεις, δημιουργήθηκαν καταφύγια και θεσπίστηκαν νόμοι κατά της κακοποίησης. Το 1886 η κακοποίηση ζώων ποινικοποιήθηκε και το 1962 ήρθε η πρώτη ολοκληρωμένη νομοθεσία για την προστασία τους. Στα τέλη του 20ού αιώνα, η ευζωία των ζώων έγινε νομική υποχρέωση, μια υποχρέωση με συνέπειες (έως και τρία χρόνια φυλάκισης και υψηλά πρόστιμα για όσους κακοποιούν ή παραμελούν ζώα).

unsplash David Mayilian

Την ίδια στιγμή, το κράτος εφάρμοσε με συνέπεια πολιτικές που άλλαξαν το τοπίο:

• Επιβλήθηκαν υψηλοί φόροι στην αγορά καθαρόαιμων σκύλων, κάνοντας την υιοθεσία πιο ελκυστική επιλογή.
• Δημιουργήθηκε ένα εθνικό πρόγραμμα με μαζικές στειρώσεις και εμβολιασμούς (CNVR), που στόχευαν τουλάχιστον το 70% των θηλυκών σκύλων.
• Το κράτος κάλυψε το κόστος των στειρώσεων.
• Θεσπίστηκαν αυστηρές ποινές για την κακοποίηση και εγκατάλειψη ζώων.
• Δημιουργήθηκε ειδική αστυνομική ομάδα που ασχολείται αποκλειστικά με περιστατικά κακοποίησης και διάσωσης ζώων.
• Ξεκίνησαν εκστρατείες ενημέρωσης που ενθάρρυναν τους πολίτες να υιοθετούν αντί να αγοράζουν, να φροντίζουν αντί να εγκαταλείπουν.

Γιατί το πρόβλημα δεν λύνεται με απομάκρυνση των ζώων. Αν αφαιρέσεις έναν σκύλο από μια περιοχή, τη θέση του θα πάρει ένας άλλος. Αυτό που αλλάζει τα δεδομένα είναι η στείρωση, η εκπαίδευση και η καταγραφή.

iStock

Από «εργαλείο» σε «μέλος της οικογένειας»

Η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική εξέλιξη επηρέασαν τη σχέση ανθρώπου-σκύλου. Όταν έχεις λιγότερα παιδιά, περισσότερους πόρους και περισσότερο χρόνο, επενδύεις αλλιώς στη φροντίδα.

Παράλληλα, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου έφερε την ενσυναίσθηση. Όσο λιγότερο παλεύεις για την επιβίωση, τόσο περισσότερο μπορείς να δεις τον άλλον, ακόμα κι αν έχει τέσσερα πόδια. Άλλωστε, η Ολλανδία έχει μάθει να λειτουργεί μέσα από τον διάλογο, τη συνεργασία και την αναζήτηση κοινού εδάφους, καθώς ως μικρή χώρα, η επιβίωσή της βασιζόταν στην αποδοχή του ξένου.

Έτσι, ο σκύλος από «εργαλείο» ή «υπάλληλος»  έγινε σύντροφος και αργότερα, για πολλούς, κάτι πιο κοντά σε παιδί.

Η Ολλανδία είδε τα αδέσποτα σκυλιά ως ένδειξη του πώς μια κοινωνία φέρεται στα πιο ευάλωτα πλάσματά της. Η εικόνα ενός πεινασμένου ή τραυματισμένου ζώου δεν επηρεάζει μόνο το ίδιο, αλλά και τους πολίτες, δημιουργώντας μια δύσκολη καθημερινότητα.