ΔΙΑΝΥΕΙΣ ΜΙΑ ΔΥΣΚΟΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟ; ΤΙ ΘΑ ΣΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΕ Ο ΝΙΤΣΕ

Στις πιο δύσκολες περιόδους της ζωής μας καταλαβαίνουμε την αξία που έχουν οι συμβουλές φιλοσόφων όπως ο Φρίντριχ Νίτσε.

O Φρίντριχ Νίτσε, ένας από τους επιδραστικότερους φιλοσόφους όλων των εποχών, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μέσα στον πόνο. Πόνο σωματικό αλλά και ψυχολογικό, αφού ήδη από την εφηβεία ξεκίνησε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως ανυπόφορες ημικρανίες που συνοδεύονταν από έντονο πόνο στα μάτια, ο οποίος τον ανάγκαζε να μένει κλεισμένος για μέρες ατελείωτες σε ένα σκοτεινό δωμάτιο.

Στα 26 του προσβλήθηκε από δυσεντερία, η οποία τον οδήγησε σε χρόνια στομαχικά προβλήματα. Για να τα αντιμετωπίσει χρησιμοποίησε ισχυρά ηρεμιστικά, όπως η ένυδρη χλωράλη, που του προκαλούσε περαιτέρω ζάλη και παραισθήσεις.

Μερικά χρόνια μετά άρχισε να παρουσιάζει ακραίες εναλλαγές διάθεσης, οι οποίες κυμαίνονταν μεταξύ βαθιών καταθλιπτικών επεισοδίων και περιόδων έντονης, μανιακής ευφορίας. Όλη αυτή η κατάσταση τον οδήγησε σε πλήρη ψυχική κατάρρευση. Το 1889, σε ηλικία 44 ετών, υπέστη σοβαρή νευρολογική κατάρρευση, η οποία οδήγησε σε απώλεια των νοητικών του λειτουργιών, παράλυση και πλήρη εξάρτηση από τη φροντίδα άλλων.

Παρόλο που η αρχική διάγνωση της εποχής για την κατάστασή του ήταν νευρυσύφιλη, οι σύγχρονοι ιατρικοί ιστορικοί το αμφισβητούν, υποδεικνύοντας πιθανές γενετικές διαταραχές όπως η μετωποκροταφική άνοια ή το σύνδρομο MELAS (μια σπάνια, προοδευτική μιτοχονδριακή γενετική διαταραχή που επηρεάζει κυρίως το νευρικό σύστημα και τους μυς).

Τώρα πια, βέβαια, μικρή σημασία έχει από τι ακριβώς έπασχε. Αυτό που έχει νόημα να «κρατήσουμε» εμείς είναι ότι ο άνθρωπος αυτός πέρασε πολύ δύσκολες περιόδους στη ζωή του. Όμως δεν «βυθίστηκε» σε αυτές. Αντίθετα, κάποιες από τις εντυπωσιακότερες φιλοσοφικές ιδέες του τις παρήγαγε ενώ πονούσε. Την ίδια ώρα έλεγε: «Πάντα θα υπάρχουν πέτρες στον δρόμο μπροστά μας. Αυτές θα είναι είτε εμπόδια είτε ανηφορικά σκαλοπάτια. Όλα εξαρτώνται από το πώς θα τα χρησιμοποιήσει κανείς».

Amor Fati: Η «φόρμουλα» που χρησιμοποιούσε ο Νίτσε στις δύσκολες στιγμές

Στην αυτοβιογραφία του, Ecce Homo, o Νίτσε εξηγεί γιατί είναι εντελώς άσκοπο να προσπαθεί κανείς να ξεφύγει από τον πόνο. Όπως λέει, αυτή είναι μια τάση που έχουν οι άνθρωποι: να αποφύγουν, να μουδιάσουν, να αποσπάσουν την προσοχή τους. Όμως ο πόνος είναι αναπόφευκτος – και η καταπολέμηση του αναπόφευκτου αποστραγγίζει το ένα πράγμα που χρειάζεσαι περισσότερο: την ενέργεια να συνεχίσεις. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο ίδιος: «Το να ζεις σημαίνει να υποφέρεις, το να επιβιώνεις σημαίνει να βρίσκεις κάποιο νόημα στον πόνο».

Η «ΦΟΡΜΟΥΛΑ» ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΑ ΑΓΑΠΑΣ ΤΗ ΜΟΙΡΑ ΣΟΥ. ΝΑ ΜΗ ΘΕΣ ΤΙΠΟΤΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ.

Δεν εννοεί, φυσικά, ο Νίτσε ότι ο πόνος είναι κάτι καλό, που θέλουμε στη ζωή μας. Αλλά ότι κάτι μπορεί να μας διδάξει. Κάτι να απαιτήσει από εμάς. Κάτι να βγάλει από μέσα μας.

Αναφερόμενος στη φιλοσοφία του Νίτσε, ο leadership coach Dr. Patrick Uduma έχει πει: «Δεν τσακίζουν τον άνθρωπο οι δύσκολες στιγμές. Οι άσκοπες δύσκολες στιγμές τον τσακίζουν. Αυτός που υποφέρει και καταλαβαίνει γιατί, εξακολουθεί να στέκεται όρθιος και σταδιακά γίνεται ένα εντελώς διαφορετικό άτομο για την επόμενη εμπειρία του».

Μάλιστα, όπως έχει γράψει ο ίδιος ο Νίτσε στο The Gay Science, «μόνο ο μεγάλος πόνος είναι ο απόλυτος απελευθερωτής του πνεύματος... Αμφιβάλλω αν ένας τέτοιος πόνος μας κάνει “καλύτερους”· αλλά ξέρω ότι μας κάνει πιο βαθείς». Και υποστήριξε ότι η άρνηση να αποδεχτούμε τη ζωή όπως είναι αποτελεί ψυχική παγίδα. Αντίθετα, η «φόρμουλα» για το μεγαλείο είναι να αγαπάς τη μοίρα σου.

«Η φόρμουλά μου για το μεγαλείο σε έναν άνθρωπο είναι η amor fati: το να μη θες τίποτα να είναι διαφορετικό, ούτε πιο μπροστά, ούτε πιο πίσω, ούτε για όλη την αιωνιότητα. Το να μην υπομένεις απλώς ό,τι είναι απαραίτητο να υπομείνεις, το να μην το κρύβεις... αλλά να το αγαπάς».

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Οι πολύ δύσκολες περίοδοι, λοιπόν, είναι οι ψυχολογικές μας μάχες, τις οποίες έχει νόημα να χρησιμοποιούμε για να χτίζουμε ψυχική ανθεκτικότητα. Το άγχος για ένα δύσκολο έργο ενισχύει την εστίασή μας. Ο πόνος της μοναξιάς ενισχύει την αυτονομία μας. Ο πόνος της αποτυχίας καταστρέφει το «εγώ» μας και το αντικαθιστά με νοητική ικανότητα. Και είναι οι δικές μας μάχες – κανείς άλλος δεν μπορεί και δεν πρέπει να τις αναλάβει για λογαριασμό μας.

ΑΝ ΠΕΡΝΑΣ ΜΙΑ ΔΥΣΚΟΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟ, Ο ΝΙΤΣΕ ΘΑ ΣΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΕ: ΟΡΙΣΕ ΤΟ ΣΥΝΤΟΜΟΤΕΡΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟ «ΓΙΑΤΙ» ΣΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΧΩΡΑ.

Αρκεί, καταλήγει ο ίδιος, να έχουμε ένα «γιατί». Ο Νίτσε πίστευε ότι οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν σχεδόν από οποιαδήποτε σωματική ή συναισθηματική δυσκολία, αν πιστεύουν ότι η μάχη αυτή έχει κάποιο νόημα – όπως αυτοί που προπονούνται για έναν μαραθώνιο. Δεν μένουν στην δύσκολη προσπάθεια, έχουν ένα «γιατί», το όραμα της νίκης. Αντίθετα, αν αναγκάσεις κάποιον να τρέξει την ίδια απόσταση, η ψυχολογική εμπειρία είναι διαφορετική – είναι σχεδόν δυστυχία.

Αν λοιπόν περνάς μια δύσκολη περίοδο, ο Νίτσε θα σε συμβούλευε: όρισε το συντομότερο δυνατό το «γιατί» σου και προχώρα. Αν υπομένεις μια δύσκολη ανάρρωση, την ίδια ώρα δείχνεις στα παιδιά σου πώς να παλεύουν. Ξαφνικά το βάρος της μοιάζει διαφορετικό. Από το πώς θα τα αντιμετωπίσω αυτό πήγαινε στο γιατί θα το αντιμετωπίσω.

Πάρε την απόφαση να σταματήσεις να αντιστέκεσαι στην πραγματικότητα και συνεργάσου μαζί της. Αντέχεις πιο εύκολα τις δύσκολες στιγμές όταν σταματάς να τις αντιμετωπίζεις ως αποκλίσεις από τη ζωή σου. Γιατί είναι η ζωή σου. Και δεν ωριμάζεις αποφεύγοντάς τις, αλλά περνώντας μέσα από αυτές.