ΟΙ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ «ΣΩΣΟΥΝ» ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΝΤΡΩΝ

Η μελισσοκομία δεν είναι το πρώτο χόμπι που θα σκεφτόταν κανείς για την ψυχική ενδυνάμωση των νέων αντρών. Κι όμως, ερευνητές και επαγγελματίες που εργάζονται με κοινότητες νέων υποστηρίζουν ότι η τέχνη της παραγωγής μελιού μπορεί να γίνει ευκαιρία σύνδεσης, ηρεμίας και επαφής με τη φύση.

Οι σημερινοί έφηβοι και νέοι άντρες απασχολούν συχνά τον δημόσιο διάλογο. Η κοινωνική απομόνωση, η μοναξιά, ο εθισμός στο gaming ή το πορνό, η βία, η επίδραση της ανδρόσφαιρας (manosphere), η ψηφιακή ριζοσπαστικοποίησή τους, η ψυχική τους υγεία γενικά και η ταυτότητά τους σε μια κοινωνία που διαρκώς εξελίσσεται και αλλάζει, τους φέρνει στο επίκεντρο συζητήσεων ως επείγουσα κρίση που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης.

Για τον Michael Joseph Richardson, από την άλλη, υπάρχουν πιο δημιουργικοί και ενσυναισθητικοί τρόποι προσέγγισης του ζητήματος από το να χαρακτηρίζεις «πρόβλημα» μια ολόκληρη πληθυσμιακή ομάδα. Ο Richardson, Senior Lecturer Ανθρώπινης Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Newcastle, εργάζεται πολλά χρόνια στην οργάνωση North East Young Dads and Lads, έναν φορέα υποστήριξης νέων μπαμπάδων με στόχο να είναι παρόντες και να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη ζωή των παιδιών τους.

Σε άρθρο του στο The Conversation, υποστηρίζει ότι οι νέοι άντρες δεν πρέπει να ορίζονται μόνο από όσα απορρίπτουν ή από τα ελλείμματά τους. Αντιθέτως, με τις κατάλληλες ευκαιρίες να καλλιεργήσουν τη δημιουργικότητά τους και να μάθουν την αξία της φροντίδας, μπορούν να βγουν κερδισμένοι οι ίδιοι, η κοινωνία και το περιβάλλον. Και μια από τις πιο αποτελεσματικές δραστηριότητες προς αυτή την κατεύθυνση αποδεικνύεται η μελισσοκομία.

Η μελισσοκομία ως τρόπος έκφρασης της ανδρικής ταυτότητας

Η μελισσοκομία διαφέρει σημαντικά από άλλα χόμπι ή δραστηριότητες δημοφιλείς μεταξύ των αντρών, όπως το ποδόσφαιρο. «Η φροντίδα των μελισσών απαιτεί υπομονή αντί για βιασύνη, προσοχή αντί για επιβολή και συνεργασία αντί για ανταγωνισμό», λέει ο Richardson. Βασίζεται στην ηρεμία και την προσεκτική παρατήρηση και, αν έπρεπε να βρεθεί ανάλογό της, μάλλον θα ήταν το ψάρεμα – αλλά, και πάλι, με κάποιες διαφορές.

Στη μελισσοκομία δεν υπάρχει θήραμα ή νικητής, μόνο η υπεύθυνη συνύπαρξη με έναν ζωντανό οργανισμό. Unsplash Fabian Kleiser

Το ψάρεμα αποτελεί αγαπημένο χόμπι των νεότερων κυρίως αντρών που συνεργάζονται με τον Richardson. Ωστόσο, ο ίδιος παρατηρεί ότι ακόμη κι όταν ακολουθούν την πρακτική του catch and release, δηλαδή πιάνουν τα ψάρια και τα αφήνουν ξανά ελεύθερα, το συγκεκριμένο χόμπι εξακολουθεί να υστερεί απέναντι στη λογική του care over capture που χαρακτηρίζει τη μελισσοκομία, ούτως ειπείν η πρόκριση της φροντίδας έναντι της αιχμαλωσίας και εκμετάλλευσης.

Δεν υπάρχει θήραμα, ούτε νικητής· υπάρχει μόνο η υπεύθυνη συνύπαρξη με έναν ζωντανό οργανισμό. Κι αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ένας άλλος τρόπος έκφρασης της ανδρικής ταυτότητας.

Ψυχική ενδυνάμωση και περιβαλλοντική συνείδηση

Ο κλάδος της αστικής μελισσοκομίας γνωρίζει μεγάλη άνθηση παγκοσμίως αλλά και στη χώρα μας. Στους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι επιλέγουν να ασχοληθούν με μελίσσια στην πόλη συγκαταλέγονται η αίσθηση κοινότητας και ανήκειν και η οικολογική συνείδηση. Ο Richardson το διαπιστώνει καθημερινά, στις δράσεις μελισσοκομίας που συντονίζει στην ταράτσα του Baltic Centre for Contemporary Art και σε κοινοτικούς κήπους στο Gateshead.

Πολλοί από τους συμμετέχοντες έχουν αναφερθεί στις ψυχικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, όπως η πίεση να περιγράψουν τα συναισθήματά τους, παρότι είχαν μάθει να μη μιλούν γι' αυτά. Σε αντίθεση με τέτοιες αντιπαραγωγικές και αγχωτικές μεθόδους, τα προγράμματα μελισσοκομίας προσφέρουν ένα ασφαλές περιβάλλον, χωρίς πίεση, όπου οι άντρες αποκομίζουν γνώσεις για την τέχνη πίσω από το μέλι, συζητούν για όσα γνώριζαν ή έμαθαν και χτίζουν αυθεντικές σχέσεις.

Οι ερασιτέχνες μελισσοκόμοι πρέπει να λειτουργούν ως πρέσβεις της φύσης, εκπαιδεύοντας την τοπική κοινωνία για τη σωστή φύτευση και τη μείωση των χημικών. Pexels Mark Stebnicki

«Είναι σημαντικό να δημιουργούνται χώροι όπου οι άντρες νιώθουν άνετα, χωρίς πίεση να αποδείξουν κάτι ή να ανοίξουν αμέσως την καρδιά τους», λέει ο Richardson. «Η σύνδεση χτίζεται κάνοντας πράγματα μαζί», προσθέτει, φέρνοντας το παράδειγμα ενός πρώην στρατιώτη που υπέφερε από σοβαρό μετατραυματικό στρες και περιέγραψε τη συμμετοχή του στις οικολογικές δράσεις με τις μέλισσες ως τη σημαντικότερη θεραπευτική εμπειρία της ζωής του.

Σε σχέση με το περιβαλλοντικό κομμάτι, φαίνεται πως η μελισσοκομία έγινε αφετηρία οικολογικών ανησυχιών για μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων. Νέοι που ένιωθαν περιθωριοποιημένοι έγιναν εθελοντές σε δενδροφυτεύσεις, φροντίδα κήπων και διαμόρφωση/διαχείριση πράσινων χώρων, ή ασχολήθηκαν με τη συντήρηση ποδηλάτων και τη συμμετοχή σε δράσεις επιστήμης των πολιτών, όπως η καταγραφή πουλιών και η παρακολούθηση της ποιότητας του νερού.

Τι πρέπει να γνωρίζεις πριν ασχοληθείς με τη μελισσοκομία

Η ίδια η ενασχόληση με τη μελισσοκομία επιβάλλει περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Αναγνωρίζοντας τις επιφυλάξεις των επιστημόνων για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τα αυξανόμενα ιδιωτικά μελίσσια στα άγρια είδη επικονιαστών, ο Richardson ξεκαθαρίζει ότι οι ερασιτέχνες μελισσοκόμοι πρέπει να λειτουργούν ως πρέσβεις της φύσης, εκπαιδεύοντας την τοπική κοινωνία για τη σωστή φύτευση και τη μείωση των χημικών.

«Οι μέλισσες», λέει, «μας θυμίζουν ότι η ευημερία σπάνια γεννιέται στην απομόνωση. Αναδύεται μέσα από τις σχέσεις, τη συλλογική εργασία και τις ήσυχες, συχνά παραγνωρισμένες πρακτικές της φροντίδας».

Για να είναι μια μελισσοκομική εκμετάλλευση βιώσιμη και αποδοτική, ο μελισσοκόμος οφείλει να κατανοήσει σε βάθος την κοινωνία της κυψέλης και να μην περιορίζεται μόνο στην παραγωγή μελιού. Unsplash Bianca Ackermann

Σε παρόμοια κατεύθυνση κινείται ένα έντυπο πληροφορίων για τη μελισσοκομία από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων. Το πιο συχνό λάθος που κάνουν οι αρχάριοι, τονίζει, είναι ότι ενδιαφέρονται μόνο για τις επιδοτήσεις. Η επιτυχία, εντούτοις, βασίζεται στη γνώση και την εμπειρία: η γνώση αποκτάται μέσα από τη μελέτη βιβλίων, περιοδικών και την παρακολούθηση εξειδικευμένων μαθημάτων, ενώ η εμπειρία χτίζεται σταδιακά, ξεκινώντας με μικρό αριθμό μελισσοσμηνών. Η βιαστική δημιουργία μεγάλων εκμεταλλεύσεων από την αρχή εγκυμονεί κινδύνους και μπορεί να οδηγήσει σε ολέθρια αποτελέσματα.

Για να είναι μια μελισσοκομική εκμετάλλευση βιώσιμη και αποδοτική, ο μελισσοκόμος οφείλει να κατανοήσει σε βάθος την κοινωνία της κυψέλης και να μην περιορίζεται μόνο στην παραγωγή μελιού. Η πλήρης αξιοποίηση όλων των παραγώγων, όπως της γύρης, του βασιλικού πολτού, της πρόπολης και του κεριού, σε συνδυασμό με την κατανόηση της τεράστιας οικολογικής προσφοράς της μέλισσας μέσω της επικονίασης, αποτελούν το κλειδί για μια ολοκληρωμένη και επιτυχημένη πορεία στον κλάδο.

Γι' αυτό και ξεκαθαρίζει εξαρχής ότι η μελισσοκομία δεν είναι απασχόληση για εύκολο ή τεράστιο πλούτο, μπορεί όμως να εξασφαλίσει ένα ικανοποιητικό εισόδημα όταν ασκείται ορθολογικά και με μεράκι. Έτσι, πέρα από την ψυχική ανάταση που σου χαρίζει η ίδια η δραστηριότητα, μπορεί να γίνει η οικονομική ανάσα που έψαχνες για να ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία.