Η ΠΙΣΤΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΜΑΣ

Ο άνθρωπος φαίνεται να είναι «κατασκευασμένος» να πιστεύει σε μια ανώτερη δύναμη – στον Θεό, στο σύμπαν, σε ό,τι λειτουργεί για τον καθένα. Τι προκαλεί όμως η πίστη στον εγκέφαλό μας;

Οι άνθρωποι ανέκαθεν πίστευαν κάπου – σε μια ανώτερη δύναμη, αργότερα σε μια θρησκεία. Τι αποκαλύπτει, όμως, αυτό για το μυαλό του είδους μας; Και ποια είναι η ανάγκη που μας ωθεί στο να βρίσκουμε νόημα, σύνδεση και μια αίσθηση πως υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από εμάς, εκεί έξω; Το Big Think κάλεσε τρεις ειδήμονες να δώσουν απαντήσεις σχετικά με την πίστη.

Είναι ο Δρ. Reza Aslan (Ιρανοαμερικανός κοινωνιολόγος, καθηγητής δημιουργικής γραφής στο Πανεπιστήμιο της California), η Δρ. Lisa Miller (Aμερικανίδα ερευνήτρια, κλινική ψυχολόγος και καθηγήτρια κλινικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Columbia) και ο Rob Bell (πρώην πάστορας, σεναριογράφος και μουσικός).

Η συζήτηση ανοίγει με τον Δρ. Aslan που λέει ότι «Η θρησκευτική σκέψη αποτελεί μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, από την αρχή. Το ερώτημα λοιπόν, είναι γιατί;

»Μελέτες που έχουν γίνει σε παιδιά, έχουν δείξει ότι γεννιόμαστε με αυτό το ένστικτο. Πρόκειται για τη θεωρία του δυισμού των ουσιών, σύμφωνα με την οποία ο νους (ή η ψυχή) και το σώμα (ή η ύλη) είναι δύο θεμελιωδώς διαφορετικά είδη "ουσιών".

»Η θρησκευτική εμπειρία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Εφόσον μπορεί να εντοπιστεί σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του ανθρώπου, τότε υποθέτουμε ότι θα πρέπει να υπάρχει κάποιο προσαρμοστικό πλεονέκτημα. Διαφορετικά, δεν θα συνέχιζε να υπάρχει η εμπειρία αυτή. Το πρόβλημα είναι πως οι αμέτρητες διαφορετικές απαντήσεις που έχουν δοθεί στο ερώτημα «γιατί απέτυχε η θρησκεία», δεν μας βοήθησαν επειδή ήταν, ως επί το πλείστον, λειτουργικές απαντήσεις. Για παράδειγμα, "τι κάνει η θρησκεία" και όχι "γιατί υπάρχει"».

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Η πίστη προστατεύει από την κατάθλιψη

Η Δρ. Miller συνέχισε από εκεί που σταμάτησε ο Δρ. Aslan, εξηγώντας πως «είμαστε ένα σημείο και είμαστε ένα κύμα. Είμαστε υπέροχα διακριτοί και μοναδικοί και ποικίλοι, και είμαστε μέρος ενός πεδίου ζωής, μιας ιερής συνείδησης. Αποδεικνύεται ότι ο καθένας από εμάς γεννιέται με τον νευρο-σταθμό σύνδεσης που προσφέρει αφυπνισμένη επίγνωση.

»Μαζί με τους συναδέλφους μου, εξετάσαμε άτομα που ανάρρωσαν από την κατάθλιψη, μέσω μιας αφύπνισης. Είδαμε ότι οι άνθρωποι που υπέφεραν περισσότερο, αντλούσαν μια πραγματικά βαθιά υποστήριξη και μια ανανέωση, όταν συνδέονταν με την ανώτερη δύναμή τους – με τον Θεό, με το σύμπαν ή με ό,τι άλλο «δούλευε» για εκείνους.

»Ήταν πιο πιθανό να αντιλαμβάνονται και να αναλογίζονται με έναν βαθιά πνευματικό τρόπο. Αυτή η τάση να βλέπουν τη ζωή σε ένα πνευματικό υπόβαθρο, αντικατοπτριζόταν από μια πάχυνση του φλοιού του εγκεφάλου, προσφέροντας κάποιες ενδείξεις ότι η διαρκής πνευματική ζωή είναι νευροπροστατευτική απέναντι στην κατάθλιψη. Επιπλέον, όταν εξετάσαμε τον αφυπνισμένο εγκέφαλο, αυτό που είδαμε είναι ότι παγκοσμίως, νιώθουμε έλξη προς μια εμπειρία, στην οποία νιώθουμε να μας αγαπούν και να μας υποστηρίζουν, να μας καθοδηγούν και στην οποία δεν είμαστε ποτέ μόνοι».

Η επιστήμη εξελίχθηκε, όχι όμως και τα ερωτήματα που μας βασανίζουν

Ο Bell μάς ζήτησε να σκεφτούμε την ιστορία του είδους μας «στα τελευταία τριακόσια ή τετρακόσια χρόνια, ειδικά αυτήν του Δυτικού κόσμου». «Θα διαπιστώσουμε πως έγινε μια έκρηξη, την οποία κάποιοι ονόμασαν "εποχή της βεβαιότητας". Ήταν η έκρηξη του επιστημονικού ορθολογισμού, της γνώσης για το πώς λειτουργεί στην πραγματικότητα ο κόσμος: ύψος, βάρος, βαρυτική έλξη, ηλεκτρομαγνητική δύναμη», εξηγεί ο ίδιος.

«Παρ’ όλα αυτά, τα ίδια ερωτήματα (Ποιο είναι το νόημα της ζωής; Τι κάνουμε εδώ που είμαστε;) εξακολουθούν να βασανίζουν την ψυχή μας. Πάντα έβρισκα εντελώς παράλογη την πεποίθηση πως η πίστη και η επιστήμη βρίσκονται σε αντίθεση, καθώς και οι δύο αναζητούν την αλήθεια».

Ο Δρ. Aslan εστίασε στο ότι «υπάρχει κάτι στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλός μας, που μας αναγκάζει να πιστεύουμε ότι είμαστε κάτι περισσότερο από το άθροισμα των υλικών μας μερών», με τη Δρ. Miller να μας θέτει το ερώτημα «Είναι πιθανό να έχετε ήδη βρεθεί σε μια αναζήτηση και να περπατάτε ήδη σε ένα πνευματικό μονοπάτι;»

Δεν χρειάζεται πολλή σκέψη. Απαντήστε με ένα ναι ή ένα όχι, γιατί μάλλον δεν υπάρχει κάποιος που να μην έχει επικαλεστεί μια ανώτερη δύναμη, την ώρα της μεγαλύτερης κρίσης του. Είμαστε «κατασκευασμένοι» να το κάνουμε αυτό. Δεν χρειάζεται να το ενοχοποιούμε. Χρειάζεται να κατανοούμε και πως όσοι εναποθέτουν όλη τη ζωή τους στον Ύψιστο, έχουν έναν πολύ καλό λόγο να τον κάνουν. Που μπορεί να μην είναι πάντα αποτελεσματικός, αλλά ηρεμεί τη ψυχή τους. Κι ενδεχομένως αυτό να είναι το καταρχάς το ζητούμενό τους.