ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ «ΣΧΕΔΟΝ ΑΣΦΑΛΗΣ» ΣΧΕΣΗ ΚΑΙ ΠΩΣ ΣΕ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ

Είσαι σε μια σχέση που, με απλά λόγια, μπορείς να τη χαρακτηρίσεις καλή και λειτουργική. Τότε γιατί δεν μπορείς να ησυχάσεις και να αισθανθείς ασφάλεια;

Στη σχέση σου δεν υπάρχουν φωνές και δράματα, μεγάλες κρίσεις, ούτε κάποια αξιοπρόσεκτη ασυμφωνία χαρακτήρων. Υπάρχει τρυφερότητα και κατανόηση, κοινές αναμνήσεις, σχέδια για το άμεσο μέλλον, καλοκαίρι, διακοπές κ.λπ. Ωστόσο, κάτι μέσα σου δεν σε αφήνει να ησυχάσεις πραγματικά. Αν έχεις πιάσει τον εαυτό σου να σκέφτεται «είμαστε καλά, αλλά όχι ακριβώς όπως θα ήθελα», ίσως είσαι σε μια σχέση που είναι περίπου ασφαλής. Και αυτό το περίπου μπορεί να κοστίζει λίγο περισσότερο απ’ όσο νομίζεις.

Συζητώντας για τις σχέσεις –συχνά, θα πω– αναφερόμαστε κυρίως σε δυο μεγάλες κατηγορίες:

• σε εκείνες που κατά καιρούς μας δηλητηριάζουν, τις «λάθος» σχέσεις,
• στις υγιείς σχέσεις, τις πολυπόθητες, που μας προσφέρουν ψυχική και συναισθηματική ασφάλεια.

Υπάρχει όμως και μία ενδιάμεση κατηγορία στην οποία ίσως δεν δίνουμε μεγάλη προσοχή: οι σχέσεις που μπορεί μεν να λειτουργούν, αλλά δεν σε ηρεμούν. Υπάρχει αγάπη, αλλά όχι σταθερή συναισθηματική διαθεσιμότητα. Ενώ όλα είναι ΟΚ, εσύ διατηρείς μια εσωτερική ένταση. Σκέφτεσαι ότι πρέπει να προσέχεις πώς εκφράζεσαι, να κρατάς διαρκώς μια ισορροπία, ενώ έχεις διάφορους προβληματισμούς που υποδηλώνουν ότι δεν νιώθεις αρκετά ασφαλής για να χαλαρώσεις πλήρως.

Πώς θα καταλάβεις ότι είσαι σε μια σχέση στο... περίπου

Σύμφωνα με τους ειδικούς, όταν μια σχέση δεν είναι τόσο δυσλειτουργική ώστε να σε κάνει να φύγεις, αλλά ούτε αρκετά ασφαλής για να αισθανθείς ηρεμία, τότε είναι «σχεδόν ασφαλής». Πριν σπεύσεις να σκεφτείς ότι ψάχνουμε ψύλλους στα άχυρα και ότι το αναλύουμε υπερβολικά, ίσως θα είχε ενδιαφέρον να μάθεις ότι μια τέτοια κατάσταση μπορεί να επηρεάσει το νευρικό σου σύστημα, τον τρόπο που εκφράζεσαι και την προσωπική σου ανάπτυξη.

Ας δούμε τρεις βασικές ενδείξεις που, σύμφωνα με έρευνες, δείχνουν ότι μια σχέση είναι «σχεδόν ασφαλής».

Η καθημερινή επικοινωνία απαιτεί περισσότερη «διαχείριση» απ’ όσο θα έπρεπε

Σε μια σχέση με ισχυρή συναισθηματική ασφάλεια, μπορεί οι διαφωνίες και οι δυσκολίες να μην εξαφανίζονται ως διά μαγείας, ωστόσο δεν αισθάνεσαι ότι χρειάζεται να μετράς διαρκώς τα λόγια σου. Ξέρεις ότι αν προκύψει ένταση, θα υπάρξει διάθεση κατανόησης.

Ο κλινικός ψυχολόγος John Gottman, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, έχει ασχοληθεί εκτενώς σε μελέτη του με τις δυναμικές που αναπτύσσονται στα ζευγάρια κατά τη διάρκεια μιας διαφωνίας και αναφέρει ότι τα ζευγάρια που ζουν σταθερά μαζί για πολλά χρόνια διατηρούν μια αναλογία περίπου 5 θετικών αλληλεπιδράσεων για κάθε 1 αρνητική, ακόμη και όταν διαφωνούν. Κοντολογίς, κάθε φορά που θα προκύψει μια σοβαρή διαφωνία, θα βρουν τρόπο να επιστρατεύσουν τα καλά «όπλα» της σχέσης τους (π.χ. κουβέντες κατανόησης, χιούμορ κ.ά.), ώστε να ενισχύσουν τη συναισθηματική τους σύνδεση και να ξεπεράσουν την κρίση.

Η ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ ΔΥΟ ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΑ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ –ΙΣΩΣ ΟΧΙ ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ, ΑΛΛΑ ΜΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΣΤΑΔΙΑΚΗΣ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗΣ– ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΕ ΒΑΘΟΣ ΧΡΟΝΟΥ Η ΒΑΣΙΚΗ ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗΣ.

Στη «σχεδόν ασφαλή» σχέση, όμως, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η επικοινωνία αρχίζει να ακολουθεί μια στρατηγική που ενδέχεται να συμπεριλαμβάνει τα εξής:

• Σκέφτεσαι για πολλή ώρα πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να πεις οτιδήποτε.
• Αναρωτιέσαι διαρκώς πώς θα ακουστεί αυτό που λες.
• Αναβάλεις μια συζήτηση επ’ αόριστον, μέχρι να βρεθεί η «τέλεια συνθήκη».
• Προετοιμάζεσαι για μια πιθανή παρεξήγηση, πριν συμβεί.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Personality and Social Psychology Bulletin επιβεβαιώνει ότι, όταν η αρνητική επικοινωνία αυξάνεται μέσα σε ένα ζευγάρι, η ικανοποίηση από τη σχέση τείνει να μειώνεται την ίδια περίοδο.

Οι «μικρές» ανάγκες δεν εκφράζονται

Σε μια όχι και τόσο ασφαλή σχέση, που δεν είναι εμφανώς απορριπτική αλλά ούτε και ξεκάθαρα υποστηρικτική, μπορεί να απουσιάζουν οι μεγάλες συγκρούσεις, ωστόσο ενδέχεται να δημιουργηθεί απόσταση μεταξύ των συντρόφων όταν οι μικρές, απλές ανάγκες του ενός ή και των δύο δεν βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να εκφραστούν.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η στιγμή που οι σύντροφοι αρχίζουν να περιορίζουν τα αιτήματά τους –ίσως όχι συνειδητά, αλλά με τη μορφή σταδιακής παραίτησης– γίνεται σε βάθος χρόνου η βασική αιτία αποξένωσης.

Στον αντίποδα, έρευνα της Shelly Gable, καθηγήτριας στο University of California, και των συνεργατών της, η οποία δημοσιεύτηκε το 2006, εξέτασε πώς αντιδρούν οι σύντροφοι όταν ο ένας μοιράζεται μια θετική εμπειρία με τον άλλο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ενεργητική και εποικοδομητική ανταπόκριση, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο ο/η σύντροφος ανταποκρίνεται όταν μοιραζόμαστε μαζί του/της κάτι σημαντικό ή θετικό, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Συγκεκριμένα, ο ενθουσιασμός, οι ερωτήσεις και το γνήσιο ενδιαφέρον συνδέονται με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη σχέση συνολικά και αληθινή οικειότητα μεταξύ των συντρόφων.

Η καθημερινότητα είναι λειτουργική, αλλά η προσωπική σου εξέλιξη παραμένει στάσιμη

Βρίσκεσαι σε μια σχέση όπου η καθημερινότητα ενδέχεται να κυλά χωρίς ιδιαίτερες εντάσεις, υπάρχει συνεργασία, κοινές συνήθειες και μια γενική αίσθηση σταθερότητας. Ωστόσο, εσένα κάτι σε «τρώει»: παρατηρείς ότι οι ουσιαστικές συζητήσεις αποφεύγονται, οι διαφωνίες προσπερνιούνται χωρίς να έχουν λυθεί και γενικώς το όλο πράγμα δεν εξελίσσεται – μαζί του ούτε εσύ. Η σχέση αυτή μπορεί να μην σε πληγώνει, αλλά δεν σε εμπνέει να έρθεις ένα βήμα πιο κοντά στην καλύτερη εκδοχή σου.

ΟΤΑΝ ΟΙ ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΑΛΛΗΛΟΫΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ, ΕΝΙΣΧΥΟΝΤΑΙ ΤΟΣΟ Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΣΟ ΚΑΙ Η ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΧΕΣΗ.

Οι ψυχολόγοι που ειδικεύονται στις σχέσεις υποστηρίζουν ότι δεν αρκεί αυτές να προσφέρουν μόνο συναισθηματική σταθερότητα, χρειάζεται παράλληλα να δίνουν έμπνευση και κίνητρο για προσωπική ανάπτυξη, βοηθώντας και τους δύο συντρόφους να εξελιχθούν.

Πάνω σε αυτή την ιδέα, κάνουν λόγο για το «φαινόμενο του Μικελάντζελο» διαπιστώνοντας ότι ένας σύντροφος μπορεί να λειτουργήσει σαν «γλύπτης» της προσωπικότητας του άλλου, ενθαρρύνοντας την εξέλιξη προς τον ιδανικό του εαυτό.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 1999 στο Journal of Personality and Social Psychology έδειξε ότι κάθε φορά που οι σύντροφοι αλληλοϋποστηρίζουν τα όνειρα και τις δυνατότητες του άλλου, αυξάνεται τόσο η προσωπική εξέλιξη όσο και η ικανοποίηση από τη σχέση.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Το επόμενο βήμα

Αν αναγνωρίζεις ενδείξεις που σε κάνουν να αισθάνεσαι ότι η σχέση σου είναι περίπου ασφαλής, δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι και καταδικασμένη. Οι ειδικοί θυμίζουν ότι, όπως στις περισσότερες περιπτώσεις, υπάρχουν και εδώ πράγματα που περνάνε από το χέρι σου. Εάν επιθυμείς να αλλάξεις τη δυναμική στην προσωπική σου ζωή, υπάρχουν μερικοί τρόποι τους οποίους ίσως ήδη γνωρίζεις, αλλά είναι μια καλή ευκαιρία να τους ξανασκεφτείς:

Αποκτήστε νέες εμπειρίες με τον/τη σύντροφό σου

Όχι ότι αυτό είναι κάτι που δεν έχεις ξανακούσει, αλλά μήπως έχει έρθει η ώρα να το επιδιώξεις;

Έρευνα του κοινωνικού ψυχολόγου Arthur Aron που δημοσιεύτηκε το 2000 έδειξε ότι τα ζευγάρια που συμμετέχουν μαζί σε δραστηριότητες όπως ταξίδια, χόμπι κ.ά. αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση και εγγύτητα στη σχέση τους, καθώς οι νέες εμπειρίες μειώνουν το αίσθημα της ρουτίνας και ενδυναμώνουν τη σύνδεση των δύο συντρόφων.

Συζητήστε για κοινούς στόχους ζωής, όχι μόνο για πρακτικά θέματα

Δεν είναι εύκολο να μην σε «καταπιεί» η καθημερινότητα, αλλά οι ειδικοί επιμένουν ότι δύο σύντροφοι χρειάζεται –πέρα από τα πρακτικά θέματα του βίου τους– να αναζητούν κοινά όνειρα και να συζητούν γι’ αυτά.

Η ΣΧΕΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΟΠΟΥ ΚΑΘΕ ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΕΥΡΥΝΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2011 στο Journal of Research in Personality δείχνει όταν οι στόχοι των δυο συντρόφων συμβαδίζουν, ενισχύεται η συναισθηματική ευημερία στη σχέση, καθώς και η αίσθηση της εγγύτητας.

Αναζήτησε την προσωπική σου εξέλιξη μέσα στη σχέση

Παρόλο που η συντροφικότητα πρέπει να προσφέρει σταθερότητα και ασφάλεια, οι ειδικοί τονίζουν ότι η προσωπική ανάπτυξη μέσα στη σχέση είναι εξίσου σημαντική. Η σχέση δεν είναι μόνο ένας χώρος συμβίωσης, αλλά και μια συνθήκη όπου ο κάθε σύντροφος μπορεί να διευρύνει τον εαυτό του, να μάθει νέα πράγματα και να ζήσει προσωπικές εμπειρίες που τον/την εξελίσσουν. Κοινώς, έχεις την ευκαιρία να κάνεις εσύ την αρχή.

Σύμφωνα με την θεωρία της αυτοεπέκτασης (self-expansion), όπως αναπτύχθηκε από τον Arthur Aron και τους συνεργάτες του, οι άνθρωποι έχουν μια θεμελιώδη ανάγκη να διευρύνουν τον εαυτό τους μέσα στις σχέσεις.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Journal of Family Psychology έδειξε ότι οι συμπεριφορές και οι εμπειρίες που ενισχύουν την προσωπική ανάπτυξη (όπως η συμμετοχή σε νέες δραστηριότητες, η απόκτηση νέων γνώσεων ή η εξερεύνηση προσωπικών ενδιαφερόντων) οδηγούν σε μεγαλύτερη ικανοποίηση, σύνδεση και αρμονία μεταξύ των συντρόφωνμε την πάροδο του χρόνου.