ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΠΟΥ ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΥΧΝΑ ΠΑΡΑΒΛΕΠΟΥΝ

Ένα χαρακτηριστικό που αφορά σημαντικό μέρος του πληθυσμού συνδέεται με άγχος και κατάθλιψη, αλλά συχνά παραβλέπεται στην ψυχική υγεία.

Ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που δακρύζουν –ή και κλαίνε– με φαινομενικά ασήμαντη αφορμή. Δηλαδή, μπορεί να παρακολουθώ σπίτι μου μια rom com κι ενώ από την αρχή ξέρω το τέλος, παρ’ όλ’ αυτά να νιώθω ένα «τσίμπημα» στη ψυχή μου όπως εξελίσσεται η –τετριμμένη– ιστορία.

Μπορεί να είναι από μια ατάκα που χτυπάει μια ευαίσθητη χορδή μου, μια χειρονομία, μια προσδοκία που είχα πάντα από τις σχέσεις μου και δεν καλύφθηκε ποτέ. Οτιδήποτε μπορεί να με συγκινήσει. Θα έλεγες πως είμαι ευαίσθητη. Ίσως και υπερευαίσθητη.

Το βέβαιο είναι πως κατά καιρούς –ιδιαίτερα πριν αρχίσω ψυχοθεραπεία– η ευαισθησία μου μπορούσε να διαλύσει μια μέρα μου. Όπως δείχνουν οι μελέτες, η υψηλή ευαισθησία κάθε άλλο παρά σπάνια είναι. Να δούμε όμως τι εννοεί η επιστήμη όταν μιλά για υψηλή ευαισθησία; Γιατί ο όρος δεν περιγράφει απλώς έναν άνθρωπο που συγκινείται ή κλαίει εύκολα.

Στην επιστημονική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος «ευαισθησία στην αισθητηριακή επεξεργασία» (sensory-processing sensitivity, SPS), ένα χαρακτηριστικό που περιγράφει διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και επεξεργάζονται τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός τους. Τα άτομα με υψηλή ευαισθησία μπορεί να εμφανίζουν εντονότερες συναισθηματικές, αισθητηριακές ή φυσιολογικές αντιδράσεις σε περιβαλλοντικά, κοινωνικά ή συναισθηματικά ερεθίσματα.

Τα άτομα υψηλής ευαισθησίας τείνουν να επεξεργάζονται πιο διεξοδικά τα ερεθίσματα και μπορεί να εμφανίζουν εντονότερες συναισθηματικές και γνωστικές αντιδράσεις. Για παράδειγμα, μπορεί να κατακλυστούν από δυνατούς θορύβους, έντονα φώτα, έντονες μυρωδιές ή περιβάλλοντα με πολύ κόσμο. Μπορεί επίσης να έχουν αυξημένη ενσυναίσθηση στα συναισθήματα των άλλων ή/και μεγάλη παρατηρητικότητα σε ανεπαίσθητες αλλαγές στο περιβάλλον ή σε κοινωνικές ενδείξεις τις οποίες άλλοι παραβλέπουν.

Τα άτομα με υψηλή ευαισθησία φαίνεται, πάντως, να εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους – μια σχέση που θέλησαν τώρα οι ερευνητές να αποτυπώσουν συστηματικά.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Θα αναρωτιέστε ποια είναι ακριβώς η είδηση, αφού η σύνδεση της αυξημένης ευαισθησίας με το άγχος ή την ψυχική δυσφορία μοιάζει μάλλον αναμενόμενη. Ερευνητές αποφάσισαν να εξετάσουν συστηματικά αυτή τη σχέση, αναλύοντας δεδομένα από 33 μελέτες που εξέτασαν την ψυχική υγεία σχεδόν 12.700 ατόμων. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Psychological Science.

Διευκρινίζεται ότι είναι η πρώτη μετα-ανάλυση που τεκμηριώνει μια σαφή σχέση ανάμεσα στην υψηλή ευαισθησία και σε κοινά προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως εξήγησε ο Michael Pluess, καθηγητής αναπτυξιακής ψυχολογίας στο University of Surrey στο Ηνωμένο Βασίλειο και ανώτερος ερευνητής της εργασίας.

ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 31% ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ ΥΨΗΛΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ.

O ειδικός τόνισε πως είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι ίδιοι άνθρωποι «ανταποκρίνονται επίσης περισσότερο σε θετικές εμπειρίες, συμπεριλαμβανομένης της ψυχολογικής θεραπείας. Eπίσης, η ποιότητα του περιβάλλοντός τους είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ευημερία τους».

Η σχέση της ευαλωτότητας με το άγχος και την κατάθλιψη

Τα στοιχεία της μετα-ανάλυσης αποκάλυψαν μια μέτρια θετική συσχέτιση μεταξύ της ευαισθησίας και της κατάθλιψης (r = 0,36) ή του άγχους (r = 0,39). Με απλά λόγια, όσο υψηλότερη ήταν η ευαισθησία, τόσο εντονότερα έτειναν να είναι και τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ευαισθησία τα προκαλεί.

Εν τω μεταξύ, φάνηκε πως δεν συνδέονται όλες οι πτυχές της ευαισθησίας με την ψυχική υγεία στον ίδιο βαθμό. Η ευκολία στη διέγερση και το χαμηλό αισθητηριακό κατώφλι εμφάνισαν ισχυρότερες συσχετίσεις με προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ η αισθητική ευαισθησία παρουσίασε ασθενέστερες ή λιγότερο σταθερές συσχετίσεις.

Πόσοι είμαστε οι ευαίσθητοι αυτού του κόσμου

Η ερευνητική ομάδα εστίασε στα άτομα με υψηλή ευαισθησία, δηλαδή σε ανθρώπους που εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία στην αντίληψη και την επεξεργασία περιβαλλοντικών και κοινωνικών ερεθισμάτων, όπως τα έντονα φώτα ή οι διαθέσεις των άλλων.

Προηγούμενη έρευνα έχει εκτιμήσει ότι περίπου το 31% του γενικού πληθυσμού μπορεί να εντάσσεται στην ομάδα υψηλής ευαισθησίας. Ωστόσο, η ευαισθησία συχνά παραβλέπεται στην ψυχική υγεία, σε σύγκριση με άλλα χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως ο νευρωτισμός.

ΕΙΝΑΙ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΘΕΙ Η ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΟΥΝ ΑΝΑΛΟΓΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ.

Οι συνδυασμένες μελέτες διαπίστωσαν πως συνδέεται με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η διαταραχή μετατραυματικού στρες και η αγοραφοβία.

«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι η ευαισθησία θα πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη στην κλινική πρακτική, κάτι που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της διάγνωσης παθήσεων. Η ευαισθησία θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν σκεφτόμαστε σχέδια θεραπείας για παθήσεις ψυχικής υγείας», διευκρίνισε ο Tom Falkenstein, ψυχοθεραπευτής και μεταδιδακτορικός φοιτητής στο Queen Mary University του Λονδίνου.

Κατέληξε ότι «η εργασία μας δείχνει πως είναι ζωτικής σημασίας να βελτιωθεί η επίγνωση της ευαισθησίας μεταξύ των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, ώστε οι κλινικοί γιατροί και οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας να μπορούν να αναγνωρίζουν το χαρακτηριστικό στους ασθενείς τους και να προσαρμόζουν τη θεραπεία στην ευαισθησία τους».