4 ΦΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΟΥ

Γιατί είμαστε γεμάτοι φαντασία ως παιδιά, μα ως ενήλικες χάνουμε τη δημιουργικότητά μας; Μήπως φταίει ο τρόπος που μιλάμε;

Εδώ και περίπου 40 χρόνια, ο Anthony D. Fredericks, ομότιμος καθηγητής εκπαίδευσης στο York College της Πενσυλβάνια, μελετά άτομα υψηλής δημιουργικότητας. Μάλιστα, έχει γράψει περισσότερα από 180 βιβλία, δύο εκ των οποίων αναφέρονται στο πώς μπορεί να ξεπεράσει κανείς τα εμπόδια που συνήθως δυσκολεύουν τη δημιουργική σκέψη.

Στη διαδικασία αυτή μπήκε όταν  διαπίστωσε πως ενώ όλοι μας έχουμε πλούσια φαντασία ως παιδιά, μεγαλώνοντας δυσκολευόμαστε πολύ να αντεπεξέλθουμε σε ζητήματα που απαιτούν καινοτομία. Είναι λες και η σπίθα της δημιουργικότητάς μας έχει σβήσει εντελώς. Γιατί;

Ένα συμπέρασμα στο οποίο έχει οδηγηθεί ο Fredericks είναι πως αυτό έχει να κάνει με τον τρόπο που μιλάμε. «Ορισμένες κοινές φράσεις που χρησιμοποιούμε σε περιστασιακές συζητήσεις, π.χ. με την οικογένεια, τους φίλους ή τους συνεργάτες μας, μπορεί να σαμποτάρουν τις δυνατότητές μας. Και συχνά δεν συνειδητοποιούμε καν ότι τις λέμε», λέει και τις απαριθμεί, εξηγώντας πώς να τις αποβάλλουμε.

«Δεν είμαι άτομο με δημιουργικότητα και φαντασία»

Ένα μεγάλο μέρος της εκπαίδευσής μας, ιδιαίτερα στο δημοτικό σχολείο, επικεντρώνεται στο να βρούμε τις «σωστές» απαντήσεις σε μονοδιάστατα ερωτήματα, όπως «Ποια είναι η προπαίδεια του 7;» ή «Πότε έγινε ο Πελοποννησιακός πόλεμος;». Αυτές ονομάζονται συγκλίνουσες ερωτήσεις.

Υπάρχουν, όμως, και οι αποκλίνουσες ερωτήσεις που έχουν ένα ευρύτερο φάσμα πιθανών απαντήσεων και γενικά σπάνια διδάσκονται στο σχολείο.

Το αποτέλεσμα είναι, ως ενήλικες, όταν αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που μπορεί να έχουν πολλές έγκυρες απαντήσεις, να κλεινόμαστε στον εαυτό μας γιατί όλα αυτά τα χρόνια κανείς δεν μας έχει μάθει ή δεν μας έχει ενθαρρύνει να σκεφτόμαστε πιο εκτεταμένα.

Έχει νόημα να το αλλάξουμε αυτό: Να σταθούμε μπροστά από ένα πρόβλημα ή από ένα έργο και, αντί να ομολογήσουμε ότι μας λείπει η δημιουργικότητα ή η φαντασία για να βρούμε τη μία και μοναδική λύση, να αρχίσουμε να κάνουμε πιο αποκλίνουσες ερωτήσεις, π.χ. «Με ποιους διαφορετικούς τρόπους θα μπορούσα να το δω αυτό;».

Κάτι τέτοιο μας απαλλάσσει από την πίεση και μας δίνει περισσότερη ελευθερία να εξερευνήσουμε ένα θέμα, ειδικά αν αντιμετωπίζουμε ένα δημιουργικό μπλοκάρισμα.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

«Δεν μπορεί να γίνει»

Πολλές φορές όταν κάτι νέο και μη οικείο εμφανίζεται μπροστά μας, έχουμε την τάση να το βλέπουμε ως επιβλαβές ή τρομακτικό. Αυτή είναι συχνά η «προεπιλεγμένη ρύθμιση» του εγκεφάλου μας για να προστατευόμαστε και να απομακρυνόμαστε από μία άγνωστη και δυνητικά επικίνδυνη κατάσταση.

Πρόκειται για ένα ένστικτο που μπορεί κάποτε να βοηθούσε τους ανθρώπους να επιβιώσουν από ένα αβέβαιο περιβάλλον, όμως στη σύγχρονη ζωή μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά, κάνοντας τον εγκέφαλό μας να βλέπει τις νέες ιδέες ως επικίνδυνες και να προσπαθεί να τις φιμώσει.

Μια απλή άσκηση για να «ξεκολλήσεις» από αυτόν τον τρόπο σκέψης είναι η εξής: Κοίτα γύρω σου και βρες ένα βασικό αντικείμενο. Σκέψου διαφορετικές χρήσεις γι’ αυτό. Για παράδειγμα, ποιες είναι μερικές εναλλακτικές χρήσεις για τις κάλτσες; Θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως καλύμματα για μπαστούνια του γκολφ, θερμαντικά χεριών, είδη ζωγραφικής ή «καλτσοκούκλες». Για τα επόμενα 10 λεπτά, δοκίμασέ το με μερικά διαφορετικά είδη οικιακής χρήσης.

Η μέθοδος αυτή μπορεί να εφαρμοστεί και σε ένα δύσκολο έργο, για το οποίο απαιτείται δημιουργικότητα, καθώς σε βοηθά να ανοίγεις δρόμους σε νέες δυνατότητες και να διαπιστώνεις πως τελικά… μια χαρά μπορεί να γίνει.

«Πάντα το έκανα έτσι»

Οι περισσότεροι άνθρωποι μεγαλώνοντας «κλειδώνουν» σε μια σταθερή νοοτροπία και αυτό τους δυσκολεύει τρομερά να αποδεχτούν την αλλαγή, επειδή τους τρομάζει. Αν έχουν «βολευτεί» στο γνωστό, γιατί να τολμήσουν το άγνωστο;

Με τον τρόπο αυτό, όμως, μένεις μεν στην ασφάλεια αλλά χάνεις τις νέες προοπτικές. Δεν είναι κρίμα;

Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να αποφεύγεται αυτό είναι να δοκιμάζεις συνεχώς νέες εμπειρίες. Να διαβάζεις π.χ. βιβλία εκτός της εκπαίδευσής σου, να ταξιδεύεις σε μέρη που δεν έχεις επισκεφτεί ποτέ, να εξερευνάς νέους πολιτισμούς, να τρως διαφορετικά φαγητά ή να ακούς διαφορετικά είδη μουσικής.

«Τι θα σκεφτεί ο κόσμος;»

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η δημιουργικότητα απαιτεί επικύρωση. Η αναζήτηση της υποστήριξης και της έγκρισης των άλλων περιορίζει σοβαρά το δημιουργικό μας πνεύμα, επειδή η έμφαση δίνεται περισσότερο στην αποδοχή, παρά στη δημιουργία ιδεών.

Το να δίνουμε στον εαυτό μας την ελευθερία να εκφράζει νέες ιδέες, ανεξάρτητα από την κριτική ή την αναγνώριση, είναι ένα μεγάλο βήμα σε μια πιο δημιουργική ζωή.

Φαντάσου ένα μικρό παιδί που κάθεται να ζωγραφίσει με δαχτυλομπογιές. Ασυνείδητα τη στιγμή εκείνη μπορεί να αναρωτηθεί «Τι θα γινόταν αν έβαζα έναν μωβ κύκλο εδώ;» ή «Τι θα γινόταν αν ζωγράφιζα μια κίτρινη γραμμή εκεί πέρα;». Με τις ερωτήσεις αυτές αφυπνίζεται η δύναμη του μυαλού του και γεννιέται η δημιουργικότητά του. Ποτέ ένα παιδί δεν θα ρωτούσε: «Τι θα σκεφτεί ο κόσμος αν αντί για κίτρινη γραμμή ζωγραφίσω μια ροζ;»

Αν, λοιπόν, θέλεις να νιώσεις πιο ανανεωμένος δημιουργικά, αναζήτησε το εσωτερικό σου παιδί και άρχισε να ρωτάς τακτικά: «Τι θα γινόταν αν…;»