ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ «ΠΙΑΝΟΥΝ» ΚΑΙ ΣΕ ΣΕΝΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ WELLNESS TIPS

Δύο ερευνητές έβαλαν στο μικροσκόπιο περισσότερα από 100 βιβλία αυτοβελτίωσης, 20 ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και περίπου 500 τεχνικές ευεξίας και βρήκαν 3 βασικούς λόγους που δεν λειτουργούν το ίδιο για όλους.

Διαλογισμός, journaling, βουτιές σε παγωμένα νερά και διάφορες πρωινές ή βραδινές τελετουργίες είναι κάποιες από τα wellness tips για καλύτερη διάθεση, λιγότερο στρες και μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα. Τα βρήκες σε social media, podcasts και βιβλία αυτοβελτίωσης, τα δοκίμασες αλλά είδες πως δεν λειτουργούν σε σένα. Γιατί;

Δύο ερευνητές, ο μαθηματικός Spencer Greenberg και ο ψυχολόγος Jeremy Stevenson, αποφάσισαν να ξεκαθαρίσουν το τοπίο γύρω από το γιγαντιαίο φαινόμενο. Μελέτησαν περισσότερα από 100 βιβλία αυτοβελτίωσης και πάνω από 20 διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, καταγράφοντας γύρω στις 500 διαφορετικές τεχνικές, και κατέληξαν σε τρία σημεία που πρέπει να εστιάζουμε όταν δοκιμάζουμε τα διάφορα wellness trends.

Ίδιες ιδέες με διαφορετικά ονόματα

Το πρώτο ενδιαφέρον εύρημα ήταν πως πολλές τεχνικές ευεξίας επαναλαμβάνονται, με διαφορετικό κάθε φορά όνομα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν είναι απαραιτήτως κακό, ωστόσο κάποιες φορές δημιουργεί σύγχυση και σε ρίχνει στην παγίδα να δοκιμάζεις ξανά κάτι που δεν λειτούργησε προηγουμένως.

Αν δεν νιώθεις τη μουσική να σου αλλάζει τη ζωή, ίσως δεν είναι το δικό σου wellness tip. iStock

Για παράδειγμα η ενσυνειδητότητα (mindfulness), το να παρατηρείς τι συμβαίνει στο παρόν χωρίς να το αξιολογείς, υπάρχει ως ιδέα εδώ και 2.500 χρόνια, με ρίζες που φτάνουν στις πρώιμες βουδιστικές παραδόσεις. Σήμερα, τη συναντάς με άλλους όρους ως βασικό εργαλείο σε σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT), η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία (DBT) και η Γνωσιακή Θεραπεία Βασισμένη στην Ενσυνειδητότητα (MBCT).

Κάθε νέα ονομασία, είτε είναι η «αποδοχή», είτε η «αποστασιοποίηση», είτε η «γνωστική αποσύνδεση», επιδιώκει να την εντάξει κατάλληλα στο εκάστοτε θεραπευτικό πλαίσιο και να την κάνει πιο προσιτή στον θεραπευόμενο.

Αυτοβελτίωση με ελάχιστες αποδείξεις

Ένα δεύτερο σημείο που εστιάζουν οι ερευνητές είναι η επιστημονική τεκμηρίωση. Πολλές από τις τεχνικές αυτοβελτίωσης που έγιναν ανάρπαστες δεν συνοδεύονταν από ισχυρά επιστημονικά δεδομένα.

Χαρακτηριστικά, η έκθεση στο κρύο, όπως τα παγωμένα ντους και τα ice baths, γνώρισε τεράστια απήχηση στα social media ως το ολιγόλεπτο κόλπο για καλή σωματική και ψυχική υγεία. Ωστόσο, οι σχετικές μελέτες δεν δικαιολογούν το hype. Σύμφωνα με μετα-ανάλυση του 2025, η έκθεση στο κρύο φαίνεται να σχετίζεται με μικρή μείωση του στρες κάποιες ώρες αργότερα, καλύτερο ύπνο και 29% λιγότερες αναρρωτικές άδειες, χωρίς να εντοπίζει σταθερή βελτίωση στη διάθεση ή μακροπρόθεσμα οφέλη για την ποιότητα ζωής.

Όσο χρήσιμες κι αν είναι οι τεχνικές ευεξίας, όπως τα 10.000 βήματα τη μέρα, δεν μπορούν να αλλάξουν τα πάντα ούτε να πιάσουν σε όλους. iStock

Δεν λειτουργούν όλα για όλους

Ακόμη και οι πιο αποτελεσματικές τεχνικές δεν δουλεύουν με τον ίδιο τρόπο σε κάθε άνθρωπο. Για παράδειγμα, η θεραπεία έκθεσης θεωρείται από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις για το άγχος και τις φοβίες, αλλά δεν είναι εξίσου αποτελεσματική σε όλες τις περιπτώσεις. Οι Greenberg και Stevenson εξηγούν ότι η ψυχολογία δεν έχει ακόμα σαφείς απαντήσεις για το ποια μέθοδος ταιριάζει σε ποιον, με κάποιους να ανταποκρίνονται καλύτερα σε γνωστικές τεχνικές, άλλους σε συμπεριφορικές και άλλους να ωφελούνται περισσότερο από τον διαλογισμό ή την αποδοχή των συναισθημάτων τους.

Όπως λένε, «το γεγονός ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική μέθοδος προσωπικής ανάπτυξης που να λειτουργεί για όλους μπορεί να απογοητεύει. Από την άλλη, σου δίνει την ελευθερία να πειραματιστείς και να βρεις τις τεχνικές που σου ταιριάζουν περισσότερο».

Η αναζήτηση της «τέλειας» wellness τεχνικής είναι μάταιη

Επηρεασμένοι και από τη φιλοσοφία των Στωικών, καταλήγουν ότι μπορούμε να ελέγξουμε πολύ λιγότερα απ’ όσα νομίζουμε και, για την ακρίβεια, μόνο τέσσερις βασικούς τομείς:

• το σώμα,
• την επικοινωνία,
• τις σκέψεις,
• την προσοχή μας.

Πολλές τεχνικές ευεξίας επαναλαμβάνονται με διαφορετικό όνομα, οπότε μπορεί να δοκιμάζεις ξανά κάτι που δεν λειτούργησε προηγουμένως. iStock

Για να γίνει κατανοητό, φέρνουν το παράδειγμα ενός ανθρώπου που έβαλαν άδικα στη φυλακή. Κλεισμένος στο κελί του, δεν μπορεί να επηρεάσει τον έξω κόσμο ούτε να αλλάξει το περιβάλλον του. Μπορεί όμως να κινήσει το σώμα του και να μιλήσει, αλλά και να συνεχίσει να έχει ενός βαθμού έλεγχο στις σκέψεις και στην προσοχή του, στην περίπτωση που τον δέσουν σε μια καρέκλα και τον φιμώσουν.

Ο άνθρωπος στη φυλακή προτείνει ένα πιο ρεαλιστικό μοντέλο ζωής, σύμφωνα με το οποίο δεν αξίζει να ξοδεύουμε ενέργεια και να υποφέρουμε χωρίς λόγο, προσπαθώντας να ελέγξουμε όσα δεν εξαρτώνται από μας. Όσο χρήσιμες κι αν είναι οι τεχνικές ευεξίας, δεν μπορούν να αλλάξουν τα πάντα. «Αν θυμόμαστε ότι ελέγχουμε μόνο τέσσερα πράγματα», λένε οι συγγραφείς, «είναι ευκολότερο να επικεντρωνόμαστε σε όσα μπορούμε πράγματι να επηρεάσουμε, αντί να εξαντλούμαστε προσπαθώντας να αλλάξουμε όσα βρίσκονται πέρα από τον έλεγχό μας».