ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΟ ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΣΟΥ

Αν έχεις παρατηρήσει ότι ξυπνάς κουρασμένος μετά από μια νύχτα με έντονα όνειρα και θυμάσαι συχνά τι είδες στον ύπνο σου το βράδυ, δώσε προσοχή. Τα όνειρα κάτι θέλουν να σου πουν και δεν θα το βρεις στους ονειροκρίτες.

Μπορεί για την πρωινή σου κούραση να φταίει ότι όλο το βράδυ σε κυνηγούσαν στον ύπνο σου; Έχουν τη δύναμη τα όνειρα, πέρα από καθρέφτες των μύχιων φόβων και συναισθημάτων μας, να επηρεάσουν τις σωματικές λειτουργίες; Η απάντηση είναι «ναι» αλλά και «περίπου».

Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, δεν ευθύνονται τα όνειρα καθαυτά για το αίσθημα κόπωσης. Αν είδες στον ύπνο σου πως έτρεχες περιχαρής σε καταπράσινα λιβάδια, δύσκολα θα ξυπνήσεις νιώθοντας το σώμα σου βαρύ, όσο κι αν είχες λαχανιάσει.

Από την άλλη, μάλλον δεν θα συμβεί το ίδιο αν έβλεπες πως τρέχεις για να σώσεις τη ζωή σου. Το γιατί εξηγούν σε άρθρο τους τρεις ειδήμονες σε θέματα ύπνου, οι Yaqoot Fatima, Danielle Wilson και Nisreen Aouira από το University of the Sunshine Coast της Αυστραλίας.

Γιατί δεν θυμόμαστε πάντα τα όνειρα που είδαμε

Πριν πιάσουμε τα όνειρα που κουράζουν, να δούμε γιατί δεν θυμόμαστε πάντα τι ονειρευτήκαμε, παρότι όλοι μας βλέπουμε πολλά όνειρα κάθε βράδυ. Τα περισσότερα όνειρα συμβαίνουν στη φάση REM (Rapid Eye Movement), η οποία αντιστοιχεί στο 20-25% της συνολικής διάρκειας του ύπνου. Σε έναν τυπικό βραδινό ύπνο θα περάσουμε 4-6 περιόδους REM, οι οποίες γίνονται όλο και μεγαλύτερες όσο πλησιάζει το ξημέρωμα.

Το ότι κάποιος θυμάται ένα όνειρο δεν σημαίνει ότι ονειρεύτηκε περισσότερο από τους άλλους, ξεκαθαρίζουν οι ειδικοί. Τις περισσότερες φορές, θα θυμηθούμε ένα όνειρο επειδή ξυπνήσαμε κατά τη διάρκειά του ή αμέσως αφότου τελείωσε. Επιπλέον, τα έντονα και συναισθηματικά φορτισμένα όνειρα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αποτυπωθούν στη μνήμη, ιδίως αν συνοδεύτηκαν από αρκετές αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα. Γι' αυτό και οι άνθρωποι που θυμούνται συστηματικά πολύ ζωηρά όνειρα είναι πιθανότερο να κοιμούνται ελαφριά ή ο ύπνος τους να είναι διακεκομμένος.

Τις περισσότερες φορές, θα θυμηθούμε ένα όνειρο επειδή ξυπνήσαμε κατά τη διάρκειά του ή αμέσως αφού τελείωσε. iStock

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια των ονείρων

Στη φάση REM, ο εγκέφαλος παραμένει σχεδόν το ίδιο ενεργός με όταν είμαστε ξύπνιοι. Αντίθετα, το σώμα ακινητοποιείται, καθώς οι μύες βρίσκονται σε κατάσταση προσωρινής παράλυσης που εμποδίζει την εκτέλεση των κινήσεων του ονείρου. Ταυτόχρονα, ενεργοποιούνται έντονα περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα, όπως η αμυγδαλή, ο ιππόκαμπος και ο θάλαμος, ενώ ο προμετωπιαίος φλοιός, που συνδέεται με τη λογική σκέψη και τον έλεγχο της συμπεριφοράς, λειτουργεί σε χαμηλότερα επίπεδα. Γι' αυτό τα όνειρα, όσο παράλογα και εξωπραγματικά κι αν είναι, μοιάζουν απολύτως αληθινά όσο διαρκούν.

Ενδιαφέρον έχει και η διάρκεια των ονείρων αλλά και η αντίληψή μας γι' αυτήν. Για τους περισσότερους ανθρώπους, ένα όνειρο δεν είναι παρά σύντομες και αποσπασματικές εικόνες (γεμάτες, βάσει κάποιων μελετητών, με κρυφά νοήματα και συμβολισμούς). Τα ερευνητικά δεδομένα, από την άλλη, δείχνουν ότι τα όνειρα στη φάση REM εξελίσσονται περίπου σε πραγματικό χρόνο.

ΤΟ ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΣΟΥ ΤΑΚΤΙΚΑ Ή ΝΑ ΞΥΠΝΑΣ ΚΟΥΡΑΣΜΕΝΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΑ ΒΑΘΙΑ, ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΤΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΥΠΝΟΥ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ.

Σε πειράματα όπου οι ερευνητές ξυπνούσαν ανθρώπους κατά τον ύπνο REM και τους ζητούσαν να περιγράψουν το όνειρό τους, η αφήγησή τους αντιστοιχούσε συνήθως στη διάρκεια της φάσης REM. «Ένα όνειρο που φάνηκε να διαρκεί 20 λεπτά πιθανότατα διήρκεσε περίπου τόσο και στην πραγματικότητα», λένε οι ειδικοί.

Αυτό που υπολογίζουμε λάθος είναι ο συνολικός χρόνος που περάσαμε βλέποντας όνειρα. Παρότι οι εφιάλτες, ειδικά αν μας έχουν πετάξει από το κρεβάτι αρκετές φορές, αφήνουν την αίσθηση ότι μας βασάνιζαν όλη νύχτα, ήταν κομμάτι μιας απολύτως φυσιολογικής σε διάρκεια φάσης REM, που διέκοψαν κάποιες έντονες και συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές.

Πώς μας κουράζουν τα όνειρα

Γιατί, λοιπόν, μας κουράζουν τα όνειρα που θυμόμασταν την επόμενη μέρα; Η απάντηση, σύμφωνα με τους συγγραφείς του άρθρου, είναι ότι το όνειρο έγινε αφορμή να ξυπνήσουμε, έστω και για λίγο. Τέτοια μικρο-διαλείμματα «κουτσουρεύουν» τον βαθύ ύπνο, το πιο σημαντικό στάδιο για τη σωματική και νοητική αποκατάσταση.

Mετά από περιόδους ανεπαρκούς ή διακεκομμένου ύπνου, ο εγκέφαλος τείνει να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στη φάση REM τις επόμενες νύχτες, επιχειρώντας να αναπληρώσει ό,τι έχασε. iStock

Επιπλέον, όταν πετάγεσαι από τη φάση REM, είναι πιο πιθανό να βιώσεις τη λεγόμενη αδράνεια ύπνου ή μεθυπνική αποχαύνωση (sleep inertia), μια προσωρινή κατάσταση νοητικής θολούρας, αποπροσανατολισμού, μειωμένης συγκέντρωσης και εγρήγορσης που ακολουθεί της αφύπνισης και μπορεί να διαρκέσει για ώρα μετά. «Η κούραση δεν είναι συνέπεια του ότι ονειρευτήκαμε, αλλά του πότε ξυπνήσαμε και από ποιο στάδιο ύπνου βρεθήκαμε να ξυπνάμε», εξηγούν.

Τέλος, υπάρχει και το φαινόμενο του REM rebound, μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μετά από περιόδους ανεπαρκούς ή διακεκομμένου ύπνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εγκέφαλος τείνει να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στη φάση REM τις επόμενες νύχτες, επιχειρώντας να αναπληρώσει ό,τι έχασε. Περισσότερο από πρόβλημα, λένε οι συγγραφείς, είναι μια ένδειξη ότι ο οργανισμός προσπαθεί να επανέλθει στην ισορροπία. «Αν θυμάσαι τα όνειρά σου τακτικά, έχεις την αίσθηση ότι αυξήθηκαν ή ξυπνάς κουρασμένος τις περισσότερες μέρες, τότε ο κατακερματισμένος ύπνος σου μπορεί να σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν φτάνει στα βαθιά, αναζωογονητικά στάδια ύπνου που χρειάζεται».