ΛΑΧΑΝΙΑΖΕΙΣ ΕΥΚΟΛΑ; ΙΣΩΣ ΔΕΝ ΦΤΑΙΕΙ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ή ΜΟΝΟ Η ΚΑΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Σε πιάνει δύσπνοια, γρήγορη κόπωση και βάρος στα πόδια ακόμη και σε ήπια δραστηριότητα; Ίσως έχεις δυσανεξία στην άσκηση. Διάβασε τα συμπτώματα και πώς σχετίζεται με την υγεία.

Δυσκολεύεσαι να ανέβεις τη σκάλα ή να κουβαλήσεις τα ψώνια από το σούπερ μάρκετ; Σου κόβεται η ανάσα όποτε επιχειρήσεις να περπατήσεις λιγάκι πιο γρήγορα; Αν δεν είναι η ηλικία που ανεβάζει το επίπεδο δυσκολίας, είναι πιο πιθανό να το αποδώσεις στην κακή φυσική κατάσταση ή σε συνήθειες όπως το κάπνισμα. Το πρόβλημα, ωστόσο, ενδέχεται να έχει βαθύτερα λειτουργικά ή παθολογικά αίτια, αν πρόκειται για δυσανεξία στην άσκηση (exercise intolerance).

Η δυσανεξία στην άσκηση είναι η μειωμένη ικανότητα ή πλήρης αδυναμία να αντεπεξέλθεις σε σωματικές δραστηριότητες που, κανονικά, θα έπρεπε να μπορείς να πραγματοποιείς εύκολα στην ηλικία σου. Οφείλεται στο ότι το σώμα δυσκολεύεται να προσλάβει, να μεταφέρει ή να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά το οξυγόνο κατά τη διάρκεια της σωματικής προσπάθειας, με συνέπεια συμπτώματα όπως έντονη δύσπνοια ή κόπωση.

Συνήθως, είναι αποτέλεσμα υποκείμενων παθήσεων και διαταραχών, με κύριες την καρδιακή ανεπάρκεια, τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, την παχυσαρκία, τη long COVID και την αναιμία. Άλλες πιθανές αιτίες είναι συγγενείς καρδιοπάθειες, φλεγμονώδη νοσήματα, μυοσκελετικές παθήσεις ή η γήρανση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν συννοσηρότητες, όπως συνδυασμός καρδιακής ανεπάρκειας, διαβήτη και υπερβαρότητας.

Η δυσανεξία στην άσκηση είναι η μειωμένη ικανότητα ή πλήρης αδυναμία να αντεπεξέλθεις σε σωματικές δραστηριότητες που, κανονικά, θα έπρεπε να μπορείς να πραγματοποιείς εύκολα στην ηλικία σου. iStock

Τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα

Τις περισσότερες φορές, για τη δυσανεξία στην άσκηση ευθύνεται κάποια δυσλειτουργία στην αλυσίδα μεταφοράς του οξυγόνου. Η καρδιά μπορεί να μην αντλεί αίμα αρκετά αποτελεσματικά, οι πνεύμονες να μην πραγματοποιούν σωστά την ανταλλαγή αερίων ή οι σκελετικοί μύες να μην αξιοποιούν επαρκώς το οξυγόνο που φτάνει στους ιστούς.

Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• δύσπνοια κατά τη διάρκεια ήπιας έως μέτριας σωματικής δραστηριότητας,
• γρήγορη κόπωση,
• αίσθημα βάρους ή δυσφορίας στα πόδια,
• υπεραερισμός (ταχύτερη αναπνοή από αυτή που δικαιολογεί η ένταση της προσπάθειας).

Ανάλογα με την υποκείμενη αιτία, μπορεί επίσης να εμφανιστούν αίσθημα ταχυπαλμίας, ζάλη, ναυτία ή παρατεταμένη αίσθηση εξάντλησης μετά την άσκηση. Σε γενικές γραμμές, ισχύει ότι τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο και ότι ορισμένα απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση, όπως:

• πόνος ή σφίξιμο στο στήθος,
• έντονη ζάλη,
• λιποθυμικό επεισόδιο,
• κυάνωση (μπλε απόχρωση στα χείλη και στα άκρα).

Μια από τις βασικές εκτιμήσεις της ανοχής στην άσκηση γίνεται με την Καρδιοαναπνευστική Δοκιμασία Κοπώσεως (Cardiopulmonary Exercise Testing - CPET). iStock

Πώς γίνεται η διάγνωση της δυσανεξίας στην άσκηση

Η πλέον αξιόπιστη μέθοδος είναι η Καρδιοαναπνευστική Δοκιμασία Κοπώσεως (Cardiopulmonary Exercise Testing - CPET), που μετρά ταυτόχρονα την πρόσληψη οξυγόνου, τον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση και τα αναπνευστικά πρότυπα κατά τη διάρκεια της άσκησης, επιτρέποντας στους γιατρούς να εντοπίσουν με ακρίβεια σε ποιο σημείο εμφανίζεται η δυσλειτουργία.

Μια απλούστερη και ευρέως χρησιμοποιούμενη εναλλακτική είναι η 6λεπτη Δοκιμασία Βαδίσματος (Six-Minute Walk Test / 6MWT), όπου ο εξεταζόμενος περπατά με άνετο ρυθμό για έξι λεπτά και καταγράφεται η συνολική απόσταση που διανύει. Απόσταση μικρότερη των 300 μέτρων θεωρείται σημαντικό κλινικό προειδοποιητικό σημάδι και έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Τι δείχνει για την υγεία της καρδιάς

Πλήθος μελετών αναδεικνύουν την ανοχή στην άσκηση (exercise tolerance) σε σημαντικό εργαλείο πρόγνωσης μελλοντικών εκβάσεων υγείας, συμπεριλαμβανομένης της νοσηρότητας, της διάρκειας νοσηλείας και του πρόωρου θανάτου. H μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου κατά τη δοκιμασία κόπωσης (VO₂peak), «gold standard» στη μέτρηση της αερόβιας ικανότητας, θεωρείται από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες για καρδιαγγειακά συμβάματα και συνολική επιβίωση σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια.

Μια μεγάλη ανασκόπηση μελετών, που περιλάμβανε περισσότερες από 20,9 εκατ. παρατηρήσεις, έδειξε ότι οι άνθρωποι με υψηλή καρδιοαναπνευστική ικανότητα, βασικό δείκτη της ανοχής στην άσκηση, είχαν 53% μικρότερη πιθανότητα θανάτου από οποιαδήποτε αιτία συγκριτικά με την ομάδα χαμηλής φυσικής κατάστασης. Επιπλέον, κάθε αύξηση κατά μία μονάδα MET (μεταβολικό ισοδύναμο) συνδεόταν με μείωση της θνησιμότητας κατά 11% έως 17% και με 18% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας.

Η συστηματική προπόνηση, συνήθως μέτριας έντασης για έως μία ώρα τρεις φορές την εβδομάδα, αποτελεί τη βασική σύσταση για τους περισσότερους ανθρώπους με δυσανεξία στην άσκηση. iStock

Για τους παραπάνω λόγους, η βελτίωση της ανοχής στην άσκηση αποτελεί κεντρικό θεραπευτικό στόχο σε παθήσεις του καρδιαγγειακού, του αναπνευστικού και του μεταβολικού συστήματος.

Πώς βελτιώνεις την ανοχή στην άσκηση

Η συστηματική προπόνηση, συνήθως μέτριας έντασης για έως μία ώρα τρεις φορές την εβδομάδα, αποτελεί τη βασική σύσταση για τους περισσότερους ανθρώπους με δυσανεξία στην άσκηση. Έρευνες δείχνουν ότι τόσο η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης (HIIT) όσο και η συνεχόμενη άσκηση μέτριας έντασης μπορούν να προσφέρουν σημαντικές βελτιώσεις στη φυσική κατάσταση.

Για άτομα με σοβαρούς αναπνευστικούς περιορισμούς, οι έκκεντρες αερόβιες ασκήσεις που περιλαμβάνουν επιμήκυνση των μυών, όπως το περπάτημα σε κατηφόρα, επιβαρύνουν πολύ λιγότερο την καρδιά και τους πνεύμονες σε σύγκριση με τη συμβατική άσκηση.

Πρόσθετες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τη διαχείριση του σωματικού βάρους, τη διατροφική υποστήριξη, τη φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση των υποκείμενων παθήσεων και, όπου ενδείκνυται, την πνευμονική αποκατάσταση.