ΤΑ 4 ΣΗΜΑΔΙΑ ΟΤΙ ΕΧΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΠΝΟΥ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΟ

Μια ειδικός ύπνου από το Stanford καταγράφει τις πιο συχνές διαταραχές στα άτομα που την επισκέπτονται, καθώς και τα σημάδια που χρειάζεται κανείς να αναγνωρίζει.

H Dr. Sarah Silverman είναι ψυχολόγος, εκπαιδευμένη στο Stanford για να βοηθά άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου. Σε ένα πολύ ενδιαφέρον πρόσφατο άρθρο της στην Washington Post, η ειδικός αναφέρεται σε ένα φαινόμενο που παρατηρεί τα τελευταία χρόνια, ακόμα και ανάμεσα σε νέους ανθρώπους, το οποίο μας καλεί να προσέξουμε: «Για εκατομμύρια ανθρώπους ο κακός ύπνος έχει γίνει τόσο συνηθισμένος που πλέον δεν τον αναγνωρίζουν ως ιατρικό πρόβλημα. Το να αισθάνονται, δηλαδή, συνεχώς κουρασμένοι το αποδίδουν στο άγχος, το να αποκοιμιούνται στα μέσα μεταφοράς το βλέπουν ως αστείο, το να νυστάζουν στη δουλειά το μεταφράζουν ως "βαρετή δουλειά"».

Η Dr. Silverman λέει, όμως, πως όλα τα παραπάνω μπορεί να αποτελούν σημάδια κάποιας διαταραχής ύπνου. Και πως δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, πολλές από αυτές τις διαταραχές παραμένουν υποαναγνωρισμένες, υποδιαγνωσμένες και υποθεραπευμένες.

Η ίδια, λοιπόν, αποφάσισε να καταγράψει τις διαταραχές που παρατηρεί πιο συχνά στα άτομα που την επισκέπτονται, και να περιγράψει τα πιο κοινά χαρακτηριστικά τους για να μπορεί να διακρίνει κανείς αν… του θυμίζουν κάτι. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει το άτομο να επισκεφθεί κάποιον ειδικό ύπνου, ο οποίος θα το κατευθύνει και στην κατάλληλη θεραπεία.

Αϋπνία

Η διαταραχή αϋπνίας ορίζεται ως η δυσκολία στο να αποκοιμηθεί κανείς (όταν για να πάρει κάποιον ο ύπνος χρειάζεται πάνω από μισή ώρα), στη διατήρηση του ύπνου (όταν κανείς ξυπνά κατά τη διάρκεια της νύχτας και δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί ξανά) ή στο ακούσιο πολύ πρωινό ξύπνημα τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα για τουλάχιστον τρεις μήνες – και είναι μια κατάσταση που μπορεί να έχει επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή.

Πολυετείς έρευνες μεγάλης κλίμακας δείχνουν ότι το 10-15% του γενικού πληθυσμού πληροί τα κριτήρια για χρόνια διαταραχή αϋπνίας, με υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των γυναικών, των ηλικιωμένων και των ατόμων με συνυπάρχουσες ψυχικές παθήσεις.

Άλλα σημάδια διαταραχής αϋπνίας είναι:

• Αίσθημα εξάντλησης, ακόμη και έπειτα από μια νύχτα πλήρη ύπνου.
• Τακτική εμφάνιση ευερεθιστότητας, κακής διάθεσης, αλλαγών στη διάθεση, δυσκολίας συγκέντρωσης ή προσοχής ή προβλημάτων μνήμης.
• Φόβος ή άγχος καθώς πλησιάζει η ώρα του ύπνου.
• Αίσθημα εξάντλησης όταν κανείς ξαπλώνει, αλλά τη στιγμή που το κεφάλι ακουμπάει στο μαξιλάρι, το άτομο ξυπνά εντελώς (η λεγόμενη κούραση με υπερένταση).

Σύμφωνα με τον ειδικό, η «χρυσή» θεραπεία για την περίπτωση αυτή είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, αν και άλλες μορφές θεραπείας ύπνου καθώς και ορισμένα φάρμακα, μπορεί επίσης να βοηθήσουν.

ΤΟ 10-15% ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΠΛΗΡΟΙ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΫΠΝΙΑΣ.

Αποφρακτική υπνική άπνοια

Η αποφρακτική υπνική άπνοια είναι μια ιατρική πάθηση κατά την οποία οι μύες του λαιμού χαλαρώνουν κατά τη διάρκεια του ύπνου, προκαλώντας στένωση ή πλήρες κλείσιμο των αεραγωγών. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί και ως ροχαλητό, αν και δεν χρειάζεται να έχει κανείς άπνοια για να ροχαλίσει.

iStock

Καθώς οι αεραγωγοί όταν είμαστε ξαπλωμένοι καταρρέουν, η αναπνοή σταματά –μερικές φορές για λίγα δευτερόλεπτα, μερικές φορές περισσότερο– μέχρι ο εγκέφαλος να ξυπνήσει μερικώς το σώμα για να αποκαταστήσει τη ροή του αέρα. Αυτός ο κύκλος μπορεί να επαναληφθεί εκατοντάδες φορές μέσα στη νύχτα, κατακερματίζοντας τον ύπνο τόσο συχνά που οι περισσότεροι άνθρωποι ξυπνούν εξαντλημένοι.

Η κατάσταση αυτή επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο, όμως αναλογικά ελάχιστοι διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο. Μάλιστα, συνήθως οι γυναίκες υποδιαγιγνώσκονται επειδή τα συμπτώματά τους συχνά είναι διαφορετικά από αυτά των ανδρών: κόπωση, αλλαγές στη διάθεση, αϋπνία, πρωινοί πονοκέφαλοι για τις γυναίκες και δυνατό ροχαλητό ή λαχάνιασμα/αίσθηση πνιγμού για τους άνδρες. Στις γυναίκες, τα συμπτώματα μερικές φορές εσφαλμένα αποδίδονται σε κατάθλιψη, προβλήματα θυρεοειδούς, άγχος ή άλλη διαταραχή ύπνου.

Άλλα συμπτώματα άπνοιας είναι:

• Ξύπνημα με ξηροστομία, πονόλαιμο ή πονοκεφάλους.
• Υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Συχνό ξύπνημα για χρήση της τουαλέτας κατά τη διάρκεια της νύχτας (γνωστό ως νυκτουρία· αυτό συμβαίνει όταν οι άπνοιες καταπονούν την καρδιά, και το σώμα απελευθερώνει περισσότερη ορμόνη που αυξάνει την ούρηση).
• Δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης ή γνωστική επιβράδυνση.
• Αυξημένη ευερεθιστότητα, αλλαγές στη διάθεση, άγχος ή κατάθλιψη που δεν υποχωρούν πλήρως με θεραπεία.
• Ιστορικό χρόνιας αϋπνίας, με ιδιαίτερη δυσκολία στη διατήρηση του ύπνου.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση ή καρδιακά προβλήματα που είναι δύσκολο να ελεγχθούν.

Η άπνοια ύπνου συχνά αντιμετωπίζεται με πολυετή θεραπεία θετικής πίεσης αεραγωγών, η οποία περιλαμβάνει τη χρήση αναπνευστικής μηχανής που διατηρεί τους αεραγωγούς ανοιχτούς κατά τον ύπνο, αν και άλλες θεραπείες, ακόμη και χειρουργική επέμβαση, μπορεί να είναι χρήσιμες για ορισμένους. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η απώλεια βάρους και η αποφυγή της χρήσης αλκοόλ, θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν.

Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, γνωστό και ως νόσος Willis-Ekbom, χαρακτηρίζεται από μια ακαταμάχητη επιθυμία για κίνηση των ποδιών (ή/και των χεριών), η οποία συνήθως συνοδεύεται από δυσάρεστες αισθήσεις: π.χ. μυρμήγκιασμα, τράβηγμα, πόνο, κάψιμο, φαγούρα ή μια απερίγραπτη εσωτερική ανησυχία.

iStock

Τα συμπτώματα εμφανίζονται ή επιδεινώνονται όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας, και η κίνηση, το τέντωμα ή το περπάτημα συνήθως προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση. Είναι μια βαθιά άβολη κατάσταση που κάνει τον ύπνο για το άτομο εξαιρετικά δύσκολο.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στην Journal of Global Health, εκτιμά ότι το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών επηρεάζει το 7,2%-11,5% του γενικού πληθυσμού, αν και τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι είναι σε μεγάλο βαθμό αδιάγνωστο. Μάλιστα, επειδή δεν μπορεί να ανιχνευθεί οπτικά με τυπικές εξετάσεις, και η αίσθηση είναι δύσκολο να περιγραφεί, για πολύ καιρό είχε απορριφθεί ως ψυχολογικό ή απλώς ως «πόνος ανάπτυξης».

Όσο για την αντιμετώπιση; Τα αντισπασμωδικά φάρμακα και τα συμπληρώματα σιδήρου με συνταγή γιατρού μπορούν να βοηθήσουν, όπως και κάποιες γενικότερες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, όπως η τακτική άσκηση, η σωστή διατροφή, η αποφυγή διεγερτικών, το μασάζ, η χρήση συμπίεσης, τα ζεστά/κρύα επιθέματα και τα συμπληρώματα μαγνησίου.

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΠΟΔΙΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟ 7,2%-11,5% ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ, ΑΝ ΚΑΙ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΠΟΔΗΛΩΝΟΥΝ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΑΔΙΑΓΝΩΣΤΟ.

Διαταραχές ύπνου-αφύπνισης του κιρκαδικού ρυθμού

Οι διαταραχές ύπνου-αφύπνισης του κιρκαδικού ρυθμού εμφανίζονται όταν το εσωτερικό βιολογικό ρολόι ενός ατόμου –το οποίο διέπει τον χρόνο του ύπνου, την απελευθέρωση ορμονών, τη θερμοκρασία του σώματος και δεκάδες άλλες φυσιολογικές λειτουργίες– δεν είναι ευθυγραμμισμένο με το εξωτερικό περιβάλλον ή το επιθυμητό πρόγραμμα ύπνου του ατόμου. Αυτές δεν είναι διαταραχές της ποιότητας του ύπνου καθαυτής, αλλά της διάρκειας του ύπνου.

Το πρόβλημα είναι ότι η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ένα πρόγραμμα ύπνου-αφύπνισης που είναι πολύ διαφορετικό από τους τυπικούς «κοινωνικούς κανόνες», π.χ. το άτομο δεν μπορεί να κοιμηθεί νωρίς το βράδυ ή ξυπνά πάρα πολύ νωρίς το πρωί.

iStock

Μια ερευνητική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στην Journal of Clinical Neurophysiology διαπίστωσε ότι έως και 3% του ενήλικου πληθυσμού έχει τη διαταραχή αυτή, με ποσοστά που φτάνουν το 7-16% μεταξύ των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων. Η ανασκόπηση σημείωσε επίσης ότι συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως άλλη διαταραχή ύπνου.

Επιπλέον σημάδια διαταραχών του κιρκαδικού ρυθμού:

• Το άτομο αυτοπροσδιορίζεται ως «υπερβολικά νυχτόβιος» ή «εξαιρετικά πρωινός τύπος».
• Όταν μπορεί να κοιμάται ελεύθερα στις διακοπές ή σε μη εργάσιμες ημέρες, μεταβαίνει σε ένα δραματικά διαφορετικό πρόγραμμα.
• Εργάζεται εναλλασσόμενες βάρδιες και δυσκολεύεται να κοιμηθεί όταν έχετε την ευκαιρία, παρά το γεγονός ότι αισθάνεται εξαντλημένο.
• Γνωρίζει ότι έχει αϋπνία, αλλά τα φάρμακα για τον ύπνο ή οι τυπικές συμβουλές υγιεινής ύπνου δεν έχουν βοηθήσει.
• Η «αϋπνία» ή η «κόπωση» δεν έχουν ανταποκριθεί ποτέ πλήρως στη θεραπεία.

Η καλύτερη «θεραπεία» είναι να προσαρμόσει κανείς τον τρόπο ζωής του ώστε να μπορεί να κοιμάται στο φυσικό, βιολογικό παράθυρο ύπνου-αφύπνισης. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, η διαχείριση του κιρκαδικού ρυθμού (π.χ. μικροδοσολογία μελατονίνης, θεραπεία με έντονο φως) ή στρατηγικές συμπεριφοράς (π.χ. Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία) μπορεί να είναι κατάλληλες.