ΧΑΛΑΕΙ Ο ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝ ΞΑΝΑΠΑΡΕΙΣ ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΠΟΥ ΕΧΑΣΕΣ;

Λέγεται ότι η επαναπρόσληψη βάρους μετά το αδυνάτισμα καταστρέφει μόνιμα τον μεταβολισμό μας. Είναι μύθος ή αλήθεια; Μια νέα έρευνα δίνει οριστική απάντηση, εξηγώντας τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα με την απώλεια αρκετών κιλών.

Όταν πρόκειται για την απώλεια βάρους, ένας από τους πιο διαδεδομένους και επίμονους φόβους είναι αυτός της «καταστροφής του μεταβολισμού». Για εκατομμύρια ανθρώπους που προσπαθούν να απαλλαγούν από τα περιττά κιλά, το διαβόητο φαινόμενο «γιο-γιο» –δηλαδή η αρχική απώλεια βάρους, η οποία ακολουθείται από τη γρήγορη επαναπρόσληψή του– έχει μετατραπεί σε μια μόνιμη απειλή.

Πολλοί από εκείνους που έχουν χάσει βάρος και στη συνέχεια το έχουν ξαναπάρει νιώθουν ότι κάθε αποτυχημένη προσπάθεια τους αφήνει σε χειρότερη κατάσταση από ό,τι ήταν πριν καν ξεκινήσουν. Αισθάνονται και συχνά παρατηρούν ότι καταλήγουν με περισσότερο σωματικό λίπος, λιγότερη μυϊκή μάζα, εντονότερο αίσθημα πείνας, χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας και μια διαρκώς μειούμενη ικανότητα να χάσουν βάρος ξανά στο μέλλον.

Αυτή η πεποίθηση έχει εδραιωθεί τόσο βαθιά, ώστε η αυξομείωση του βάρους να θεωρείται πλέον όχι απλώς απογοητευτική, αλλά και επικίνδυνη. Οδηγεί μάλιστα ορισμένους στο συμπέρασμα ότι είναι προτιμότερο να μην προσπαθήσουν καν να κάνουν δίαιτα, παρά να ρισκάρουν μια ανεπανόρθωτη, μόνιμη μεταβολική βλάβη.

Η παρανόηση βρίσκεται στην ερμηνεία των ερευνών

Από πού πηγάζει αυτή η σύγχυση; Σύμφωνα με τους Ισπανούς Juan Alfonso Revenga Frauca, βιολόγο, διατροφολόγο και συγγραφέα, και José Miguel Soriano del Castillo, καθηγητή Διατροφής και Επιστήμης Τροφίμων στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, η παρανόηση προέρχεται από τον τρόπο με τον οποίο έχουν ερμηνευτεί πολλές μελέτες στο παρελθόν.

Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι που έχουν περάσει από πολλαπλούς κύκλους απώλειας και επαναπρόσληψης βάρους τείνουν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία στη διατήρηση του νέου τους βάρους. Σε αυτούς καταγράφεται συχνότερα μεγαλύτερη ποσότητα επιπλέον σωματικού λίπους, περισσότερα χρόνια «έκθεσης» στην παχυσαρκία, καθώς και συχνότερες μεταβολικές ανωμαλίες.

iStock

Ωστόσο, εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη παγίδα της στατιστικής: η συσχέτιση δεν συνεπάγεται απαραίτητα και αιτιότητα. Σε τέτοιου είδους αναλύσεις είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουμε τα αίτια από τα αποτελέσματα. Το γεγονός ότι ένα άτομο με κακή μεταβολική υγεία έχει κάνει δεκάδες δίαιτες στη ζωή του, δεν αποδεικνύει ότι οι ίδιες οι δίαιτες προκάλεσαν αυτή την επιδείνωση.

Μπορεί κάλλιστα να ισχύει το ακριβώς αντίστροφο: η ύπαρξη μεγαλύτερου ποσοστού λίπους εξαρχής, το εκτεταμένο ιστορικό παχυσαρκίας ή η παρουσία γενετικών παραγόντων να αποτελούν την πραγματική αιτία που οδηγεί τόσο σε πολλές προσπάθειες απώλειας βάρους όσο και σε χειρότερα αποτελέσματα μεταβολικής υγείας.

Τι απαντά πραγματικά η σύγχρονη έρευνα

Η αυστηρή επιστημονική ανάλυση και η ανασκόπηση των κλινικών δεδομένων έρχεται να ανατρέψει το μύθο που επικρατεί. Αφού οι ερευνητές επανεξέτασαν τα στοιχεία γύρω από τους επαναλαμβανόμενους κύκλους διακύμανσης του βάρους, κατέληξαν σε ένα σαφές συμπέρασμα: δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι το φαινόμενο γιο-γιο προκαλεί μακροπρόθεσμη κλινική βλάβη ή μεταβολική καταστροφή, ειδικά αν το συγκρίνουμε με τον κίνδυνο του να παρέμενε κανείς σταθερά σε κατάσταση παχυσαρκίας.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι η επαναπρόσληψη του βάρους είναι κάτι επιθυμητό, ούτε ότι κάθε ακραία και περιοριστική δίαιτα της μόδας είναι μια καλή πρακτική. Αυτό που υπογραμμίζουν οι ειδικοί είναι κάτι πολύ πιο ανακουφιστικό: τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι το να χάσεις βάρος και μετά να το ξαναπάρεις χαλάει τον μεταβολισμό.

Είναι απολύτως φυσιολογικό, κατά την απώλεια βάρους, ο βασικός μεταβολικός ρυθμός να μειώνεται, επειδή ένα ελαφρύτερο σώμα απαιτεί λιγότερες θερμίδες για να συντηρηθεί (προσαρμοστική θερμογένεση). Αυτό αποτελεί μια απολύτως φυσιολογική βιολογική προσαρμογή και όχι μια μόνιμη βλάβη στον μηχανισμό παραγωγής ενέργειας του σώματός μας.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΔΕΝ ΣΕ ΣΑΜΠΟΤΑΡΕΙ ΕΠΕΙΔΗ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΕΙ Ο ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ, ΑΛΛΑ ΕΠΕΙΔΗ ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΑ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

Αν δεν φταίει ο μεταβολισμός, γιατί ξαναπαίρνουμε το βάρος;

Το ερώτημα παραμένει: Αν ο μεταβολισμός μας δεν έχει «χαλάσει», τότε γιατί είναι τόσο εύκολο να ξαναπάρουμε τα κιλά που με τόσο κόπο χάσαμε; Η απάντηση της επιστήμης δεν βρίσκεται στη φθορά του μεταβολισμού, αλλά στην εξαιρετικά πολύπλοκη βιολογία των ίδιων των λιποκυττάρων. Πρόσφατες πρωτοποριακές έρευνες (όπως η μελέτη από το Ινστιτούτο ETH της Ζυρίχης στο περιοδικό Nature) αποκαλύπτουν ότι τα λιποκύτταρα διαθέτουν μια ισχυρή μορφή μοριακής μνήμης.

iStock

Όταν ένα άτομο ζει ως υπέρβαρο για μεγάλο χρονικό διάστημα, συμβαίνουν συγκεκριμένες επιγενετικές αλλαγές στον πυρήνα των κυττάρων του λιπώδους ιστού. Όταν επιτευχθεί η απώλεια βάρους, ο όγκος των λιποκυττάρων συρρικνώνεται, αλλά ο πυρήνας τους διατηρεί την «ανάμνηση» της παλαιότερης, παχύσαρκης κατάστασης.

Αυτή η βιολογική μνήμη καθιστά τα κύτταρα απίστευτα αποτελεσματικά στο να απορροφήσουν ξανά σάκχαρα και λιπαρά με την πρώτη ευκαιρία. Το σώμα δεν σε σαμποτάρει επειδή έχει καταστραφεί ο μεταβολισμός, αλλά επειδή τα κύτταρα είναι βιολογικά προγραμματισμένα να επιδιώκουν, μόλις μπορέσουν, να επιστρέψουν στην πρότερη κατάσταση την οποία έχουν συνηθίσει.

Η ΛΥΣΗ ΣΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΓΙΟ-ΓΙΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ, ΑΛΛΑ Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ. ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΑΚΡΑΙΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ, Ο ΣΤΟΧΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΛΛΑΓΗ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ.

Συμπέρασμα: Αξίζει η προσπάθεια να χάσεις βάρος;

Το τελικό μήνυμα της επιστήμης είναι αισιόδοξο. Η προσπάθεια για απώλεια βάρους παραμένει πάντοτε ευεργετική για την καρδιαγγειακή λειτουργία και τη συνολική υγεία, ακόμη κι αν χρειαστούν αρκετές προσπάθειες μέχρι να επιτευχθεί μια μακροχρόνια συντήρηση. Το γεγονός ότι ενδέχεται να ξαναπήρες λίγα κιλά, δεν σημαίνει ότι έβλαψες μόνιμα το σώμα σου.

Η λύση απέναντι στο φαινόμενο γιο-γιο δεν είναι η αποφυγή της προσπάθειας λόγω φόβου, αλλά η αλλαγή της στρατηγικής. Αντί για ακραίες, στερητικές δίαιτες, ο στόχος πρέπει να είναι η σταδιακή και βιώσιμη αλλαγή του τρόπου ζωής.

Η ένταξη της άσκησης –ιδιαίτερα της προπόνησης ενδυνάμωσης για τη διατήρηση της πολύτιμης μυϊκής μάζας– σε συνδυασμό με μια ισορροπημένη διατροφή, αποτελεί την πιο αποτελεσματική ασπίδα. Ο μεταβολισμός μας είναι ένα ανθεκτικό, εξαιρετικά προσαρμοστικό σύστημα και, ευτυχώς, δεν «καταστρέφεται» τόσο εύκολα όσο νομίζαμε.