ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Η ΒΡΟΧΗ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΜΑΣ;

Γιατί η μυρωδιά και ο ήχος της βροχής μάς κάνουν συχνά να νιώθουμε καλύτερα; Η επιστήμη εξηγεί πώς μια ήπια βροχή μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο και τη διάθεσή μας.

Μία από τις ωραιότερες στιγμές που μπορώ εύκολα να ανακαλέσω από το περασμένο καλοκαίρι είναι η καταιγίδα που μας έπιασε ένα μεσημέρι στην παραλία. Ο ουρανός ήταν βαρύς από νωρίς το πρωί, όμως αυτό δεν μείωσε την επιθυμία μας να πάμε στη θάλασσα. Και όταν προσγειώθηκαν πάνω μας οι πρώτες χοντρές ψιχάλες, το μόνο που κάναμε ήταν να φωνάζουμε ο ένας στον άλλον να βγει έξω.

Ήταν μια τυπική καλοκαιρινή μπόρα λίγων λεπτών – χωρίς αστραπές και κεραυνούς. Το λεγόμενο «shower» που λένε οι Άγγλοι, κάτω από το οποίο νιώθεις πραγματικά να σε ξεπλένει η φύση. Οπότε κάτσαμε στα βότσαλα και, στηριζόμενοι στις παλάμες, κλείσαμε τα μάτια και στρέψαμε το πρόσωπο προς τον ουρανό. Τι ωραία αίσθηση ήταν αυτή!

Στην Αθήνα δεν θα έκανα εύκολα κάτι τέτοιο, γιατί η μολυσμένη από καυσαέρια και σκόνη ατμόσφαιρα κάνει τη βροχή που πέφτει πάνω μου να φαντάζει βρωμερή (η πραγματικότητα είναι ότι αυτό ισχύει μόνο για την πρώτη βροχή έπειτα από μια μακρά περίοδο ξηρασίας, χωρίς όμως να ενέχει τελικά κάποιον κίνδυνο). Στη φύση, όμως, το να κάθεσαι στη βροχή –εφόσον δεν κάνει παγωνιά και δεν γίνεται θεομηνία– είναι μια απίστευτα αναζωογονητική εμπειρία, η οποία υποστηρίζεται και από τους επιστήμονες.

Φυσικά, όλα αυτά αφορούν μια ήπια βροχόπτωση και όχι τα έντονα καιρικά φαινόμενα, που μπορούν να αποδειχθούν επικίνδυνα. Σε περίπτωση καταιγίδας, κεραυνών ή προειδοποίησης για κακοκαιρία, προτεραιότητα έχει πάντα η ασφάλειά μας και η τήρηση των οδηγιών των αρμόδιων αρχών.

Με αυτή τη σημαντική προϋπόθεση, ας δούμε τέσσερις τρόπους με τους οποίους η βροχή μπορεί να ωφελήσει τον οργανισμό και την ψυχική μας διάθεση.

Αυξάνεται η σεροτονίνη

H βροχή απελευθερώνει αρνητικά ιόντα αέρα – μόρια οξυγόνου με ένα επιπλέον ηλεκτρόνιο, τα οποία σχηματίζονται καθώς οι σταγόνες συγκρούονται ή χτυπούν μια επιφάνεια και διασπώνται. Σε υψηλά επίπεδα, αυτά είναι γνωστό ότι ενισχύουν τη σεροτονίνη και τα κύματα άλφα στον εγκέφαλο, οδηγώντας σε μια πιο ευτυχισμένη και χαλαρή κατάσταση.

Όταν οι σταγόνες βροχής «σκάνε» στο έδαφος, απελευθερώνουν αρνητικά ιόντα στον αέρα – μια διαδικασία που ονομάζεται φαινόμενο Lenard. Με μια βόλτα στη βροχή, λοιπόν, εξασφαλίζεις ότι θα λάβεις μια σημαντική δόση αρνητικών ιόντων που θα ενισχύσουν τη σεροτονίνη σου. Φρόντισε μόνο να επιστρέψεις σε κλειστό χώρο αν δεις αστραπές.

iStock

Δεν είναι ακόμα γνωστός ο ακριβής μηχανισμός κατά τον οποίο τα αρνητικά ιόντα φτιάχνουν τη διάθεση – κάποιοι ειδικοί λένε ότι αυξάνουν τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα, έτσι νιώθει κανείς όπως μετά την έντονη άσκηση. Έχει φανεί, πάντως, σε μελέτη ότι άτομα με εποχιακή συναισθηματική διαταραχή (SAD) στα οποία χορηγήθηκαν καθημερινές συνεδρίες με ιονιστές υψηλής τάσης είχαν μείωση των συμπτωμάτων τους.

Ο αέρας καθαρίζει

Τα αρνητικά ιόντα της βροχής καθαρίζουν τον αέρα από σωματίδια που σχετίζονται με τη ρύπανση και από τα αλλεργιογόνα, διευκολύνοντας την αναπνοή. Αυτό μπορεί να έχει αντίκτυπο και στη διάθεση και στην υγεία: δεδομένου ότι η κακή ποιότητα του αέρα σχετίζεται με αυξημένο άγχος και κίνδυνο ανάπτυξης πιο σοβαρών διαταραχών ψυχικής υγείας, είναι λογικό ο καθαρότερος αέρας να προάγει το αντίθετο.

Ο Dan Cziczo, καθηγητής Επιστημών της Γης, της Ατμόσφαιρας και των Πλανητών στο Πανεπιστήμιο Purdue, στην Ιντιάνα των ΗΠΑ, εξηγεί σε άρθρο πως όταν οι σταγόνες βροχής πέφτουν στο έδαφος, ουσιαστικά «σαρώνουν» μικροσκοπικά αερομεταφερόμενα σωματίδια στην πορεία τους. Το ηλεκτρικό φορτίο (τα ιόντα) μέσα σε μια σταγόνα λειτουργεί σαν μαγνήτης για αυτά τα σωματίδια.

iStock

Η ένταση της βροχής έχει επίσης σημασία. «Όσο πιο δυνατή είναι η βροχή, τόσο πιο καθαριστικό αποτέλεσμα θα έχει στην ατμόσφαιρα», λέει ο Cziczo. Αυτό περιλαμβάνει τη μείωση της ποσότητας των θετικών ιόντων αέρα, τα οποία έχουν συσχετιστεί με ευερεθιστότητα και αυξημένο άγχος. Συμβουλεύει, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα βρέξει πολύ να ανοίξεις αμέσως μετά τα παράθυρα για να βελτιωθεί άμεσα η ποιότητα αέρα μέσα στο σπίτι.

Η μυρωδιά της βροχής ενισχύει τη μνήμη

Η χαρακτηριστική μυρωδιά της βροχής μπορεί να έχει ψυχολογικό αντίκτυπο. Γνωστή ως «πετριχώρ», από τις ελληνικές λέξεις πέτρα και ιχώρ (το μυθικό υγρό που κυλούσε στις φλέβες των θεών της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας), η οσμή που αναδύεται από το έδαφος μετά την καταιγίδα χαρακτηρίζεται από τους ειδικούς ως έντονα γήινη και καθαρή.

Ο Phil Stevenson, καθηγητής φυτικής χημείας του Πανεπιστημίου του Greenwich εξηγεί ότι «το πετριχώρ δημιουργείται όταν η βροχή απελευθερώνει αερολύματα από το έδαφος. Κατά τη διάρκεια ξηρού καιρού, οργανικά μόρια από φυτά, ζώα και το έδαφος συσσωρεύονται στις επιφάνειες. Όταν πέφτουν οι σταγόνες της βροχής, αυτά τα μόρια –συμπεριλαμβανομένων των πτητικών φυτικών ελαίων– διασπώνται σε σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα».

Η «καθαρή» μυρωδιά αποδίδεται στο όζον, το οποίο μεταφέρεται προς το έδαφος από τα καθοδικά ρεύματα αέρα μιας καταιγίδας. Ένα άλλο συστατικό της μυρωδιάς προέρχεται από τη γεωσμίνη, μια χημική ένωση που παράγεται από τα βακτήρια ακτινομύκητες καθώς σχηματίζουν σπόρια στο έδαφος. Αυτό, λέει ο Stevenson, ίσως εξηγεί γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο ευαίσθητοι σε αυτήν – πιο ευαίσθητοι απ' ό,τι οι καρχαρίες στη μυρωδιά του αίματος.

Οι επιστήμονες υποθέτουν ότι εξελιχθήκαμε έτσι ώστε να αντιλαμβανόμαστε ότι το πετριχώρ σηματοδοτεί την ανανεωμένη αφθονία γλυκού νερού, γεγονός που πιθανότατα βοηθούσε τους προγόνους μας να νιώθουν ασφάλεια και ηρεμία.

Έχει μάλιστα αποδειχθεί ότι αυτές οι μυρωδιές προκαλούν διακριτές αλλαγές στη δραστηριότητα των κυμάτων άλφα και βήτα στον εγκέφαλο, οι οποίες συνδέονται με μια πιο ήρεμη και χαλαρή κατάσταση.

iStock

Χάρη στη μοναδική της μυρωδιά, καθώς και στον δραστικό τρόπο με τον οποίο μεταβάλλει το περιβάλλον, η βροχή μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως ισχυρό ερέθισμα νοσταλγίας. Έχουμε ξαναπεί ότι οποιαδήποτε μυρωδιά μπορεί να ενεργοποιήσει την αμυγδαλή, το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία των συναισθημάτων και των συναισθηματικά φορτισμένων αναμνήσεων. Γι’ αυτό και οι αναμνήσεις που συνδέονται με μυρωδιές τείνουν να χαράσσονται στον εγκέφαλο και να παραμένουν ζωντανές.

Δοκίμασε να εισπνεύσεις τη μυρωδιά της βροχής και παρατήρησε ποιες λεπτομέρειες από στιγμές του παρελθόντος επανέρχονται στη μνήμη σου.

Ο ήχος της βροχής χαλαρώνει

Δεν είναι μόνο η μυρωδιά και η εισπνοή του αέρα της βροχής που μπορούν να σε κάνουν να νιώσεις καλά, αλλά και ο ήχος της. Δεν είναι τυχαίο ότι σταθεροί ήχοι βροχής συχνά επιλέγονται σε green noise συσκευές, αφού έχει βρεθεί ότι μπορεί να μειώσουν τα επίπεδα κορτιζόλης, προκαλώντας αίσθημα ηρεμίας, ενώ παράλληλα καλύπτουν άλλους ενοχλητικούς θορύβους.

Η κλινική ακοολόγος Amy Sarow εξηγεί στο ίδιο άρθρο πως «οι ήχοι του νερού έχουν συνδεθεί με την ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο αποτελεί τον κλάδο του νευρικού συστήματος που σχετίζεται με τη χαλάρωση και την αποκατάσταση. Όταν ενεργοποιείται αυτό το σύστημα, μπορεί να παρατηρήσουμε φυσιολογικές επιδράσεις, όπως χαμηλότερο καρδιακό ρυθμό [και] μειωμένες αντιδράσεις στο στρες».

Μάλιστα, πρόσφατη μελέτη έδειξε πως ακόμα μεγαλύτερη αίσθηση σταθερότητας και εμβύθισης μπορεί παραδόξως να προσφέρει η δυνατή βροχή – χωρίς αυτό να σημαίνει πως η ήπια βροχόπτωση δεν είναι αποτελεσματική ενάντια στο στρες.

Ο ήχος της δυνατής βροχής, λέει η Sarrow, μπορεί και να συμβάλλει σε βαθύτερο ύπνο. Ωστόσο, τελικά τα πάντα είναι θέμα προσωπικής προτίμησης: «Αν αναζητάς μια πρακτική ενσυνειδητότητας (mindfulness) ή διαλογισμού, όπου ο ήχος λειτουργεί ως σημείο εστίασης για την προσοχή και τη χαλάρωση, το να ακούς ήχους βροχής μπορεί πραγματικά να βοηθήσει».