ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΜΙΑ ΖΩΗ ΚΑΛΗ; Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙΣ

Επιστήμονες ισχυρίζονται ότι βρήκαν έναν ακόμα παράγοντα καλής ζωής, τον οποίο φαίνεται πως δεν είχαμε προσέξει: την αίσθηση αυτονομίας.

Τι είναι αυτό που κάνει μια ζωή... καλή; Τι είναι αυτό που κάνει εμάς τους ανθρώπους ευτυχισμένους;

Παρότι εδώ και εκατοντάδες χρόνια φιλόσοφοι, γιατροί, ψυχολόγοι και ερευνητές έχουν αφιερώσει αμέτρητες εργατώρες στη μελέτη του συγκεκριμένου πεδίου, ακόμα προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τις παραμέτρους που την απαρτίζουν.

Πάντως, νέα στοιχεία υποστηρίζουν ότι υπάρχει ένας παράγοντας που μπορεί να παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για την ευτυχία μας, όμως τον είχαμε παραβλέψει: η αυτονομία. Ή καλύτερα το να αισθάνεσαι ότι έχεις πραγματικά τον έλεγχο της ζωής σου.

Δεν αρκεί να αισθάνεσαι όμορφα

Οι ερευνητές Jason Payne και Ulrich Schimmack, ψυχολόγοι στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, θέλησαν να εξετάσουν πιο προσεκτικά τι είναι αυτό που κάνει μια ζωή να μοιάζει καλή.

Συνήθως, διαβάζουμε για δύο βασικές προσεγγίσεις. Η πρώτη είναι η ηδονιστική, σύμφωνα με την οποία η ευημερία συνδέεται κυρίως με την απόλαυση και την αποφυγή δυσάρεστων εμπειριών. Η δεύτερη, που συχνά αποκαλείται ευδαιμονική, υποστηρίζει ότι μια καλή ζωή περιλαμβάνει πράγματα που μπορεί να έχουν αξία, ακόμη κι αν δεν μας κάνουν να αισθανόμαστε καλά εκείνη τη στιγμή.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ ΟΤΙ ΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥΣ.

Ο τρίτος πυλώνας

Οι παραπάνω επιστήμονες επικεντρώθηκαν σε τρεις βασικές ψυχολογικές ανάγκες, όπως αυτές περιγράφονται στη θεωρία του αυτοπροσδιορισμού (εξηγεί τι μας παρακινεί να δράσουμε και πώς αναπτύσσεται η ψυχική μας ευημερία):

• Η πρώτη είναι η συνδεσιμότητα ή το «σχετίζεσθαι»: η ανάγκη να έχουμε ουσιαστικές σχέσεις με άλλους ανθρώπους.
• Η δεύτερη είναι η επάρκεια: το να αισθανόμαστε ότι είμαστε ικανοί, ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε και ότι οι πράξεις μας έχουν αποτέλεσμα.
• Η τρίτη είναι η αυτονομία: το να αισθανόμαστε ότι οι επιλογές και οι πράξεις μας είναι δικές μας , ότι τις κάνουμε επειδή τις επιλέξαμε, όχι επειδή κάποιος μας τις επέβαλε.

Εκείνο που ήθελαν να δουν οι ερευνητές είναι αν οι τρεις παραπάνω ανάγκες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούσαν οι συμμετέχοντες τη ζωή τους, ανεξάρτητα από το πώς αισθάνονταν συναισθηματικά. Με άλλα λόγια, δεν τους ενδιέφερε μόνο το «νιώθω καλά;» αλλά και το «αυτή η ζωή είναι δική μου;»

Για να το εξετάσουν, μελέτησαν περισσότερους από 1.200 ενήλικες, ηλικίας 18 έως 80 ετών. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με την ικανοποίηση από τη ζωή τους, τα θετικά και αρνητικά συναισθήματά τους, την προσωπικότητά τους και τον βαθμό στον οποίο ένιωθαν ότι ικανοποιούνται οι τρεις ψυχολογικές τους ανάγκες.

Η συνδεσιμότητα και η επάρκεια φαίνεται πως ήταν σημαντικές, κυρίως επειδή μας κάνουν να αισθανόμαστε καλά. Η αυτονομία ήταν μια άλλη ιστορία. Οι άνθρωποι που αισθάνονταν ότι έχουν περισσότερη αυτονομία έτειναν να δηλώνουν και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή τους, ακόμη και όταν είχε συνεκτιμηθεί το πόσο θετικά ή αρνητικά ένιωθαν για τις υπόλοιπες πλευρές της.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Δεν αρκεί το πώς αισθάνεσαι

Ίσως η αξία που έχει για εμάς η αυτονομία εξηγεί το γιατί επιλέγουμε μια απαιτητική δουλειά που προσφέρει μεγαλύτερη ανεξαρτησία ή γιατί μετακομίζουμε σε μια άλλη πόλη μακριά από την περιοχή που ζει η οικογένειά μας.

Αν κοιτούσαμε μόνο πόσο ευχάριστες είναι οι παραπάνω επιλογές, είναι πιθανό να μην τις κάναμε, μιας και δεν προσφέρουν απαραίτητα διαρκή ροή θετικών συναισθημάτων. Μπορούν, όμως, να μας δώσουν την αίσθηση ότι η ζωή που ζούμε είναι αποτέλεσμα των δικών μας επιλογών.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η απόλαυση και τα θετικά συναισθήματα δεν έχουν σημασία. Ίσα ίσα εξηγούσαν σημαντικό μέρος του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούμε την ικανοποίησή μας από τη ζωή.

Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι, μάλλον, ότι δεν αρκεί μία προσέγγιση για να κατανοήσουμε τι μας κάνει ευτυχισμένους.