ΚΑΘΕ ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΛΕΓΧΩ ΤΟΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΗ ΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕ ΠΟΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ;

Μια καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας εξηγεί όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε για τις θυρεοειδοπάθειες, τη διάγνωσή τους και τους παράγοντες κινδύνου.

Διαγνώστηκα με υποθυρεοειδισμό πολλά χρόνια πριν, κάπου στο λύκειο, έπειτα από πολλούς μήνες επισκέψεων σε γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων, προκειμένου να βρεθεί η αιτία των συμπτωμάτων μου. Σήμερα, 25+ χρόνια μετά, η πρωινή ρουτίνα παραμένει σταθερά η ίδια: λίγες γουλιές νερό και ένα χάπι μόλις ξυπνήσω. Μισή ώρα αργότερα ακολουθεί το πρώτο γεύμα της ημέρας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Θυρεοειδούς, είπα να ασχοληθώ με τον αδένα που, σύμφωνα με στοιχεία, απασχολεί περίπου 200 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, θέτοντας πέντε βασικές ερωτήσεις στη Μαρίνα Μιχαλάκη, επίκουρη καθηγήτρια Παθολογίας-Ενδοκρινολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών.

– Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα των θυρεοειδοπαθειών που πρέπει να μας οδηγήσουν σε έλεγχο;

Οι διαταραχές του θυρεοειδούς συνήθως δεν «φωνάζουν», γιατί στην πλειονότητά τους τα συμπτώματα των θυρεοειδοπαθειών είναι ήπια και μη ειδικά. Ειδικά ο υποθυρεοειδισμός έχει πολύ άτυπη και ύπουλη συμπτωματολογία. Δηλαδή, μπορεί κάποιος να παραπονιέται για υπνηλία, κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση ή δυσκοιλιότητα. Αυτά, όμως, δεν είναι ειδικά συμπτώματα. Οποιοσδήποτε θα μπορούσε να τα εμφανίσει.

Εκείνο που έχει πιο έντονη συμπτωματολογία είναι ο κλινικός υπερθυρεοειδισμός. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να δούμε έναν ασθενή που έχει χάσει πολλά κιλά, τρέμει, ιδρώνει, δυσκολεύεται να αντέξει τη ζέστη, ενώ μπορεί να εμφανίζει ταχυκαρδία και νευρικότητα. Ο υπερθυρεοειδισμός, γενικά, είναι πιο σπάνιος από τον υποθυρεοειδισμό.

Επίσης, γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας με υπο- ή υπερθυρεοειδισμό μπορεί να εμφανίσουν διαταραχές στην περίοδό τους.

iStock

Πέρα από τις λειτουργικές διαταραχές του θυρεοειδούς, δηλαδή όταν ο θυρεοειδής είτε υπολειτουργεί είτε λειτουργεί υπερβολικά, υπάρχουν και οι μορφολογικές διαταραχές. Αυτό σημαίνει ότι ο θυρεοειδής λειτουργεί φυσιολογικά, αλλά υπάρχουν όζοι.

Οι όζοι του θυρεοειδούς συνήθως είναι μικροί και δεν προκαλούν συμπτώματα. Σπανιότερα, κάποιος μπορεί να παρατηρήσει μια διόγκωση στον τράχηλο, οπότε θα πρέπει να κάνει υπερηχογράφημα για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για όζο του θυρεοειδούς ή κάτι άλλο.

Αν κάποιος όζος είναι μεγαλύτερος, μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως βραχνάδα στη φωνή και τότε απαιτείται περαιτέρω έλεγχος, γιατί ενδέχεται να πιέζεται νεύρο που σχετίζεται με τις φωνητικές χορδές. Σε περίπτωση που ο όζος είναι ακόμη μεγαλύτερος, μπορεί να πιέζεται ο οισοφάγος ή η τραχεία και να προκαλείται δυσκαταποσία ή δυσκολία στην αναπνοή.

Ένας διαδεδομένος μύθος είναι ότι ο θυρεοειδής σχετίζεται με την παχυσαρκία. Πράγματι, κάποιος με σοβαρό υποθυρεοειδισμό μπορεί να πάρει 2–4 κιλά, συνήθως λόγω κατακράτησης υγρών και όχι λίπους. Ωστόσο, ο υποθυρεοειδισμός δεν ευθύνεται για σοβαρή παχυσαρκία. Αντίθετα, ο σοβαρός υπερθυρεοειδισμός μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική απώλεια βάρους.

ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΣΥΝΗΘΩΣ ΔΕΝ «ΦΩΝΑΖΟΥΝ», ΓΙΑΤΙ ΣΤΗΝ ΠΛΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΗΠΙΑ ΚΑΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΑ.

– Ποιες θεωρούνται οι βασικές εξετάσεις για τον έλεγχο του θυρεοειδούς;

Αν υποπτευόμαστε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τον θυρεοειδή, η βασική εξέταση που χρειάζεται είναι η TSH, η οποία δείχνει αν ο θυρεοειδής λειτουργεί φυσιολογικά. Στον υποθυρεοειδισμό, η TSH είναι αυξημένη, ενώ στον υπερθυρεοειδισμό είναι πολύ χαμηλή, κοντά στο μηδέν.

Δεν χρειάζεται εξαρχής πολλές εξετάσεις, γιατί αυτό συνεπάγεται περιττό κόστος. Αν από αυτόν τον απλό εργαστηριακό έλεγχο προκύψει κάποιο πρόβλημα, τότε προχωρούμε σε περαιτέρω διερεύνηση, όπως μέτρηση αντισωμάτων ή των ορμονών Τ3 και Τ4.

Σε περίπτωση που παρατηρηθεί κάποια διόγκωση στον τράχηλο, τότε χρειάζεται υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

iStock

– Κάθε πότε έχει νόημα να ελέγχουμε τον θυρεοειδή;

Γενικά, δεν συστήνεται προληπτικός έλεγχος σε όλο τον πληθυσμό. Ωστόσο, αν κάποιος το επιθυμεί, μπορεί να μετρήσει μία φορά την TSH. Αν δεν υπάρχει πρόβλημα, δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνει την εξέταση κάθε χρόνο.

Αν, τώρα, υπάρχει κάποιο πρόβλημα, η συχνότητα του ελέγχου εξαρτάται από τη διάγνωση και το αν είναι πρόσφατη. Για παράδειγμα, στον υποθυρεοειδισμό αρκεί συνήθως μία μέτρηση τον χρόνο, εφόσον ο ασθενής είναι ρυθμισμένος. Στον υπερθυρεοειδισμό, η παρακολούθηση μπορεί να είναι συχνότερη. Επίσης, στην αρχή απαιτείται πιο στενή παρακολούθηση.

– Υπάρχουν ομάδες ανθρώπων που χρειάζεται να κάνουν προληπτικό έλεγχο;

Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες προτείνουν αυτό που ονομάζουμε «στοχευμένο έλεγχο». Δηλαδή, έλεγχο σε άτομα που έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν διαταραχή της θυρεοειδικής λειτουργίας. Πρόκειται συνήθως για άτομα με οικογενειακό ιστορικό θυρεοειδοπάθειας ή άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, κοιλιοκάκη, ρευματοειδή αρθρίτιδα, λεύκη.

Επίσης, στην εγκυμοσύνη έχει σημασία να γίνεται έλεγχος του θυρεοειδούς, παρότι δεν υπάρχει ομοφωνία σχετικά με τον καθολικό έλεγχο των εγκύων. Συστήνεται στοχευμένος έλεγχος σε γυναίκες με ιστορικό θυρεοειδοπάθειας, οικογενειακό ιστορικό, υπογονιμότητα ή επαναλαμβανόμενες αποβολές. Παρ’ όλα αυτά, στην πράξη οι περισσότεροι γυναικολόγοι ζητούν σχετικό έλεγχο κατά την εγκυμοσύνη.

Συχνή παρακολούθηση χρειάζονται επίσης όσοι έχουν υποβληθεί σε ακτινοβολία στην περιοχή του τραχήλου, άτομα που λαμβάνουν φάρμακα τα οποία επηρεάζουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς και ασθενείς που ακολουθούν συγκεκριμένες ογκολογικές θεραπείες, όπως η ανοσοθεραπεία.

Unsplash El S

– Βλέπουμε όλο και περισσότερους ανθρώπους να διαγιγνώσκονται με θυρεοειδοπάθειες. Πρόκειται για πραγματική αύξηση των περιστατικών ή απλώς κάνουμε περισσότερες εξετάσεις;

Πιθανότατα συμβαίνουν και τα δύο. Ένας λόγος είναι η ευρύτερη χρήση εργαστηριακών εξετάσεων και υπερηχογραφημάτων. Στα γενικά τσεκάπ περιλαμβάνεται συχνά και η TSH, με αποτέλεσμα να εντοπίζονται ήπιες ή υποκλινικές διαταραχές που δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα. Έτσι, καθώς αυξάνονται οι έλεγχοι, αυξάνονται και οι διαγνώσεις.

Παράλληλα, γίνονται συχνά υπερηχογραφήματα τραχήλου χωρίς απόλυτη ένδειξη. Πολλές φορές, κατά τη διάρκεια ενός γενικού ελέγχου ή ενός triplex καρωτίδων, εξετάζεται και ο θυρεοειδής. Έτσι εντοπίζονται τυχαία όζοι που διαφορετικά ίσως να μην ανακαλύπτονταν ποτέ.

Από την άλλη, φαίνεται ότι υπάρχει και μια πραγματική αύξηση ορισμένων παθήσεων. Όσον αφορά τον καρκίνο του θυρεοειδούς, η τυχαία ανίχνευση οδηγεί συχνά στη διάγνωση μικρών όγκων χωρίς ιδιαίτερη κλινική σημασία. Ωστόσο, επιδημιολογικές μελέτες καταγράφουν και αύξηση μεγαλύτερων καρκίνων, γεγονός που αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

ΑΝ ΥΠΟΠΤΕΥΟΜΑΣΤΕ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΠΟΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΗ, Η ΒΑΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΕΙΝΑΙ Η TSH.

Ο πιο αναγνωρισμένος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του θυρεοειδούς είναι η ιονίζουσα ακτινοβολία. Επιπλέον, παράγοντες κινδύνου θεωρούνται η παχυσαρκία και οι ενδοκρινικοί διαταράκτες.

Επίσης, η αντιμετώπιση της ιωδοπενίας φαίνεται ότι έχει συμβάλει στην αύξηση της αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας. Το ιώδιο είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών και παλαιότερα υπήρχε εκτεταμένη έλλειψη παγκοσμίως. Για την εξάλειψή της, εφαρμόστηκε η ιωδίωση του αλατιού. Ωστόσο, η υπερβολική πρόσληψη ιωδίου μπορεί να συνδέεται με την παραπάνω αύξηση.

Τέλος, ένας ακόμη λόγος είναι η μεγαλύτερη επιβίωση των ασθενών και η γήρανση του πληθυσμού. Καθώς αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, αυξάνεται και η επίπτωση αυτών των νοσημάτων. Παράλληλα, άνθρωποι με αυτοάνοσα νοσήματα, οι οποίοι παλαιότερα ίσως να είχαν μικρότερο προσδόκιμο επιβίωσης, σήμερα ζουν περισσότερο χάρη στις σύγχρονες θεραπείες και, συνεπώς, έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα που σχετίζονται με τον θυρεοειδή.