ΜΑΓΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ «ΞΥΠΝΗΣΑΝ» ΤΗ ΜΝΗΜΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ

Μια υπερήλικη με προχωρημένη νόσο Αλτσχάιμερ ανέκτησε προσωρινά τη μνήμη, την ομιλία, την κινητικότητα και την αυτονομία της μετά τη λήψη ψιλοκυβίνης. Μπορούν τα μαγικά μανιτάρια να αποτελέσουν θεραπεία για τη νευροεκφυλιστική νόσο;

Το δικό της μικρό θαύμα έζησε μια γυναίκα άνω των 80 ετών με προχωρημένη νόσο Αλτσχάιμερ, η οποία μπόρεσε να ανακαλέσει μνήμες, να ξανακάνει χιούμορ και να αυτοεξυπηρετηθεί μετά από κατανάλωση μαγικών μανιταριών. Πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση ασθενούς που ανακτά, προσωρινά έστω, μέρος της λειτουργικότητας και των γνωστικών ικανοτήτων που της στέρησε η νευροεκφυλιστική νόσος χάρη στην ψιλοκυβίνη των μανιταριών.

Η ψιλοκυβίνη, φυσική ψυχοτρόπος ουσία που προκαλεί παραισθήσεις και αλλοιωμένη συνείδηση, έχει πρωταγωνιστήσει στην έρευνα για τη συμπερίληψη ψυχεδελικών στη θεραπεία νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών, μεταξύ των οποίων:

• η κατάθλιψη (μείζων καταθλιπτική διαταραχή, ανθεκτική, σχετιζόμενη με καρκίνο ή ασθένεια τελικού σταδίου),
• το υπαρξιακό άγχος,
• οι διαταραχές χρήσης ουσιών (κυρίως εθισμός στο αλκοόλ και τη νικοτίνη),
• η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD),
• η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD),
• οι διαταραχές πρόσληψης τροφής (νευρογενής ανορεξία κ.ά.)
• η αθροιστική κεφαλαλγία.

Σε ό,τι αφορά την ψιλοκυβίνη και τη νόσο Αλτσχάιμερ, παρότι δεν είναι η πρώτη φορά που εξετάζεται ως πιθανή θεραπεία, είναι το πρώτο κλινικό περιστατικό με επαναφορά λειτουργιών όπως η αυθόρμητη ομιλία, η κινητική αυτονομία και η κοινωνική απόκριση σε άτομο με σημαντικά προχωρημένη νόσο.

Σύμφωνα με τη δημοσίευση στο Frontiers in Neuroscience, η υπερήλικη γυναίκα βίωνε προοδευτική έκπτωση των κινητικών και γνωστικών της λειτουργιών για μια δεκαετία, ενώ τα τελευταία πέντε χρόνια η επιδείνωση ήταν ραγδαία. Εξαρτιόταν από τους φροντιστές της για καθημερινές δραστηριότητες, επικοινωνούσε κυρίως με μονολεκτικές εκφράσεις, δυσκολευόταν να περπατήσει και να ντυθεί μόνη της και αντιμετώπιζε χρόνια ακράτεια ούρων.

Η ψιλοκυβίνη, φυσική ψυχοτρόπος ουσία των μαγικών μανιταριών, έχει πρωταγωνιστήσει στην έρευνα για τη συμπερίληψη ψυχεδελικών στη θεραπεία νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών. iStock

Η θεραπευτική «μαγεία» των μανιταριών

Η γυναίκα έλαβε με επίβλεψη 5 γρ. μανιταριών που περιείχαν ψιλοκυβίνη (Enigma). Όταν ξεκίνησε η επίδραση του ψυχεδελικού, παρουσίασε έντονη εφίδρωση, υπερθερμία και υπνηλία, περνώντας σε μια παρατεταμένη υπνική κατάσταση. Γύρω στις 19 ώρες από τη λήψη, άρχισε να επικοινωνεί αυθόρμητα με ολοκληρωμένες προτάσεις και να ανακαλεί προσωπικές αναμνήσεις από το παρελθόν. Τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, οι φροντιστές παρατήρησαν ότι είχε μεγαλύτερη εγρήγορση, αναγνώριζε μέλη της οικογένειάς της, ήταν πιο ανεξάρτητη στο περπάτημα, μπορούσε να ντυθεί μόνη της και ανέκτησε τον έλεγχο της ουροδόχου κύστης.

Ένα μήνα από την πρώτη θεραπευτική συνεδρία, ακολούθησε μια δεύτερη, εποπτευόμενη ξανά, αυτή τη φορά με 3 γρ. μανιταριών. Το διάστημα που ακολούθησε η γυναίκα ήταν εμφανώς πιο εκφραστική, διατηρούσε μεγαλύτερη βλεμματική επαφή, ανταποκρινόταν περισσότερο συναισθηματικά και έκανε χιούμορ, ενώ βελτιώθηκε περαιτέρω η κινητικότητά της. Σε κάποια φάση της ψυχεδελικής εμπειρίας, περιέγραψε μια ευχάριστη, συναισθηματικά φορτισμένη εικόνα με την ίδια και τον γιο της να κάνουν σερφ σε ένα ήσυχο νησί, ενώ σε άλλο σημείο αιφνιδίασε τους ερευνητές λέγοντας «χαίρομαι να έρχομαι εδώ», εννοώντας τις συνεδρίες.

Πώς μπορεί να βοηθά η ψιλοκυβίνη τα άτομα με Αλτσχάιμερ

Η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται με παθολογική συσσώρευση πρωτεϊνών (πρωτεΐνη tau, β-αμυλοειδές), χρόνια φλεγμονή, απώλεια συνάψεων και θάνατο των νευρώνων. Καθώς δεν διαπιστώθηκε ότι η ψιλοκυβίνη αναστρέφει τις παραπάνω διεργασίες, οι ερευνητές στράφηκαν σε άλλους πιθανούς μηχανισμούς, που εμπλέκουν την επικοινωνία των εγκεφαλικών δικτύων και τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνει τις συνάψεις του.

Οι ερευνητές υποθέτουν ότι η ψιλοκυβίνη ευνοεί την επικοινωνία των εγκεφαλικών δικτύων και τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνει τις συνάψεις του. iStock

Λιγότερη νευροφλεγμονή, περισσότεροι νευρώνες

Στον οργανισμό, η ψιλοκυβίνη μετατρέπεται σε ψιλοκίνη, η οποία ενεργοποιεί τον υποδοχέα σεροτονίνης 5-HT2A. Προκλινικές μελέτες δείχνουν ότι η ενεργοποίηση ενισχύει τη συναπτική αναδιαμόρφωση και τον σχηματισμό δενδριτικών ακάνθων, που είναι μικροσκοπικές προεξοχές των νευρώνων οι οποίες διευκολύνουν την επικοινωνία τους, ιδιαίτερα σε περιοχές μάθησης και μνήμης.

Κομβικό ρόλο φαίνεται να παίζει ο εγκεφαλικός νευροτροφικός παράγοντας (BDNF), μια πρωτεΐνη απαραίτητη για τη διατήρηση των συνάψεων. Σε πειράματα με ποντίκια γενετικά τροποποιημένα ώστε να φέρουν 5 μεταλλάξεις οικογενούς Αλτσχάιμερ, η μηνιαία χορήγηση ψιλοκυβίνης για 4 μήνες βελτίωσε τη μνήμη αναγνώρισης και τη διάκριση ερεθισμάτων. Παράλληλα, μειώθηκε η νευροφλεγμονή, αυξήθηκε η παραγωγή νέων νευρώνων στον ιππόκαμπο και διατηρήθηκαν οι συναπτικές πρωτεΐνες μέσω του σηματοδοτικού μονοπατιού BDNF-ERK-CREB.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι ως άνω βελτιωμένοι δείκτες δεν συνδέθηκαν με μικρότερη συσσώρευση β-αμυλοειδούς. Κατά συνέπεια, η ψιλοκυβίνη φαίνεται να ωφελεί μέσω νευρογένεσης και νευροπροστασίας, όχι με την απομάκρυνση των παθολογικών πρωτεϊνών.

Βελτίωση στην επικοινωνία των εγκεφαλικών δικτύων και τον μεταβολισμό

Απεικονιστικές μελέτες σε ανθρώπους δείχνουν ότι η ψιλοκυβίνη «χαλαρώνει» προσωρινά τα όρια μεταξύ των εγκεφαλικών δικτύων, επιτρέποντας ενδεχομένως σε κυκλώματα που υπολειτουργούν να επανενεργοποιηθούν. Σε σχέση με τον μεταβολισμό, έχει παρατηρηθεί οξεία αύξηση (25%) στον μεταβολισμό της γλυκόζης στον μετωπιαίο και έσω κροταφικό φλοιό, περιοχές που υπολειτουργούν στα άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ, χωρίς όμως να μεταφράζεται σε μόνιμη αποκατάσταση.

Απεικονιστικές μελέτες σε ανθρώπους δείχνουν ότι η ψιλοκυβίνη «χαλαρώνει» προσωρινά τα όρια μεταξύ των εγκεφαλικών δικτύων, επιτρέποντας ενδεχομένως σε κυκλώματα που υπολειτουργούν να επανενεργοποιηθούν. iStock

Τι έχει δείξει η έρευνα σε ανθρώπους

Τα διαθέσιμα δεδομένα σε ανθρώπους παραμένουν περιορισμένα, αλλά η έρευνα έχει αρχίσει να εξετάζει πιο συγκεκριμένα τη σχέση της ψιλοκυβίνης με τη γνωστική λειτουργία και τη γήρανση. Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση 20 μελετών, υπάρχουν ενδείξεις ότι η ουσία μπορεί να ενισχύει ορισμένες μορφές μάθησης μέσω συσχετίσεων, ενώ τα αποτελέσματα για την επεισοδική μνήμη (ανάκληση προσωπικών γεγονότων) και τη λεκτική μνήμη ήταν λιγότερο σαφή.

Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η πρώτη προσπάθεια να εξεταστεί με απεικονιστικές μεθόδους αν η ψιλοκυβίνη επηρεάζει τις συνάψεις ανθρώπων με ήπια γνωστική διαταραχή με αμνησία (aMCI), πρόδρομο στάδιο της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα πρώτα δεδομένα από δύο συμμετέχοντες με ήπια γνωστική διαταραχή και τρεις υγιείς ενήλικες δείχνουν μέχρι στιγμής ότι η ουσία ήταν ανεκτή, χωρίς σοβαρές ή απροσδόκητες ανεπιθύμητες ενέργειες, δεν έχουν όμως ακόμη αποδείξει ότι αυξάνει τη συναπτική πυκνότητα ή βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία.

Τέλος, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ «τρέχουν» μελέτη για την επίδραση της ψιλοκυβίνης στον εγκέφαλο γνωστικά υγιών ανθρώπων ηλικίας 60 έως 85 ετών. Οι συμμετέχοντες υποβάλλονται σε μαγνητικές τομογραφίες και τεστ μνήμης, αντίληψης και συναισθηματικής λειτουργίας πριν από τη χορήγηση της ψυχεδελικής ουσίας και ξανά μία εβδομάδα και έναν μήνα μετά τη λήψη, για να διαπιστωθεί αν και πόσο μπορεί να ενισχύσει τη νευροπλαστικότητα και να επηρεάσει τη λειτουργία του γερασμένου εγκεφάλου.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ψιλοκυβίνη μπορεί να ενισχύει ορισμένες μορφές μάθησης μέσω συσχετίσεων. iStock

Επιφυλάξεις για την περίπτωση της υπερήλικης

Ο Rahul Sidhu, υποψήφιος διδάκτωρ Νευροπιστημών, παρατηρεί ότι η υπερήλικη με τη θεαματική επαναφορά χαμένων λειτουργιών θυμίζει το περίφημο Awakenings του νευρολόγου Oliver Sacks (1973), όπου περιέγραφε ασθενείς με παρκινσονισμό που ανέκτησαν την κινητικότητά τους μετά τη χορήγηση λεβοντόπας (L-dopa). Παρότι τα δύο περιστατικά αφορούν διαφορετικά νοσήματα και φάρμακα, ο κοινός πυρήνας της νευροεκφύλισης αναδεικνύει το ίδιο ερώτημα: θα μπορούσαν λειτουργίες που θεωρούνταν «νεκρές» λόγω της προχωρημένης βλάβης να είναι στην πραγματικότητα αδρανείς και να επιδέχονται προσωρινή επανενεργοποίηση;

Από εκεί και πέρα, η περίπτωση της 80χρονης θα πρέπει να προσεγγίζεται με προσοχή. Αρχικά, από τη διαδικασία έλειπε μια ομάδα σύγκρισης καθώς και τυποποιημένα τεστ πριν και μετά τη χορήγηση. Παράλληλα, η διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ είχε βασιστεί στην κλινική εικόνα και όχι σε μέτρηση βιοδεικτών, ενώ δεν προσδιορίστηκε η ακριβής ποσότητα ψιλοκυβίνης, δεδομένου πως η περιεκτικότητα διαφέρει ανά μανιτάρι. Επομένως, δεν συνάγεται κατά πόσο η βελτίωση ήταν αποτέλεσμα της ψιλοκυβίνης, ποια ήταν πραγματική διάρκεια και αν θα επαναλαμβανόταν σε άλλους ασθενείς. Δεν υπάρχει επίσης ένδειξη ότι η ψυχεδελική ουσία ανέστρεψε τη νευροεκφυλιστική διαδικασία της νόσου.

Έπειτα, η χρήση της ψιλοκυβίνης ενέχει κινδύνους. Μπορεί να προκαλέσει έντονη σύγχυση, φόβο και αποπροσανατολισμό, ενώ σε ηλικιωμένους με σοβαρή γνωστική διαταραχή μπορεί να οξύνει την ανησυχία για πτώσεις, να επιβαρύνει την καρδιαγγειακή λειτουργία ή να αλληλεπιδράσει με άλλα φάρμακα. Όπως υπογραμμίζει ο Sidhu, το ότι δεν αναφέρθηκαν μόνιμες επιπλοκές στην περίπτωση της υπερήλικης δεν αρκεί για να αποδείξει την ασφάλεια της προσέγγισης. Θα χρειαστούν ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιώσουν την ασφάλεια και αποτελεσματικότητά της.