ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΟΤΑΝ ΣΤΑΜΑΤΑΜΕ ΝΑ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας μετά τη συνταξιοδότηση; Δες πώς επηρεάζεται και τι προτείνουν ειδικοί για αυτό το στάδιο της ζωής μας.

Η γενιά μου βλέπει τη συνταξιοδότηση σαν ένα όνειρο τρελό, όνειρο απατηλό – και υποψιάζομαι ότι οι επόμενες γενιές δεν θα είναι σε καλύτερη μοίρα. Παρ' όλα αυτά, πολλοί δεν σταματάμε να πλάθουμε σενάρια για το πώς θα θέλαμε να ζήσουμε ως συνταξιούχοι, ενώ χαζεύουμε όσους και όσες μπορούν να απολαμβάνουν τον καφέ τους με ηρεμία ένα απόγευμα καθημερινής, χωρίς να κοιτάζουν το ρολόι.

Στο συλλογικό μας φαντασιακό, η συνταξιοδότηση παραμένει συνδεδεμένη με την ελευθερία. Σε έναν βαθμό αυτό ισχύει, αλλά η πραγματικότητα σπάνια είναι απλή και ξεκάθαρη. Συνήθως είναι πιο σύνθετη από ό,τι θα θέλαμε.

Η αλλαγή καθημερινότητας

Πριν από τη συνταξιοδότηση, ξυπνάς το πρωί, συναναστρέφεσαι συναδέλφους, λύνεις προβλήματα, αντιμετωπίζεις καθημερινές προκλήσεις και έτσι «γυμνάζεις» τον εγκέφαλό σου. Όπως εξηγεί ο Ross Andel, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνα που μελετά τη συνταξιοδότηση, «ξαφνικά, έπειτα από 50 χρόνια, χάνεις αυτή τη ρουτίνα».

Υπάρχει μάλιστα η αντίληψη ότι το σώμα και ο εγκέφαλος προσαρμόζονται όταν δεν τα χρησιμοποιούμε και «τότε βλέπουμε τη φθορά, η οποία αποτελεί φυσική αντίδραση στην αδράνεια», σημειώνει.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η συνταξιοδότηση οδηγεί οπωσδήποτε στην παρακμή. Αντιθέτως, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για βελτίωση, χάρη στον χρόνο που απελευθερώνεται. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο εγκέφαλος μπορεί να ανακάμψει από περιόδους αδράνειας ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία.

«Η ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΒΛΑΒΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΕΠΕΙΔΗ ΟΤΑΝ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΕΙΣΑΙ ΔΕΝ ΠΡΟΚΑΛΕΙΣ ΠΛΕΟΝ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΣΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΒΑΘΜΟ».

Η μνήμη φθίνει πιο γρήγορα

Ευρωπαϊκή ανάλυση διαπίστωσε ότι η λεκτική μνήμη (η ικανότητα να θυμόμαστε μια σειρά λέξεων μετά από κάποιο χρονικό διάστημα) επιδεινωνόταν ταχύτερα μετά τη συνταξιοδότηση σε σύγκριση με την περίοδο που οι συμμετέχοντες εργάζονταν. Αντίστοιχα, βρετανική έρευνα κατέγραψε μείωση της λεκτικής μνήμης μετά τη συνταξιοδότηση, αν και άλλες γνωστικές δεξιότητες δεν επηρεάζονταν στον ίδιο βαθμό.

«Υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που δείχνουν ότι η συνταξιοδότηση μπορεί να είναι επιβλαβής για τη γνωστική λειτουργία, επειδή όταν συνταξιοδοτείσαι δεν προκαλείς πλέον τον εγκέφαλό σου στον ίδιο βαθμό», δηλώνει ο Guglielmo Weber, καθηγητής Οικονομετρίας στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Επίσης, η απότομη μετάβαση από μια πολυάσχολη επαγγελματική ζωή σε μια καθημερινότητα χωρίς δομή και υποχρεώσεις μπορεί να ενισχύσει αισθήματα αναξιότητας, χαμηλής διάθεσης και θλίψης.

Δεν επηρεάζονται όλοι το ίδιο

Σύμφωνα με τον Xi Chen, αναπληρωτή καθηγητή Δημόσιας Υγείας στο Γέιλ, όσοι κατείχαν υψηλόβαθμες θέσεις ενδέχεται να παρουσιάζουν μεγαλύτερη πτώση μετά τη συνταξιοδότηση. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η προσωπική τους ταυτότητα ήταν στενά συνδεδεμένη με την επαγγελματική τους ιδιότητα.

Η ευρωπαϊκή ανάλυση διαπίστωσε επίσης ότι όσοι σταμάτησαν να εργάζονται νωρίτερα από τη συνήθη ηλικία συνταξιοδότησης εμφάνισαν μικρότερη έκπτωση σε σχέση με όσους αποχώρησαν αργότερα. Μια ερμηνεία είναι ότι οι πρώτοι πιθανόν να μην ασκούσαν τόσο απαιτητικά πνευματικά επαγγέλματα, οπότε η μετάβαση ήταν πιο ομαλή.

Άνθρωποι που αναγκάζονται να συνταξιοδοτηθούν λόγω προβλημάτων υγείας, ηλικιακών διακρίσεων ή οικονομικών δυσκολιών φαίνεται να αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο ψυχικής επιβάρυνσης.

Από την άλλη, οι γυναίκες ενδέχεται να εμφανίζουν μικρότερη γνωστική ή ψυχική έκπτωση μετά τη συνταξιοδότηση, πιθανώς επειδή διατηρούν ενεργά τα κοινωνικά τους δίκτυα.

Κάνε το πλάνο σου

Η Alison Moore, επικεφαλής του τμήματος Γηριατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, προτείνει να αρχίσουμε να εντάσσουμε νέες πνευματικές και σωματικές δραστηριότητες ένα ή δύο χρόνια πριν σταματήσουμε να εργαζόμαστε. Στόχος δεν είναι να περάσουμε από τη δουλειά στην αδράνεια, αλλά από έναν τρόπο ζωής σε έναν άλλον.

Δοκίμασε κάτι καινούργιο

Η ενασχόληση με κάτι νέο και δημιουργικό μπορεί να ενισχύσει τόσο την ευελιξία του εγκεφάλου όσο και την αίσθηση νοήματος στη ζωή. Δεν χρειάζεται να γίνεις Πικάσο, ούτε Σέξπιρ. Δοκίμασε μια νέα συνταγή μαγειρικής, βρες ένα καινούργιο χόμπι, κράτα ημερολόγιο. Όλες οι δραστηριότητες αυτές κρατούν το μυαλό μας σε φόρμα.

Μην μένεις μόνος

Ο David Richter, καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, υποστηρίζει ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως πρώτα μειώνονται οι κοινωνικές επαφές και στη συνέχεια ακολουθεί η γνωστική έκπτωση. Γι' αυτό οι συνταξιούχοι χρειάζεται να αντικαταστήσουν την κοινωνικότητα που προσέφερε το εργασιακό τους περιβάλλον με τακτικές συναντήσεις, δραστηριότητες και ουσιαστικές συζητήσεις.

Βρες έναν σκοπό

Όπως σημειώνει ο John Beard, καθηγητής στο Ιατρικό Κέντρο του πανεπιστημίου Κολούμπια, πολλοί αντλούν την αίσθηση προσφοράς και ταυτότητας μέσα από την εργασία τους. Όταν αυτό το κομμάτι παύει να υπάρχει, χρειάζεται να βρεθεί κάτι άλλο που να το αντικαταστήσει.

Ο εθελοντισμός αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές επιλογές, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι όσοι προσφέρουν συστηματικά εθελοντική εργασία μετά τη συνταξιοδότηση παρουσιάζουν βραδύτερους ρυθμούς βιολογικής γήρανσης και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.