ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΚΟΥΒΑΛΑΕΙ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΟΥ – ΠΟΤΕ ΜΗΔΕΝΙΖΕΙ ΤΟ ΚΟΝΤΕΡ;

Ερευνητικά κέντρα ανά τον κόσμο πασχίζουν να ανακαλύψουν πώς ένα έμβρυο «καθαρίζει» τις επιγενετικές φθορές των γονιών του και μειώνει τη βιολογική του ηλικία, ώστε να αναπαραγάγουν τον μηχανισμό αυτό σε ενήλικα κύτταρα.

Μέχρι πρότινος η επιστήμη της μακροζωίας (το αγαπημένο σε όλους longevity που βλέπουμε πια παντού) έπαιρνε ως δεδομένο πως το γήρας είναι φυσιολογική, αναπόφευκτη βιολογική διαδικασία. Γι' αυτό εστίαζε σε πιθανές θεραπείες ασθενειών που συνδέονταν με τη γήρανση.

Η νέα προσέγγιση θέλει τη γήρανση να μην είναι αναπόφευκτη και να μπορεί να αντιστραφεί, μέσω reset στα γερασμένα κύτταρα μας. Αυτό είναι σε πολύ απλά ελληνικά οι θεραπείες επιγενετικού επαναπρογραμματισμού που εμπνεύστηκαν οι ερευνητές από τα έμβρυα.

Τι είναι ο επιγενετικός επαναπρογραμματισμός;

Τον πιο απλό ορισμό για αυτό που φαίνεται πως μπορεί να βοηθήσει την ανθρωπότητα να ζήσει περισσότερα υγιή χρόνια (όχι να της προσφέρει αθανασία), τον έχει δώσει ο David Sinclair, εκ των κορυφαίων γενετιστών και πρωτοπόρων της έρευνας για την αντιστροφή της γήρανσης.

iStock

Φανταστείτε λοιπόν, ένα CD που έχει χαραχθεί και δεν αναπαράγει πια τη μουσική. Ο επιγενετικός επαναπρογραμματισμός εξαφανίζει τη γρατζουνιά και ακούγεται και πάλι μουσική.

Τα κύτταρα, βλέπετε, έχουν μέσα τους τη σωστή «πληροφορία». Με το πέρασμα του χρόνου αρχίζει η φθορά, που δεν είναι μη αναστρέψιμη ζημιά στο DNA, αλλά απώλεια του «λογισμικού» που τους λέει ποια είναι και πώς λειτουργούν.

Η ανακάλυψη ανήκει στον ερευνητή Shinya Yamanaka και του έδωσε το Νόμπελ Ιατρικής το 2012. Ήταν αυτός που διέψευσε τη θεωρία ότι άπαξ και ένα βλαστοκύτταρο μετατραπεί σε ώριμο κύτταρο, δεν μπορεί να επιστρέψει στην αρχική του μορφή. Μάλιστα, κατάφερε να γυρίσει πίσω τον χρόνο στο μηδέν για ένα γερασμένο κύτταρο δέρματος, με μόλις 4 συγκεκριμένες πρωτεΐνες.

Η πρακτική του, ωστόσο, έκανε τα κύτταρα να χάνουν την ταυτότητα τους (ξεχνούσαν πού βρίσκονται και τι έπρεπε να κάνουν) και δημιουργούσαν όγκους.

iStock

Το 2016 ο Ισπανός βιολόγος Juan Carlos Izpisua Belmonte πήγε τη δουλειά του Yamanaka ένα βήμα πιο πέρα, κάνοντας μερικό επιγενετικό επαναπρογραμματισμό. Δηλαδή, αντί να ενεργοποιήσει τους παράγοντες του Ιάπωνα Νομπελίστα συνεχόμενα, ο 66χρονος Ισπανός το έκανε για λίγες ημέρες και κατάφερε να αφαιρέσει τη βιολογική ηλικία των κυττάρων, χωρίς όμως να χάσουν την ταυτότητα τους («θυμούνταν» τη δουλειά τους).

Αυτή η εξέλιξη έγινε η βάση της δουλειάς που κάνουν τα τελευταία χρόνια επτά ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ, αρχής γενομένης από το Altos Lab, με στελέχη κορυφαίους επιστήμονες και νομπελίστες (μεταξύ τους είναι ο Belmonte), αρχική χρηματοδότηση 3.000.000.000 δολάρια και τον Jeff Bezos.

Ένα από τα πρώτα δείγματα γραφής είναι το φάρμακο που χορηγήθηκε από τον Sinclair και την ομάδα του τον περασμένο Ιούνιο σε μια γυναίκα με γλαύκωμα, προκειμένου τα κύτταρα να γυρίσουν στην εποχή προ της τύφλωσης.

Ως είθισται, είχαν προηγηθεί οι θετικές δοκιμές σε άλλα δυο θηλαστικά, για την ακρίβεια ποντίκια και πιθήκους. Και στις δυο επιτεύχθηκε η αντιστροφή της τύφλωσης. Έως το τέλος του χρόνου θα υπάρχουν ενδείξεις για την αποτελεσματικότητα της ανακάλυψης και την ασφάλεια της χρήσης.

Πού βασίζουν οι επιστήμονες την αντιστροφή της γήρανσης

Το 2021 ο Vadim Gladyshev, μετρ στην αντιοξειδωτική βιολογία και καθηγητής ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Harvard, έκανε μια από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις στον επιγενετικό επαναπροσδιορισμό: Από ό,τι φαίνεται η αντιστροφή της γήρανσης είναι εφικτή. Συμφωνούν ως προς αυτό τα επτά κύρια εργαστήρια του πλανήτη που μελετούν τρόπους επαναπρογραμματισμού των κυττάρων, ώστε να γυρίσουν στην εποχή προ της όποιας φυσιολογική φθοράς.

iStock

Σε ό,τι αφορά τον Gladyshev, απάντησε στο διαχρονικό ερώτημα πώς γίνεται υλικό που δίνουν άνθρωποι στα 20, τα 30, τα 40 και τα 50 να γίνεται κάτι που έχει βιολογική ηλικία μηδέν. Δηλαδή, ένα έμβρυο.

Η επικρατούσα θεωρία ήταν πως τα αναπαραγωγικά μας κύτταρα, δηλαδή τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια, δεν γερνούν ποτέ. Ο Gladyshev την κατέρριψε, δείχνοντας πως γερνούν μαζί με όλον τον υπόλοιπο οργανισμό, έτσι αλλάζει και η ποιότητα τους.

Οπότε, πώς το έμβρυο «μηδενίζει» το κοντέρ;

Το έμβρυο «μηδενίζει» την ηλικία του την 9η ημέρα

Με τη βοήθεια της τεχνολογίας, για την ακρίβεια με αλγόριθμους που μετρούν τη βιολογική ηλικία μέσω της μεθυλίωσης του DNA (ένας φυσικός επιγενετικός μηχανισμός που επηρεάζει την έκφραση των γονιδίων, δίχως να αλλοιώνει τη γενετική αλληλουχία), ο ερευνητής ανακάλυψε το εξής: όταν ενώνονται το ωάριο και το σπερματοζωάριο, για τις πρώτες 7 με 9 ημέρες μετά τη σύλληψη και την εμφύτευση στη μήτρα έχει την ηλικία των γονιών του.

Γύρω στην 9η ημέρα, γίνεται μηδέν. Είναι το Ground Zero και συμβαίνει κατά τη διάρκεια της γαστριδίωσης, όταν το έμβρυο αρχίζει να σχηματίζει τα διαφορετικά στρώματα ιστών. Καθαρίζει τις συσσωρευτικές επιγενετικές φθορές των γονιών του και μειώνει τη βιολογική ηλικία στο χαμηλότερο δυνατό σημείο.

iStock

Όταν φτάσει στο Ground Zero, η αναζωογόνηση σταματά και αρχίζει η γήρανση του νέου οργανισμού, που συνεχίζεται σε όλη του τη ζωή.

Τα ερευνητικά κέντρα που έχουν ως αντικείμενο τον επαναπρογραμματισμό των κυττάρων εστιάζουν στην καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού που έχει η φύση για να «μηδενίζει» το βιολογικό ρολόι σε κάθε γενιά. Εφόσον οι επιστήμονες αποκωδικοποίησουν πώς το έμβρυο «πετάει» τη φθορά των γονιών του, θα καταφέρουν να αναπαράγουν τον ίδιο μηχανισμό σε ενήλικα κύτταρα και να θεραπεύσουν έτσι τις ασθένειες της γήρανσης.