ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ ΑΚΟΜΑ ΚΙ ΑΝ ΔΕΝ ΚΑΠΝΙΖΕΙΣ

Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν αφορά μόνο τους καπνιστές. Γιατί η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ και τι μπορείς να κάνεις για να προστατευτείς;

Πριν από λίγες ημέρες, το Βατικανό επιβεβαίωσε την είδηση ότι ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ διαγνώστηκε με αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα και ότι κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης οι γιατροί αφαίρεσαν τον όζο μαζί με ολόκληρο τον κάτω λοβό του δεξιού πνεύμονα.

Το γεγονός ότι ο Πάπας δεν έχει γνωστό ιστορικό καπνίσματος επαναφέρει στο φως της δημοσιότητας μια σημαντική διάσταση της νόσου: Το τσιγάρο είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του πνεύμονα, αλλά όχι ο μοναδικός. Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο συγκεκριμένος τύπος καρκίνου εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Το 2022, οι τέσσερις συχνότεροι καρκίνοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν του μαστού, του προστάτη, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα, αντιπροσωπεύοντας συνολικά το 50% των νέων διαγνώσεων.

Στην Ελλάδα, με βάση τα στοιχεία του GLOBOCAN για το 2024, υπολογίζεται ότι διαγνώστηκαν 8.470 νέα περιστατικά καρκίνου του πνεύμονα, με τους άνδρες να αποτελούν την πλειονότητα των ασθενών. Πρόκειται για τον δεύτερο συχνότερο καρκίνο στη χώρα μας, αν εξετάσουμε μαζί άνδρες και γυναίκες.

Όπως αναφέρουν στο ΑΠΕ οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, δρ Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος-Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής-Ογκολογίας-Αιματολογίας), υπολογίζεται ότι περίπου το 10-20% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα στις Ηνωμένες Πολιτείες διαγιγνώσκεται σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

iStock

Ένας συχνά διαφορετικός καρκίνος

Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν είναι μία και μοναδική ασθένεια, αλλά υπάρχουν διαφορετικοί τύποι, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και διαφορετική ανταπόκριση στις θεραπείες. Στους ανθρώπους που καπνίζουν, το κάπνισμα συνδέεται ιδιαίτερα με το μικροκυτταρικό και το πλακώδες καρκίνωμα. Αντίθετα, στους ανθρώπους που δεν καπνίζουν, ο συχνότερος τύπος είναι το αδενοκαρκίνωμα, το οποίο ανήκει στην κατηγορία του μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα. Ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος αντιπροσωπεύει περίπου το 80% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα.

Υπάρχει επίσης μια ενδιαφέρουσα διαφορά ως προς το φύλο, καθώς από όσους αναπτύσσουν καρκίνο του πνεύμονα χωρίς να έχουν καπνίσει, περίπου τα 2/3 έως τα 3/4 είναι γυναίκες.

Η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα με τον καρκίνο του πνεύμονα στους μη καπνιστές είναι ότι συχνά δεν τον υποψιάζονται εγκαίρως ούτε οι ίδιοι ούτε και οι επαγγελματίες υγείας. Αν, για παράδειγμα, έχουμε έναν βήχα που επιμένει για εβδομάδες και δεν καπνίζουμε, μπορεί να αποδώσουμε το συμπτώματα σε μια ίωση.

Επιπλέον, τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου απευθύνονται κυρίως σε άτομα με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος, όπου εφαρμόζονται. Αυτό σημαίνει ότι οι μη καπνιστές συνήθως δεν περιλαμβάνονται στις ομάδες που υποβάλλονται σε τακτικό έλεγχο.

Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η νόσος ανακαλύπτεται όταν έχει ήδη προχωρήσει. Γι' αυτό έχει σημασία να μην αγνοούμε τυχόν συμπτώματα. Αν και δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι νοσούμε, χρειάζεται να αξιολογηθούν από ειδικό.

iStock

Ο αέρας που αναπνέουμε

Όταν μιλάμε για καρκίνο του πνεύμονα, συνήθως σκεφτόμαστε τον καπνό του τσιγάρου. Υπάρχουν, όμως, και άλλες ουσίες που εισπνέουμε. Μία από αυτές είναι το ραδόνιο, ένα φυσικό ραδιενεργό αέριο που προέρχεται από το έδαφος και τα πετρώματα και μπορεί να συσσωρευτεί στο εσωτερικό κτιρίων. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, εκτιμάται ότι το ραδόνιο ευθύνεται για το 3% έως 14% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα σε μια χώρα, ανάλογα με τα επίπεδα έκθεσης και τη συχνότητα του καπνίσματος στον πληθυσμό.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου. Τα μικροσκοπικά αιωρούμενα σωματίδια μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες, ενώ η μακροχρόνια έκθεση σε αυτά συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου.

Ο ρόλος των γονιδίων

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της σύγχρονης ογκολογίας είναι ότι οι όγκοι του πνεύμονα σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ εμφανίζουν συχνότερα ορισμένες γενετικές μεταβολές. Όπως αναφέρει ο Mikkael Sekeres, διευθυντής του τμήματος αιματολογίας και καθηγητής ιατρικής στο Sylvester Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, ανάμεσά τους βρίσκονται μεταβολές στα γονίδια EGFR, ALK και KRAS.

Οι μεταβολές αυτές δεν είναι απαραίτητα κληρονομικές. Όμως, η αναγνώριση συγκεκριμένων μοριακών χαρακτηριστικών μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για εξατομικευμένες θεραπείες.

iStock

Υπάρχουν τρόποι να μειώσουμε τον κίνδυνο;

• Το να μην καπνίζουμε παραμένει μία από τις σημαντικότερες επιλογές που μπορούμε να κάνουμε για την υγεία των πνευμόνων μας.
• Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα. Επομένως, είναι σημαντικό να αποφεύγουμε την έκθεση στον καπνό, ιδιαίτερα σε κλειστούς χώρους.
• Αν ζούμε σε περιοχή με αυξημένες συγκεντρώσεις ραδονίου ή σε κτίριο όπου υπάρχει σχετική υποψία, μπορούμε να ζητήσουμε εξειδικευμένη μέτρηση. Αν διαπιστωθούν υψηλά επίπεδα, υπάρχουν τεχνικές παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν τη συγκέντρωσή του.
• Μπορούμε να περιορίζουμε την έντονη σωματική δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους τις μέρες που καταγράφονται πολύ υψηλές συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων. Επίσης, μια μάσκα προστασίας μπορεί να μειώσει την εισπνοή σωματιδίων σε ένα επιβαρυμένο περιβάλλον.
• Δεν ξεχνάμε πιθανή επαγγελματική μας έκθεση σε επιβλαβείς ουσίες, όπως ο αμίαντος.
• Ρόλο μπορεί επίσης να παίζουν το ιστορικό ορισμένων χρόνιων πνευμονοπαθειών και η προηγούμενη ακτινοθεραπεία στον θώρακα.