«ΦΑΛΣΤΑΦ»: ΤΙ ΓΥΡΕΥΕΙ Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΤΗΣ ΕΛΣ ΣΕ ΜΙΑ ΟΠΕΡΑ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΙ;
Η συμμετοχή της Παιδικής Χορωδίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στην αναβίωση του «Φάλσταφ» του Βέρντι αναδεικνύει όχι μόνο τον παιδαγωγικό της ρόλο, αλλά και τα καλλιτεχνικά και προσωπικά οφέλη που αποκομίζουν τα παιδιά.
Στα άδυτα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στις υπερσύγχρονες και φιλόξενες εγκαταστάσεις της στο ΚΠΙΣΝ, επικρατεί δημιουργικός αναβρασμός. Είναι Σάββατο βράδυ και βρίσκεται σε εξέλιξη η τεχνική δοκιμή της κωμικής όπερας «Φάλσταφ», του Τζουζέππε Βέρντι.
Πρόκειται για αναβίωση μιας παραγωγής που είχα δει εκεί το 2023, σε σκηνοθεσία του Άγγλου Στήβεν Λάνγκριτζ, και μου έρχονται εικόνες στο μυαλό, μαζί με την ανάμνηση ότι ήταν απολαυστική.
Εκείνο που δεν έχει καταγραφεί στη μνήμη μου είναι ότι συμμετείχε η Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ, στην τρίτη πράξη, σε ρόλο που συνήθως επωμίζονται μέλη της χορωδίας ενηλίκων.
«Ο Φάλσταφ κανονικά δεν συμπεριλαμβάνει παιδική χορωδία, αλλά ο Στήβεν Λάνγκριτζ θέλησε να βάλει αυτή τη νότα στη σκηνοθεσία του», μου εξηγεί η Κωνσταντίνα Πιτσιάκου, διευθύντρια της Παιδικής Χορωδίας της ΕΛΣ. «Ο ίδιος γνώριζε τη δουλειά που κάνουμε με τα παιδιά από όταν είχε σκηνοθετήσει την Κάρμεν στο Ηρώδειο, το 2016 και το 2018, και θυμόταν ότι ανάμεσά τους είναι και μεγαλύτερα κορίτσια, μαθήτριες γυμνασίου και λυκείου».
Η Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ στον «Φάλσταφ» του Βέρντι
Στο σαλόνι αναμονής για τους χορωδούς, κοντά στη σκηνή, φτάνουν δώδεκα κορίτσια ντυμένα στα λευκά, με δαντελένια πέπλα που θα μπορούσαν να παραπέμπουν και σε νύφες. Υποδύονται όμως τις νεράιδες, σε μια σκηνή που βρίσκει όλο το καστ μεταμφιεσμένο για να τιμωρήσει με μια φάρσα τον κεντρικό ήρωα της όπερας, Σερ Τζων Φάλσταφ.
Οι νεράιδες συνοδεύουν τη νεαρή Ναννέττα, που έχει μεταμορφωθεί σε Νεραϊδοβασίλισσα – ενώ προσπαθεί να ξεγελάσει τον πατέρα της για να παντρευτεί το παλικάρι που αγαπά.
«Ο σκηνοθέτης ήθελε ο ήχος των νεράιδων να βγάλει μια αγνότητα που να είναι πιο κοντά στην ηλικία της Νεραϊδοβασίλισσας», προσθέτει η κ. Πιτσιάκου και επισημαίνει ότι η νεανικότητα αποτυπώνεται επίσης στην κινησιολογία τους. Ωστόσο, το ζητούμενο δεν ήταν η φωνή τους να ακούγεται παιδική.
«Προφανώς τα κορίτσια δεν θα τραγουδήσουν με τον ήχο μιας εκπαιδευμένης σοπράνο, αλλά δεν τους ζητάω να τραγουδήσουν με παιδικότητα», τονίζει. «Είναι σημαντικό αυτό και έχει πολύ ενδιαφέρον. Πριν από κάποιους μήνες, μέλη της παιδικής χορωδίας συμμετείχαν στο interno της όπερας Τζοκόντα, όπου έπρεπε μεν να τραγουδήσουν την ίδια γραμμή με τη χορωδία ενηλίκων, αλλά έτσι ώστε να τονιστεί η παιδική χροιά της φωνής τους.
»Τώρα, στον Φάλσταφ, θέλουμε τη φωνή της ηλικίας των έφηβων κοριτσιών μας, που δεν είναι πια παιδική, αλλά δεν είναι και γυναικεία ακόμη, γιατί τα κορίτσια αλλάζουν σταδιακά φωνή, όπως και τα αγόρια. Το χρώμα της φωνής τους επηρεάζεται από τις ορμονικές αλλαγές και την ανάπτυξη του σώματος, που δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη». Πώς λοιπόν μιλάμε για μια παιδική χορωδία;
Μια παιδική χορωδία που έχει και εφήβους
Το ταξίδι ενός παιδιού στην Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ μπορεί να ξεκινήσει στις ηλικίες 7 έως 12 ετών, αφού περάσει από ακρόαση, ενώ η γνώση μουσικής δεν είναι προαπαιτούμενο. «Το μόνο που θα θέλαμε από ένα παιδί που ενδιαφέρεται να μπει στην παιδική χορωδία είναι να νιώθει ότι έχει την ανάγκη να τραγουδάει και να μην το έχει πιέσει κάποιος να έρθει εδώ», λέει η κ. Πιτσιάκου.
«Αν του αρέσει να τραγουδάει και έχει καλό αυτί, υπάρχουν πολύ μεγάλες πιθανότητες να περάσει. Τι εννοώ με το καλό αυτί; Να έχει μια έμφυτη κλίση».
Όπως μου εξηγεί, η παιδική χορωδία περιλαμβάνει το φυτώριο, το προπαρασκευαστικό τμήμα, το κυρίως σώμα και το νεανικό τμήμα: «Ο λόγος που εστιάζουμε στις ηλικίες 7–12 είναι γιατί μας ενδιαφέρει το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου να είναι παιδιά μικρής ηλικίας. Θέλουμε να προλάβουμε τη μεταφώνηση και να τα εκπαιδεύσουμε στη σωστή φωνητική τεχνική και την πολυφωνία, στην ομαδικότητα, στο να βγαίνουν με φυσικότητα στη σκηνή, να έχουν αυτοπεποίθηση, να μην υπάρχει ανταγωνισμός.
Ο ΙΔΑΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΤΟΥ ΑΡΕΣΕΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΣΤΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΝΑ ΤΕΤΟΙΟ ΣΥΝΟΛΟ.
»Όταν μπαίνουν στην εφηβεία, αγόρια και κορίτσια αρχίζουν να μεταφωνίζουν, οπότε οι φωνές τους θέλουν ειδική μεταχείριση και φροντίδα, για να συνεχίσουν να τραγουδούν στο γενικό σύνολο. Τα μεν αγόρια όταν φτάνουν πια σε έντονη μεταφώνηση αναγκαστικά σταματούν, γιατί ο κίνδυνος για τη φωνή τους είναι μεγαλύτερος και δεν υπάρχει σε εμάς τμήμα αποκλειστικά με αγόρια σε μεταφώνηση, ενώ κορίτσια και αγόρια που περνούν ήπια μεταφώνηση μπορούν να συνεχίσουν στο νεανικό τμήμα μέχρι να τελειώσουν το σχολείο».
Τι λένε τα παιδιά;
Το νεανικό τμήμα ξεκίνησε πιλοτικά πριν από τρία χρόνια και λειτουργεί κανονικά την τελευταία διετία, έχοντας αυτή τη στιγμή εικοσιπέντε παιδιά. Όταν ρωτήθηκαν ποια θα ήθελαν να συμμετάσχουν στον «Φάλσταφ», εκδήλωσαν ενδιαφέρον δεκατρία κορίτσια, όσα ακριβώς χρειάζονταν ώστε να είναι πάντα δώδεκα επί σκηνής και να υπάρχει κάλυψη αν προκύψει κάποιο θέμα κατά τη διάρκεια των παραστάσεων.
«Η ΧΟΡΩΔΙΑ ΜΟΥ ΕΧΕΙ ΜΑΘΕΙ ΟΤΙ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΕΚΤΕΘΩ ΚΑΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΚΟ ΝΑ ΚΑΝΩ ΚΑΠΟΙΟ ΛΑΘΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕ ΒΛΕΠΟΥΝ ΑΛΛΟΙ».
Παρακολουθώ τα κορίτσια να κάνουν το ζέσταμά τους και στο διάστημα που μεσολαβεί μέχρι να τις καλέσουν στη σκηνή τις ρωτάω τι τους έχει προσφέρει γενικά η συμμετοχή στη χορωδία.
«Μου έχει μάθει την επιμονή και την αξία της προσπάθειας», απαντάει η Χριστίνα Κωβαίου. «Μπήκα στην πέμπτη δημοτικού χωρίς να ξέρω τίποτα από μουσική και έχω μάθει πάρα πολλά πράγματα. Έχω εξελιχθεί και ως άτομο και ως μουσικός. Κάθε παράσταση είναι μια μοναδική εμπειρία».
«Εγώ πιστεύω ότι μου έχει μάθει ότι μπορώ να εκτεθώ και ότι δεν είναι κακό να κάνω κάποιο λάθος και να με βλέπουν άλλοι», λέει από την πλευρά της η Μαρία-Άννα Κουρσούμη.
«Νομίζω το πιο ενδιαφέρον πράγμα είναι ότι μαθαίνουμε να δουλεύουμε ομαδικά», προσθέτει η Μαγδαληνή Λάμπρου. «Πριν μπούμε στη χορωδία ήμασταν εμείς και η φωνή μας. Μετά, χωριστήκαμε σε φωνές για να τραγουδάμε πολυφωνικά και μάθαμε πώς να ακολουθούμε συγκεκριμένους κανόνες για να εκτελέσουμε ένα κομμάτι».
Είναι εύκολο να ανήκεις σε μία παιδική χορωδία;
Κάθε χρόνο εκδηλώνουν ενδιαφέρον να ενταχθούν στην Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ περίπου 200 παιδιά, από τα οποία επιλέγονται περίπου 20–30 που προστίθενται στο προϋπάρχον σύνολο. Σε μια εποχή που η μουσική εκπαίδευση συχνά προϋποθέτει οικονομική δυνατότητα, η συμμετοχή 100–120 μελών στην Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ προσφέρεται δωρεάν.
«ΛΕΩ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΩΣ ΕΧΟΝΤΑΣ ΠΕΡΑΣΕΙ ΑΠΟ ΕΔΩ ΘΑ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΚΤΗΣΕΙ ΠΟΛΥ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΝ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΟΥΣ».
«Άπαξ και μπει στο πρόγραμμα ενός παιδιού η Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ, υπάρχει μια δέσμευση ανάλογη με το να κάνει πρωταθλητισμό σε κάποιο άθλημα», επισημαίνει η κ. Πιτσιάκου. «Μπορεί να ξεκινά με μία φορά την εβδομάδα για κάποιες ώρες, αλλά αν μπει στο κυρίως σώμα της παιδικής χορωδίας, όπου έχουμε ήδη παιδιά τετάρτης δημοτικού, έχει δύο τρίωρες πρόβες την εβδομάδα. Αν συμμετάσχει σε κάποια παραγωγή, θα πρέπει να έρθει κι άλλα απογεύματα εδώ, για μία σκηνική ή μουσική πρόβα με τον μαέστρο και τους υπόλοιπους καλλιτέχνες».
Όπως λέει, ο ιδανικός συνδυασμός για ένα παιδί είναι από τη μια να αγαπάει τη χορωδία και να του αρέσει αυτό που κάνει, από την άλλη να έχει την υπευθυνότητα που απαιτεί ένα τέτοιο σύνολο. «Αν δεν υπάρχει, δεν μπορεί εύκολα να μείνει εδώ ένα παιδί», τονίζει. «Αν δεν έχει τη βαθιά ανάγκη να το κάνει, θα κουραστεί ή δεν θα μπορεί να αναλάβει το βάρος της ευθύνης. Στη χορωδία αφιερώνεις χρόνο και κόπο, μπορεί να σε κουράσει μια δύσκολη πρόβα, πρέπει να μάθεις να τραγουδάς γαλλικά, γερμανικά ή ιταλικά χωρίς να ξέρεις να μιλάς τη γλώσσα. Αν νιώθουν την ανάγκη να το κάνουν, μπορούν να ξεπεράσουν το δύσκολο κομμάτι και να φτάσουν στην απόλαυση».
«ΕΙΝΑΙ ΟΡΙΑΚΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΝΑ ΒΓΕΙΣ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ ΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΥΡΩ ΣΟΥ».
Το ωφέλιμο «μικρόβιο» της χορωδίας
Θυμάμαι μελέτες που έχουν δείξει ότι το να συμμετέχεις σε χορωδία ωφελεί την ψυχική υγεία και βελτιώνει την αίσθηση υγείας και ευεξίας, και ρωτάω τα κορίτσια του «Φάλσταφ» αν θέλουν να συνεχίσουν αφού τελειώσουν το σχολείο. Η απάντησή τους είναι ομόφωνη και εμφατική: «Ναι!»
Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι στη συγκεκριμένη παράσταση; «Ο συνδυασμός της κινησιολογίας μαζί με το τραγούδι», απαντά η Μαγδαληνή Λάμπρου. «Σε άλλες παραστάσεις έχουμε συνήθως πιο μικρό ρόλο πάνω στη σκηνή, σε πιο περιορισμένο πλαίσιο. Εδώ έχουμε μια εκτεταμένη κινησιολογία, πλαισιώνοντας όλους τους ερμηνευτές στη σκηνή».
Τις βλέπω πράγματι στην πρόβα να αναμειγνύονται στη σκηνή με το πλήθος των υπόλοιπων συντελεστών, έχοντας μάλιστα το κεφάλι τους καλυμμένο με τα δαντελένια πέπλα και κρατώντας μεγάλα κοντάρια με τα οποία άλλοτε πειράζουν τον Σερ Φάλσταφ και άλλοτε σχηματίζουν καρδούλες – γιατί ο έρωτας στο τέλος νικά.
«Τα παιδιά καλούνται να δουλέψουν ως ομάδα σε επαγγελματικό επίπεδο και μαθαίνουν να συνεργάζονται, αλλιώς δεν μπορούν να βγουν στη σκηνή», καταλήγει η κ. Πιτσιάκου. «Είναι οριακά επικίνδυνο να βγεις στη σκηνή αν δεν έχεις αλληλεγγύη, συνεργασία και φροντίδα για τον δίπλα σου, τον μπροστά σου, τον πίσω σου, για τον σύντροφό σου. Λέω στα παιδιά πως με ό,τι και να ασχοληθούν στη ζωή τους, έχοντας περάσει από εδώ, θα έχουν αποκτήσει πολύ ιδιαίτερα και σημαντικά εφόδια για να πετύχουν τους στόχους τους».
Η αναβίωση του «Φάλσταφ» έκανε πρεμιέρα στις 15 Φεβρουαρίου 2026 και θα παιχτεί επίσης στις 18, 21, 26 Φεβρουαρίου και 1, 5 Μαρτίου. Κλείσε εισιτήρια
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
