ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΣΟΥ Η ΕΡΩΤΙΚΗ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ

Δεν είναι ιδέα σου: Αν έχασες έναν μεγάλο έρωτα και νιώθεις πόνο και σωματική δυσφορία, οι επιστήμονες λένε ότι υπάρχει λόγος.

Πόσο ωραία νιώθεις όταν είσαι ερωτευμένος! «Ο έρωτας είναι μια βιολογική ανάγκη, ζωτική για την ευεξία του ατόμου όσο το φρέσκο νερό, η τροφή και η άσκηση», γράφει η Stephanie Cacioppo, νευροεπιστήμονας του University of Oregon, στο βιβλίο της «Wired for Love: A Neuroscientist’s Journey Through Romance, Loss, and the Essence of Human Connection» – και πόσο δίκιο έχει.

Παρόλο που λέμε συνήθως ότι ο έρωτας είναι ζήτημα καρδιάς, τα οφέλη που επιφέρει στον οργανισμό πηγάζουν από τον εγκέφαλο, ο οποίος είναι προγραμματισμένος να παράγει και να απελευθερώνει συγκεκριμένες ορμόνες όταν βιώνουμε έλξη, επαφή και σύνδεση.

Συγκεκριμένες ορμόνες απελευθερώνει, όμως, και όταν μας συμβαίνει το αντίθετο: Όταν βιώνουμε μια μεγάλη ερωτική απογοήτευση. Όπως οι ορμόνες του έρωτα μας κάνουν να «πετάμε», έτσι και οι ορμόνες του χωρισμού μπορεί να κάνουν το σώμα μας… σμπαράλια.

Πώς σχετίζονται οι ορμόνες με το σώμα και τον έρωτα

Ο εγκέφαλος και το σώμα χρησιμοποιούν ένα τεράστιο δίκτυο νευροδιαβιβαστών και μοριακών χημικών αγγελιοφόρων για να συντονίσουν διαφορετικές λειτουργίες και να επηρεάσουν τα συναισθήματά μας. Αυτοί οι χημικοί «αγγελιοφόροι», που ονομάζονται ορμόνες, αποτελούν μέρος του ενδοκρινικού συστήματος του σώματος.

Οι ενδοκρινείς αδένες συνδέονται μεταξύ τους μέσω σημαντικών δομών στον εγκέφαλο, που περιλαμβάνουν τον υποθάλαμο, τον ιππόκαμπο, την αμυγδαλή, τον θάλαμο, τα βασικά γάγγλια και την έλικα του προσαγωγίου.

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΧΟΥΝ ΤΑ ΙΔΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΗΣ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΧΟΥΝ ΕΜΜΟΝΕΣ.

Συλλογικά, αυτές οι δομές αποτελούν το μεταιχμιακό σύστημα, ένα από τα παλαιότερα μέρη του εγκεφάλου από εξελικτικής άποψης. Εκεί αποθηκεύονται οι αναμνήσεις και επεξεργάζονται οι μυρωδιές. Εκεί είναι η κύρια περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην έλξη και την επαφή.

Αυτό το σύστημα επιτρέπει σε διάφορες ορμόνες «να ενισχύσουν την επιθυμία μας να συστηθούμε έπειτα από ένα βλέμμα, να μειώσουν τον φόβο της ευαλωτότητας όταν συναντάμε για πρώτη φορά έναν νέο σύντροφο... και να νιώθουμε σαν να είμαστε αδελφές ψυχές με κάποιον με την πάροδο του χρόνου», αναφέρει σε άρθρο η Cynthia Kubu, νευροψυχολόγος στο Κέντρο Νευρολογικής Αποκατάστασης στην Κλινική Cleveland στο Οχάιο.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πιο συγκεκριμένα, οι ορμόνες που σχετίζονται με τον έρωτα –και συσχετίζονται μεταξύ τους– είναι επτά:

• Η οξυτοκίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της αγάπης», επειδή βοηθά στη δημιουργία κοινωνικών δεσμών, αυξάνει την εμπιστοσύνη και εμβαθύνει τα συναισθήματα έλξης. Απελευθερώνεται όταν δύο άτομα συνομιλούν, αγγίζονται, παίζουν μαζί ή συμμετέχουν σε άλλες μορφές ουσιαστικής αλληλεπίδρασης.
• Η βαζοπρεσσίνη, που προκαλεί συναισθήματα ενθουσιασμού τα οποία σχετίζονται με την αγάπη ή τον έρωτα για ένα άλλο άτομο. Διεγείρεται από ορισμένες συμπεριφορές που απελευθερώνουν και οξυτοκίνη, αλλά μελέτες δείχνουν ότι απελευθερώνεται επίσης όταν υπάρχει μια απειλή, κάνοντάς μας να νιώθουμε πιο προστατευτικοί απέναντι σε όσους νοιαζόμαστε.
• Η ντοπαμίνη, από τις πιο μελετημένες ορμόνες ανταμοιβής, που προκαλούν ευεξία στον οργανισμό. Ενεργοποιείται από πράγματα που μας κάνουν να νιώθουμε καλά – φαγητό, άσκηση ή ναρκωτικά. Στα ζευγάρια, μια πλημμύρα ντοπαμίνης συχνά συνοδεύει το φιλί ή το σεξ.
• Η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα, γνωστά και ως «ορμόνες του φύλου», που παίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόκληση της επιθυμίας αναπαραγωγής στα ζευγάρια και ευθύνονται για τη βασική ανθρώπινη επιθυμία μας να κάνουμε σεξ.
• Η νοραδρεναλίνη, που προκαλεί σωματικές αντιδράσεις όταν γνωρίζουμε ένα νέο άτομο ή ερωτευόμαστε (ταχυπαλμία, αυξημένη ενέργεια, ιδρωμένες παλάμες).
• Η σεροτονίνη, μία από τις λίγες χημικές ουσίες που έχει αποδειχθεί ότι μειώνονται –αντί να αυξάνονται– κατά τη διάρκεια ορισμένων σταδίων έλξης. Δεν είναι τυχαίο ότι τα άτομα που είναι ερωτευμένα και τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) έχουν τα ίδια επίπεδα σεροτονίνης, καθώς και τα δύο έχουν εμμονές.

Τι συμβαίνει κατά την ερωτική απογοήτευση

«Ο έρωτας είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο, πολυαισθητηριακό φαινόμενο που περιλαμβάνει όλες τις αισθήσεις μας και επηρεάζει τον εγκέφαλο με πολλούς βαθυστόχαστους και μυστηριώδεις τρόπους», λέει η Jacquie Olds, αναπληρώτρια καθηγήτρια κλινικής ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Harvard. Όπως επιδρούν ευεργετικά στον έρωτα, επιδρούν αρνητικά στην ερωτική απογοήτευση.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο χωρισμός μπορεί να σημαίνει απώλεια μιας σταθερής ροής ορμονών που μέχρι πρότινος μας έκαναν να νιώθουμε καλά, όπως π.χ. η ντοπαμίνη και η οξυτοκίνη. Την ίδια ώρα, η κατάσταση αυτή προκαλεί αύξηση των ορμονών που σχετίζονται με το στρες, όπως η κορτιζόνη και η νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη).

Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΘΥΜΙΖΕΙ ΛΙΓΟ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΒΙΩΝΕΙ Ο ΕΘΙΣΜΕΝΟΣ ΟΤΑΝ ΤΟΥ ΣΤΕΡΟΥΝ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΤΟΥ ΟΥΣΙΑ.

Όπως εξηγεί η Olds, «ένας χωρισμός μάς στερεί ξαφνικά τους νευροδιαβιβαστές που έχουμε συνηθίσει – θυμίζει λίγο αυτό που βιώνει ο εθισμένος όταν του παίρνουν την αγαπημένη του ουσία». Για μερικούς ανθρώπους, αυτό μπορεί να προκαλέσει ακόμα και σωματική δυσφορία.

«Ένας χωρισμός δημιουργεί μια αντίδραση στρες στο σώμα και τον εγκέφαλο, δηλαδή ο εγκέφαλος αντιδρά σα να υπάρχει ένα σωματικά επώδυνο ερέθισμα», εξηγεί η ίδια. Συχνά ακολουθεί και μια ξαφνική λαχτάρα – κάτι που θα ένιωθε ένας εθισμένος που περνάει από στέρηση. «Αναζητάς το άτομο που δεν είναι πια εκεί και τα θετικά συναισθήματα που κάποτε συνέδεες με αυτό», εξηγεί ο Cacioppo. «Έτσι μοιάζει η ερωτική απογοήτευση ή ο ανεκπλήρωτος έρωτας».

Οι ειδικοί λένε ότι αυτά τα συναισθήματα απώλειας ή λαχτάρας μπορούν να εκδηλωθούν ως απώλεια όρεξης, αλλαγές στο βάρος, διαταραχές ύπνου, άγχος ή κατάθλιψη.

Μπορεί, μάλιστα, να ενισχυθούν ακόμα περισσότερο αν πεθάνει ο σύντροφος κάποιου. Σε ακραίες περιπτώσεις, το άτομο που πενθεί μπορεί ακόμα και να οδηγηθεί στον θάνατο – έχουμε μιλήσει για το σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς, το οποίο προκαλείται όταν η σταθερή ροή οξυτοκίνης που προστατεύει όλους τους ιστούς, και ειδικά αυτούς της καρδιάς, διακοπεί απότομα λόγω της απώλειας.

Η παραπάνω κατάσταση, μαζί με την αύξηση των ορμονών του στρες που προκαλεί η απώλεια, μπορεί να προκαλέσει απότομα αύξηση της αρτηριακής πίεσης, ταχυπαλμία και δυσκολία στην αναπνοή.

Η Cacioppo ανατρέχει σε μια πρωτοποριακή μελέτη για το πένθος από τη δεκαετία του 1960, η οποία συμπεριέλαβε 4.486 χήρους και χήρες στη Μ. Βρετανία. «Κατά τη διάρκεια των πρώτων έξι μηνών μετά την απώλεια των συζύγων τους, τα άτομα αυτά είχαν 40% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από ένα παντρεμένο άτομο της ηλικίας τους».

ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΒΟΗΘΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΟ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΡΩΤΙΚΗ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΥΤΟΦΡΟΝΤΙΔΑ.

Ευτυχώς τα αποτελέσματα αυτά αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου, το ποσοστό δηλαδή μειώνεται, ειδικά αν κανείς δημιουργεί νέες σχέσεις ή ενδυναμώνει τις υπάρχουσες.

Έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο ότι οι ειδικοί έχουν βρει τρόπο να αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς παρακολουθώντας είτε συνεδρίες γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας είτε προγράμματα σωματικής άσκησης.

Με λίγα λόγια, αυτό που φαίνεται να βοηθά στη «θεραπεία» του πόνου από μια ερωτική απογοήτευση είναι η αυτοφροντίδα. Οι ειδικοί προτείνουν έπειτα από τις πρώτες πολύ δύσκολες ημέρες ή εβδομάδες να κάνει κανείς πράγματα που απολαμβάνει προκειμένου να μειώσει τις ορμόνες του στρες και να αυξήσει τις ορμόνες της αγάπης – της αγάπης για τον ίδιο τον εαυτό, αλλά και της αγάπης προς άλλα άτομα που σε κάνουν να νιώθεις καλά, όπως οι πολύ στενοί φίλοι, μέλη της οικογένειας ή κάποιο κατοικίδιο.

Το μόνο που δεν πρέπει να κάνεις, λέει η Cacioppo, είναι να αποδεχθείς τη μοναξιά. Οι άνθρωποι δεν έχουμε εξελιχθεί να ζούμε μόνοι, λέει ,και τονίζει: «Η αγάπη δεν είναι προαιρετική. Είναι κάτι χωρίς το οποίο δεν μπορούμε να ζήσουμε. Είναι, δηλαδή, μια βιολογική ανάγκη».