ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΕ ΠΡΟΤΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΤΑΞΕΙΣ ΑΥΤΑ ΤΑ 5 ΦΑΡΜΑΚΑ

Το ντουλάπι με τα φάρμακα είναι από τα σημεία του σπιτιού που σπάνια ελέγχουμε συστηματικά. Μήπως όμως, πέρα από σκευάσματα ληγμένα και αλλοιωμένα, έχει και κάποια που έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε για λάθος λόγους ή είναι αναποτελεσματικά; Μια γιατρός εξηγεί.  

Σε τι κατάσταση είναι το φαρμακείο του σπιτιού σας; Είναι τακτοποιημένο και ενημερωμένο; Μήπως φιλοξενεί μισοτελειωμένα κουτάκια χαπιών, ληγμένα γαληνικά σκευάσματα, κάψουλες που δεν αποθηκεύτηκαν ως έπρεπε και φάρμακα από παλιές συνταγογραφήσεις περιττά, ωστόσο τα φυλάτε σαν κόρη οφθαλμού; Μπορεί να έχει περάσει πάνω από χρόνος από την τελευταία φορά που κάθισα να οργανώσω το ντουλάπι-φαρμακείο, να χωρίσω τα πάντα ανά κατηγορία και να ελέγξω ημερομηνίες. Μα ξέρω καλά-καλά και τι υπάρχει εκεί μέσα;

Φαντάζομαι σε κανένα σπίτι το φαρμακείο δεν είναι ακριβώς τέλειο. Πιθανώς να υπάρχουν ελλείψεις, να το χαρακτηρίζει ακαταστασία ή να έχει μείνει «πίσω στον χρόνο», για να παραφράσω τη Δρ. Trisha Pasricha, γαστρεντερολόγο και Καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Harvard. Η  Δρ Pasricha, υπογραμμίζει σε πρόσφατο άρθρο της ότι κάποια από τα φάρμακα που θα συναντήσεις σε πολλά σπίτια δεν θεωρούνται πλέον το ίδιο αναποτελεσματικά ή ασφαλή, όπως κάποτε.

Σύμφωνα με την ίδια, υπάρχουν πέντε σκευάσματα καλό θα ήταν να πεταχτούν ή, έστω, να μη χρησιμοποιούνται τακτικά, πολύ περισσότερο αν δεν συντρέχουν οι λόγοι.

Η ασπιρίνη ως προληπτικό μέτρο

Για δεκαετίες, η καθημερινή λήψη ασπιρίνης σε χαμηλή δόση ήταν «κανόνας» για την προστασία της καρδιάς μετά τα 50. Ωστόσο, οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες έχουν αλλάξει ριζικά. Για άτομα χωρίς ιστορικό καρδιαγγειακού επεισοδίου, ο κίνδυνος αιμορραγίας στο γαστρεντερικό σύστημα είναι μεγαλύτερος από τα όποια οφέλη.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες δεν προβλέπουν προληπτική λήψη ασπιρίνης για μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. iStock

Στην Αμερική, η χρήση της παραμένει πολύτιμη μόνο για τη δευτερογενή πρόληψη, δηλαδή για όσους έχουν ήδη υποστεί έμφραγμα ή εγκεφαλικό, και πάντα υπό την καθοδήγηση γιατρού. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, κρίθηκε ότι «το τίμημα είναι περισσότερες αιμορραγίες, ήπιες ή μέτριες επί το πλείστον» και η λήψη της αντενδείκνυται πλήρως.

Η φαινυλεφρίνη σε σκευάσματα για το κρυολόγημα

Η ουσία φαινυλεφρίνη περιέχεται σε πολλά φάρμακα για το κρυολόγημα και τη γρίπη καθώς και αποσυμφορητικά. Πρόσφατη απόφαση του αμερικανικού Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) τόνισε ότι η φαινυλεφρίνη, ιδίως σε σκευάσματα για λήψη από το στόμα, δεν έχει ουσιαστικά αποτελέσματα, καθώς απορροφάται ελάχιστα από τον οργανισμό. Στην πραγματικότητα, η όποια ανακούφιση οφείλεται συνήθως στην παρακεταμόλη ή στα αντιισταμινικά που περιέχουν επίσης κάποια σκευάσματα. Για την Δρ. Pasricha, είναι προτιμότερα τα αποσυμφορητικά με ψευδοεφεδρίνη.

Η φαινυλεφρίνη, που περιέχεται σε σκευάσματα όπως τα αποσυμφορητικά ρινικά σπρέι, δεν έχει αποτελεσματικότητα μεγαλύτερη ενός placebo. iStock

Τα παλιά αντιισταμινικά για τον ύπνο

Ανττιισταμινά πρώτης γενιάς, όπως η διφαινυδραμίνη, έχουν χρησιμοποιηθεί και για προβλήματα άγχους ή αϋπνίας, λόγω της έντονης κατασταλτικής τους δράσης. Αν και φαινομενικά αθώα, σημειώνει η ειδικός, μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνα για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, ξηροστομία και δυσκοιλιότητα και να αυξήσουν τον κίνδυνο πτώσεων.

Η δοκουσάτη για μαλακά κόπρανα

Παρόλο που στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε περισσότερο άλλες κατηγορίες υπακτικών, η δοκουσάτη, ένα μαλακτικό κοπράνων που μαλακώνει τα κόπρανα για ευκολότερη διέλευση, παραμένει στις οδηγίες για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας. Η Δρ Pasricha επισημαίνει ότι κλινικές μελέτες έχουν δείξει πως η δράση της δεν υπερτερεί σημαντικά ενός εικονικού φαρμάκου (placebo), ενώ οι νέες προσεγγίσεις εστιάζουν σε πιο αποτελεσματικά υπακτικά, όπως ψύλλιο ή τα ωσμωτικά, που έλκουν νερό στα κόπρανα και αυξάνουν τον όγκο τους, προάγοντας πιο συχνές και έντονες εντερικές κινήσεις. Ο συνδυασμός με σωστή ενυδάτωση είναι απαραίτητος.

Τα σιρόπια με κωδεΐνη

Σε πολλά σπίτια υπάρχει ξεχασμένο στο πίσω μέρος του ντουλαπιού με τα φάρμακα ένα μπουκαλάκι με σιρόπι για τον βήχα από κάποια προηγούμενη λοίμωξη. Αν πρόκειται για σιρόπι που περιέχει κωδεΐνη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι πιθανότατα έχει λήξει, αλλά και ότι η αποτελεσματικότητά του στον κοινό βήχα αμφισβητείται πλέον από την επιστημονική βιβλιογραφία.

H κωδεΐνη είναι οπιοειδές που μπορεί να προκαλέσει εξάρτηση, γι' αυτό και χορηγείται με δίγραμμη συνταγή. iStock

Μια ανασκόπηση έδειξε ότι, με βάση τις διαθέσιμες κλινικές μελέτες, η κωδεΐνη δεν είναι πιο αποτελεσματική από ένα placebo στην αντιμετώπιση του βήχα που οφείλεται σε κοινό κρυολόγημα. Αντίθετα, οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σαφώς τεκμηριωμένες και περιλαμβάνουν υπνηλία, δυσκοιλιότητα και, σε σπάνιες περιπτώσεις, αναπνευστική καταστολή.

Πρόκειται για οπιοειδές, που μπορεί να προκαλέσει εξάρτηση, γι’ αυτό και στην Ελλάδα χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή. Επιπλέον, σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση η χρήση της κωδεΐνης για τον βήχα αντενδείκνυται σε παιδιά κάτω των 12 ετών και δεν συνιστάται σε εφήβους με αναπνευστικά προβλήματα.